بیژن روحانی – کشورهای جهان یک‌بار دیگر در کنفرانسی به ابتکار سازمان ملل متحد در خصوص تغییرات آب و هوایی در تایلند گرد هم آمده‌اند. این نشست که سوم آوریل آغاز شده روز جمعه هشتم آوریل به کار خود پایان می‌دهد و در جریان آن بیش از هزار و ۵۰۰ نفر از ۱۷۳ کشور جهان شرکت دارند. شرکت‌کنندگان امیدوارند بتوانند بر سر یک معاهده جهانی برای مقابله با تغییرات آب و هوایی به توافق برسند.

 

از ۲۰ سال گذشته تاکنون سازمان ملل همه‌ساله برگزارکننده چنین نشست‌هایی بوده است، اما بسیاری از منتقدان نتایج چنین نشست‌هایی را ناچیز ارزیابی می‌کنند. نشست سال ۲۰۰۹ در کپنهاگ که قرار بود به یک معاهده جدید جهانی به جای معاهده پایان یافته کیوتو بیانجامد، بدون هرگونه نتیجه رضایت‌بخش به پایان رسید.

نشست سال ۲۰۱۰ در شهر کانکون مکزیک هم صد در صد موفقیت‌آمیز نبود. حال سئوال اینجاست که اگر خطر گرمایش جهانی و تغییرات آب و هوایی جدی است پس چرا این نشست‌های پی‌درپی که توسط سازمان ملل برگزار می‌شود تاکنون نتوانسته کشورهای جهان را برای دستیابی به راه حلی همه‌جانبه برای جلوگیری از یک فاجعه زیست‌محیطی متحد کند؟

 

متوقف کردن روند تغییرات آب و هوایی در درجه اول به کاهش گازهای گلخانه‌ای بستگی دارد، اما کاهش تولید و انتشار این گازها نیز مربوط به کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی است. برای دستیابی به چنین هدفی به چند دهه زمان و صرف صدها میلیارد دلار هزینه نیاز است، اما در شرایط بحران اقتصادی جهان، بسیاری از کشورها ترجیح می‌دهند بودجه خود را صرف مشکلات فوری‌تر مانند بیکاری، فقر و مهار تورم کنند.

 

با این حال هستند منتقدانی که معتقدند شکست تلاش‌ها در حقیقت به علت استراتژی اشتباه است.
دیوید جی ویکتور، استاد دانشکده ارتباطات و مطالعات بین‌المللی در دانشگاه کالیفرنیا ازجمله پژوهشگرانی است که معتقد است نشست‌های سازمان ملل مکان مناسبی برای مطرح کردن و پیشبرد دیپلماسی برای مهار تغییرات آب و هوایی نیست.

او در گفتاری که روز چهارم آوریل در روزنامه گاردین منتشر کرده است این نظر را مطرح می‌کند که نشست‌های سازمان ملل از آنجا که دربرگیرنده تمام کشورهای کوچک و بزرگ و حتی آنهایی است که سهم ناچیزی در تولید گازهای گلخانه‌ای دارند در عمل به یک گردهمایی بزرگ و بی حاصل تبدیل می‌شود. به پیشنهاد او گرچه چنین نشست‌هایی نباید به طور کل تعطیل شود، اما برای دستیابی به اهداف اصلی باید سه راهکار اصلاحی جدید را به کار بست.

 

اول برگزاری نشست‌هایی کوچک‌تر تنها با حضور ده کشوری است که بیشترین میزان تولید و انتشار گازهای گلخانه‌ای را دارند. اتحادیه اروپا در این میان به عنوان یک کشور در نظر گرفته می‌شود. کار کردن با این ده آلوده‌کننده بزرگ خود به اندازه کافی دشوار است و به نیرو و زمان زیادی نیاز دارد. زیرا هرکدام از این کشورها خواست‌های متفاوتی دارند. از یک سو اتحادیه اروپا تمایل دارد سرمایه‌گذاری بیشتری برای کاهش گازهای گلخانه‌ای انجام دهد، اما کشورهایی مانند چین و آمریکا در این زمینه به شدت مقاومت می‌کنند.

 

راهکار دوم پیشنهادی او تمرکز بر اهدافی است که واقعاً قابل دسترس باشند. بیش از یک دهه تلاش‌های سازمان ملل متوجه متوقف کردن گرمایش جهانی در حد دو درجه بیشتر از دمای دوران پیشاصنعتی بوده است. اصرار بر امری غیر قابل دسترس مانند توقف گرمایش جهانی به میزان دو درجه، نکته‌ای است که باعث شده بسیاری از مذاکرات و نشست‌های جهانی نتواند به راهکارهای عملی و قابل دسترس بینجامد.

اما شاید راهکار اصلاحی سوم بیش از دو راهکار قبلی بحث برانگیز باشد. به اعتقاد دیوید ویکتور باید به جای تمرکز بیش از حد بر مسئله کاستن از میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای، این نکته را پذیرفت که اینک میزان بسیار زیادی از تغییرات آب و هوایی اجتناب‌ناپذیر هستند. بنابراین به گفته او باید به کشورهای مختلف کمک کرد که با این تغییرات و با کمترین هزینه‌ ممکن هماهنگ شوند.

او همچنین از لزوم به کار بستن فن‌آوری‌های جدید برای کاستن از گرمایش جهانی سخن می‌گوید؛ راهکارهایی مانند انتشار غبار در لایه‌های بالای جو زمین به منظور دور کردن بخشی از حرارت خورشید که به نوبه خود بتواند گرم شدن بیش از حد آب و هوا را جبران کند.

 

امسال قرار است پس از نشست بانکوک، یک نشست دیگر در ماه ژوئن در شهر بن در آلمان برگزار ‌شود تا مقدمات نشست نهایی در دوربان آفریقای جنوبی مهیا شود.

سازمان ملل متحد امیدوار است نشست آینده در دوربان بتواند نقطه عطفی مهم در متعهد کردن کشورها به کاهش گازهای گلخانه‌ای باشد.