الکساندر سولژنیتسن مجموعه‌ای را تحت عنوان «زمزمه‌های از گولاک» در سال ١٩٣٧ تهیه دیده بود که برای اولین بار به زبان انگلیسی‌ توسط انتشارات دانشگاهی در لندن چاپ و منتشر شد. در بخشی از کتاب فوق که درباره گولاک - زندان مخوف استالین در سیبری - نوشته شده، خاطره کوچکی نیز به قلم ل. م لازاروف با نام «یادداشت یک شاهد عینی» به چاپ رسیده است.

بهترین قسمت زندان کنار پنجره‌ها بود که دزدها در اختیار داشتند، من تازه‌وارد بودم و طبعا بدترین جای زندان، کنار در ورودی، نصیب من شده بود. یک جوان عصبی نفر بعدی بود که نزدیک در ورودی در کنار من جا گرفته بود. سرنوشت زندانی‌شدن‌اش خیلی غیر عادی بود. او تصمیم گرفته بود که نویسنده شود و در فکر نوشتن رمانی بود که قهرمان اصلی‌اش قرار بود به زندان بیافتد.

نویسنده جوان برای درک بهتر حال و هوای زندان (البته کسی تا آن‌موقع چیزی درباره زندان بولشویک‌ها ننوشته بود) و نوشتن هرچه واقعی‌تر قصه‌‌اش به سراغ مسئولین انتظامی رفت و درخواست ملاقات از زندان و مصاحبه با زندانیان را مطرح کرد. مسلم بود که دولتی‌ها نه تنها به او جواب منفی دادند بلکه اسم او را در لیست آدم‌های مظنون نیزقرار دادند.

جوان مشتاق نویسندگی کوتاه نیامد و تصمیم گرفت به هر صورت ممکن، حتی اگر لازم شده با ارتکاب عملی غیر قانونی، پای‌اش برای مدت کوتاهی به زندان کشیده شود. به همین نیت بود که رهسپار مسکو شد و در قهوه‌خانه‌ای نزدیک بازار «زاتسپ» شروع به تحریک آدم‌های خلاف‌کار محل کرد و به یک چشم هم زدنی تقلای مشکوک‌اش به کار آمد و سر از زندان مملو از مجرمان «کاشیرا» در آورد.

همه‌چیز در روز اول زندان جالب به نظر می‌آمد، روز دوم از نحوه زندگی زندانیان دچار شوک شد و روز سوم درخواست ملاقات با دادستان را کرد. او از آن‌ها خواست تا به نزد همسرش بروند تا نامه لاک و مهر شده‌ای که او پیشاپیش و قبل از دستگیری نوشته شده بود را روئیت کنند و از انگیزه ادبی او آگاه شوند و طبیعتا دستور آزادی او را صادر نمایند.

همه امیدهای او نقش بر آب شد چون نماینده خلقی کمیسیون وزارت کشور اورا به اتهام «عنصر خطرناک برای اجتماع» به پنج سال زندان در اردوگاه کار اجباری محکوم کرد.

الکساندر سولژنیتسن

در بخش ما، مرد دیگری نیز بود که دلائل زندانی‌بودن‌اش غیر عادی می‌نمود. نام‌اش رابینوویچ بود و اجدادش یهودی فرانسوی بودند و به همین خاطر در موسسه مربوط به خدمات توریستی مشغول به کار بود و آخرین ماموریت‌اش هم‌گامی و هم‌راهی با آندره ژید - نویسنده معروف فرانسوی - بود که برای بازدید سرزمین شوراها به روسیه شوروی آمده بود.

آندره ژید در سفر قبلی‌اش، در طی سفری به کنگو در تجربه‌ای رودررو با جنایت‌های استعمار و استثمار، دست به تهیه و جمع‌آوری سفرنامه خود به کنگو شد و آن را به صورت کتابی مستقل به چاپ رساند. اطلاعات جامع او درباره جنایت‌های چند صد ساله استعمار و سیستم برده‌داری وحشیانه اسپانیا، بلژیک و انگلیس در کنگو بازتاب جهانی پیدا کرد.

به همین دلیل حکومت روسیه شوروی، آندره ‌ژید را در صف نویسندگان انقلابی و مترقی جهان قرار داد و در سال ١٩٣٦ از او برای بازدید از مسکو دعوت رسمی به عمل آورد.

الکساندر سولژنیتسن

آندره ژید به دعوت و بازدید رسمی از کارخانجات و مراکز در حال ساخت جواب منفی داد ولی مطرح کرد که به عنوان نویسنده خوشحال خواهد شد تا به شوروی بیاید و با مردم به گونه‌ای غیر رسمی ملاقات داشته باشد. آندره ژید پا را فراتر گذاشت و از مدعوین خود خواست تا ترتیب سفر او را به «اسوانتیا» محروم‌ترین و دورافتاده‌ترین استان شوروی فراهم سازند.

هم‌بند من، رابینوویچ، به عنوان مترجم شخصی آندره ژید به کار گمارده شد و او را در سفرش به کوهستان‌های دورافتاده هم‌راهی کرد. آندره ژید و مترجم‌اش که به اعماق نقاط دورافتاده در روستاهای شوروی رفته بودند تصمیم می‌گیرند که شبی را در یک روستا بگذرانند.

آن‌ها هنوز به ورودی روستا نرسیده بودند که متوجه جمعیت بومی کوه‌نشین می‌گردند که با پارچه‌های اعلانات از جنس مخمل قرمزرنگ به سمت‌شان در حال حرکت هستند. بر روی پارچه‌ها به زبان فرانسه جملاتی از کتاب آخر آندره ژید حک شده بود. ماموران دولتی به خیال خودشان برای خوش‌آمدگویی به او و ساختن تصویری خوب از روستا، سنگ تمام گذاشته بودند.

نویسنده‌ی بسیار حساس فرانسوی که اصلا دل خوشی از تظاهر و فعالیت فرمایشی نداشت ماشین را در بدو ورود به روستا نگه داشت و اعلام کرد: «من همه‌چیز را فهمیدم، چیز بیشتری برای دیدن نمانده است».

در اولین فرصت، در بازگشت‌اش به فرانسه، آندره ژید در کتابی از دروغ‌های تبلیغابی در شوروی پرده برداشت. او به ترفندهای رسانه‌های ما اشاره کرد و دست‌آوردهای پروپاگاندای دولتی را به تمسخر گرفت.

استالین دست‌اش به او نمی‌رسید برای همین خشم‌اش را بر سر هم‌بند من، رابینوویچ، مترجم بی‌چاره خالی کرد.

باراک اوباما، رئیس جمهوری ایالات متحده روز چهارشنبه قول داد سعی خود را معطوف «تحریم‌های سخت بین‌المللی» علیه جمهوری اسلامی ایران کند.
وی در مصاحبه‌ای تلویزیونی با شبکه خبری فاکس، هم‌چنین اظهار داشت که «دولت تهران بیشتر به فکر سرکوب مردم خود است تا به فکر چاره‌جویی برای مسئله هسته‌ای ایران از طریق دیپلماسی.»

رئیس جمهوری آمریکا در ادامه افزود که جلوگیری از برنامه هسته‌ای ایران برای وی در «بالاترین اولویت‌ها» قرار دارد.
وی هم‌چنین نسبت به «یک مسابقه خطرناک تسلیحاتی در خاورمیانه» در صورت دستیابی ایران به «بمب اتمی» هشدار داد.

آقای اوباما در مصاحبه با فاکس‌نیوز گفت:
«اطمینان از این‌که ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند یکی از اولویت‌های اصلی ما است.» وی افزود:

«برای همین هم من تا این اندازه سخت تلاش کرده‌ام تا جامعه بین‌المللی را به طور موفقیت‌آمیز برای انزوای ایران بسیج کنم.»

باراک اوباما در مصاحبه با این شبکه دست‌راستی آمریکایی افزود که وی هیچ گزینه‌ای را در رابطه با مسئله ایران منتفی نمی‌داند ولی تلاش او برای پیشبرد یک راه حل مسالمت‌آمیز است. این گفته وی ظاهراً به مسئله احتمال «حمله نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران» به عنوان آخرین گزینه جلوگیری از این برنامه اشاره دارد.

«حس فوریت»
در همین رابطه، ویلیام برنز، معاون وزارت امور خارجه ایالات متحده که در سفری دوروزه به روسیه به‌سر می‌برد تأکید کرد که کشورش نسبت به برنامه هسته‌ای ایران «یک حس فوریت» احساس می‌کند.

وی که در این سفر هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا را همراهی می‌کند روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت:
«ما یک احساس فوریت حس می‌کنیم، وقت آن رسیده تا نشان دهیم که رفتارهای تهران عواقبی دارد.»

یکی از مقامات ارشد آمریکایی که نخواسته نامش فاش شود به خبرگزاری فرانسه گفته‌است واشینگتن به دنبال نوعی از تحریم‌ها است که «کم‌ترین فشار» را بر مردم ایران وارد آورد و احتمال همراهی حکومت ایران با غرب بر سر مسئله هسته‌ای را «به بالاترین حد» برساند.

ایران و قدرت‌های جهانی مدت‌های زیادی است در کشمکش فرساینده‌ای بر سر مسئله احتمال نظامی بودن یا نبودن برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی درگیر شده‌اند.

محسن میردامادی، دبیر کل حزب مشارکت ایران اسلامی روز گذشته چهارشنبه با قرار وثیقه ۴۵۰ میلیون تومانی آزاد شد.

به گزارش تارنمای کلمه، وب‌سایت خبری نزدیک به میرحسین موسوی، دادگاه انقلاب، آقای میردامادی را به «اقدام علیه امنیت ملی و فعالیت تبلیغی علیه نظام» متهم کرده‌ است. دادگاه این فعال سیاسی در روز ۹ اسفند برگزار شد و هنوز حکم وی صادر نشده‌ است.

آقای میردامادی ۳۰ خرداد سال جاری بازداشت شد و نزدیک به هفت ماه در زندان بود. وی همچنین در روز ۲۳ خرداد، یک روز پس از برگزاری دهمین انتخابات ریاست جمهوری در ایران نیز دستگیر و پس از یک روز آزاد شد.

محسن میردامادی، دبیر کل جبهه مشارکت

محسن میردامادی نمایندگی مردم تهران در مجلس ششم را برعهده داشت و رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در این دوره از مجلس بود.

شمار زیادی از اعضای جبهه مشارکت در ۹ ماه اخیر بازداشت شده‌اند. مقامات ایران با ممانعت از برگزاری دوازدهمین کنگره جبهه مشارکت در هفته جاری، از دستور قضایی برای توقف فعالیت این حزب اصلاح‌طلب خبر دادند.

جبهه مشارکت در دهمین انتخابات ریاست جمهوری از میرحسین موسوی حمایت کرده بود.

آزادی رسول‌اف و منتجبی
پارلمان نیوز، پایگاه خبری فراکسیون اقلیت مجلس نیز از آزادی موقت محمد رسول‌اف، کارگردان و مستندساز، خبر داده است.

بنا به این گزارش وی عصر روز گذشته، با تودیع قرار وثیقه ۱۰۰ میلیون تومانی از زندان مرخص شد.

آقای رسول‌اف، چندی پیش به همراه جعفر پناهی، کارگردان سرشناس ایرانی و جمعی از همکارانش در منزل آقای پناهی بازداشت شده بود. با وجود آزادی تمام بازداشت‌شدگان در منزل جعفر پناهی، وی همچنان در زندان است.

گزارش‌های رسیده همچنان حاکی از آزادی اکبر منتجبی، ‌روزنامه‌نگار است.
وی که در آستانه ۲۲ بهمن بازداشت شده بود، روز چهارشنبه با تودیع قرار وثیقه آزاد شد. آقای منتجبی دبیر سیاسی نشریات شهروند امروز و ایران‌دخت بود.

ام‌البنین ابراهیمی، از حامیان مادران عزادار، حسین شیخ‌عطار، از مدیران پیشین صدا و سیما، فرزانه قاسمی، از فعالان مدنی، علاءالدین خانجانی و مهران روحانی، از شهروندان بهایی از دیگر آزادشدگان روزهای اخیر هستند.

در ۹ ماه گذشته هزاران نفر از معترضان به «تقلب» در انتخابات و سیاست‌های دولت دهم، بازداشت شده‌اند. مقامات قضایی ایران بسیاری از بازداشت‌شدگان را به احکام سنگین اعدام، حبس و تبعید محکوم کرده‌اند.

در هفته‌های اخیر برخی بازداشت‌شدگان با قرار وثیقه‌های سنگین چند صد میلیون تومانی، به طور موقت از زندان آزاد شده‌اند.

ادامه کم‌سابقه تنش بین آمریکا و اسرائیل بر سر شهرک‌سازی‌ها در مناطق اشغالی فلسطین، پرسش‌های تازه‌ای را نیز مطرح کرده است. این اولین بار نیست که اسرائیل هم‌زمان با بحث بر سر مذاکرات صلح خاورمیانه، به شهرک‌سازی‌ها در مناطق اشغالی نیز ادامه می‌دهد، اما چرا به ویژه این‌بار آمریکا، چنین واکنش تند و دامنه‌داری نشان داده است؟

دکتر منصور فرهنگ تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه می‌گوید که مسئله‌ی فلسطین برای آمریکا یک مشکل بزرگ منطقه‌ای است که اکنون دیگر برنامه‌های دولت اوباما را نیز تحت تاثیر گرفته و می‌تواند به مرحله بحران جدی برسد.

اسرائیل و آمریکا، متحد نظامی و سیاسی و حتی ایدئولوژیک هستند ولی در این اتحاد یک اختلاف بسیار اساسی دارند که در حال گسترش است و حتی می‌تواند به مرحله‌ی بحران برسد. بدین معنی که مسئله‌ی فلسطین برای آمریکا یک مشکل بزرگ منطقه‌ای شده است. به این شکل که توده‌های عرب، دولت‌های خودشان را متهم می‌کنند که به توسعه‌طلبی اسرائیل تمکین کرده‌اند و هیچ نوع مقاومتی از خودشان نشان نمی‌دهند.

این برای آمریکایی‌ها که با تمام دولت‌های عرب، شاید به استثنای سوریه، روابط نزدیک دارند مسئله است. چون این دولت‌ها در برابر توفق نظامی اسرائیل عاجز هستند و در منظر مردم خودشان بی‌اعتبار شده‌اند و در ضمن توانایی هیچ‌گونه مقاومتی در برابر قدرت اسرائیل را ندارند.

تنها کشوری که جسارت محکوم کردن اسرائیل را دارد، ایران است و حتی احمدی‌نژاد و شرکا تا جایی پیش می‌روند که می‌گویند ما آماده‌ی جنگ و تقابل با دولت اسرائیل هستیم. به همین دلیل هم هست که بر اساس نظر‌سنجی موسسات آمریکایی، احمدی‌نژاد و خامنه‌ای در میان توده‌های عرب از مقبولیت سطح بالایی برخوردار هستند.

زبان تند و جسارت‌آمیز حکومت ایران و احساساتی که درست می‌کند، مشکل مردم فلسطین را حل نمی‌کند ولی حداقل بازگوکننده‌ی خشم و نفرت آن‌ها از توسعه‌طلبی اسرائیل است.

به این ترتیب، می‌توان گفت که در لایه‌های پنهان این تنش، مسئله‌ی ایران و مناقشه‌ی هسته‌ای ایران نیز مطرح است.

بله کاملا. در ماه‌های اخیر آمریکایی‌ها از گزینه‌ی دیپلماسی در مورد مناقشه‌ی هسته‌ای ایران نا‌امید شده‌اند، یعنی اوباما که واقعا دست دوستی به ایران دراز کرد و حتی غنی‌سازی اورانیوم در ایران را به عنوان یک حق پذیرفت و آماده‌ی مذاکره‌ی بدون قید و شرط با ایران شد.

دکتر منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد

یعنی یک تغییر اساسی با روش بوش داد، ایران هیچ ‌نوع عکس‌العمل مثبتی نشان نداد. ایران حتی این روش اوباما را به عنوان ضعف دولت آمریکا تلقی کرد و جسارت و تند‌روی بیشتری نشان داد.

نتیجه این شده است که آمریکایی‌ها گزینه‌ی انزوای سیاسی، تحریم اقتصادی و تهدید نظامی را به جای دیپلماسی به کار خواهند گرفت و از دولت‌های عرب می‌خواهند که در فشار اقتصادی و تحریم سیاسی نسبت به ایران شرکت کنند.

ولی پاسخی که تمام دولت‌های عرب به دیپلمات‌های آمریکایی دادند و این پاسخ‌ها در روزنامه‌های اسراییلی و اروپایی منتشر شد، این بود که تا زمانی که ایران می‌تواند از کارت فلسطین استفاده کند یعنی مدافع بی‌محابای فلسطینی‌ها در منطقه باشد و از توسعه‌طلبی اسراییل انتقاد و او را محکوم کند، دولت‌های عرب نمی‌توانند بر ضد‌ایران موضع بگیرند، زیرا این موضع با مقاومت و مخالفت وسیع توده‌های خودشان رو‌به‌رو می‌شود.

این مشکلی است که آمریکایی‌ها در مقابل ایران و مسئله‌ی فلسطین دارند که این دو باهم گره خورده است و اسراییلی‌ها کوچکترین انعطافی در مورد پذیرفتن حق حاکمیت مردم فلسطین از خودشان نشان نمی‌دهند.

به این ترتیب ادامه‌ی شهرک‌سازی‌ها و سیاست اسراییل در قبال مسئله‌ی خاورمیانه، در حقیقت سیاست آمریکا و غرب را در قبال ایران هم زمین‌گیر کرده است. با توجه به اینکه «آیپک» لابی اسراییل، دارای قدرت زیادی در کنگره‌ی این کشور هست، سیاست صلح خاورمیانه‌ی دولت اوباما با این مشکل چه می‌تواند کند؟

ادامه‌ی این ماجرا می‌تواند کار را به جایی بکشد که ارتش آمریکا، اگر چه «آیپک» و نیروهای طرفدار اسراییل در واشنگتن خیلی قوی هستند، مداخله کند. دیوید پتریوس و جان مولن، دو رهبر نظامی ارشد آمریکا، در مصاحبه‌های مطبوعاتی خودشان دقیقا به این موضوع اشاره می‌کنند که ادامه‌ی بحران فلسطین برای امنیت امریکا در عراق، افغانستان مشکل‌زاست و حتی برای جذب تروریست توسط القاعده بهترین وسیله و ابزار را درست کرده است.

اگر واقعا در آمریکا، این رهبران نظامی این موضع را گسترش دهند و بین جامعه‌ی آمریکا مطرح کنند که در رابطه با مسئله‌ی فلسطین، بین آمریکا و اسراییل یک اختلاف اساسی هست که دارد امنیت و منافع آمریکا را در خاورمیانه به خطر می‌اندازد و یا به خطر انداخته است، در آن‌جاست که نیروی مقاومتی برابر آیپک و دست‌راستی‌ها در کنگره درست می‌شود.

بر مبنای گزارشاتی که طی این روزها در روزنامه‌های آمریکایی می‌خوانیم، این تحول در حال گسترش است که در تاریخ ۴۳ سال گذشته‌ی اشغال فلسطین توسط اسراییلی‌ها، یعنی از سال ۶۷ تا کنون بی‌سابقه است.

آن گروه‌بندی قدرتی که اکنون در اسراییل بر سر کار است آیا در ایجاد این شرایط، تاثیر ویژه دارد؟ به عبارت دیگر آیا می‌توانیم بگوییم که دولت اوباما در این مقطع زمانی با نوعی بدشانسی در مورد قبضه شدن قدرت توسط این گروه مواجه شده است؟

متاسفانه خیر. اگر این‌گونه بود آدم می‌توانست امیدوار باشد که تغییراتی در دولت اسراییل داده شود و روند صلح جدی گرفته شود، و نه به عنوان یک رقص و بازی که خودش هدف خودش است. به این شکل، که اگر ما برگردیم از سال ۶۷ تا حال، هر دولت ائتلافی که در اسراییل سر کار باشد فرقی نمی‌کند.

همه‌ی دولت‌های اسراییل ائتلافی هستند، یعنی هیچ‌گاه از ۱۲۰ عضو پارلمان اسراییل (کنست) یک دولت ۶۱ رای ندارد و همیشه باید دولت‌های ائتلافی تشکیل شود. هیچ تفاوتی بین دولت‌های مختلف اسراییل در رابطه با گسترش شهرک سازی در این ۴۳ سال وجود نداشته است.

الآن در کرانه‌ی غربی رود اردن که من خودم در آن‌جا بوده‌ام و مطالعه کرده‌ام، نزدیک به ۵۵۰ هزار اسراییلی زندگی می‌کنند، جاده‌های وسیعی کشیده‌اند که فقط یهودیان می‌توانند از آن استفاده کنند. این جاده‌ها تمام این شهرک‌ها را به یکدیگر وصل کرده و بیش از ۲ میلیون فلسطینی در قصبات و شهرک‌هایی زندگی می‌کنند که اگر حتی بخواهند از یک محل به محل دیگر بروند، باید از پایگاه‌های نظامی اسراییل رد شوند.

منصور فرهنگ: «آمریکایی‌ها نمی‌توانند مشکل شهرک‌سازی را ندیده بگیرند و بعد بگویند می‌خواهند در خاورمیانه، ثبات و امنیت و صلح ایجاد کنند»

یعنی از نزدیک به ششصد تیرک راه‌بند نظامی که در کرانه‌ی غربی رود اردن وجود دارد و وقتی به نواره غزه می‌رسیم، ۱/۵ میلیون انسانی که در آن‌جا زندگی می‌کنند، همان‌طور که رییس‌جمهور فرانسه گفت «غزه، بزرگترین زندان دنیا است»، در چنین وضعیتی هستند. ۱/۵ میلیون انسان در یک وسعتی که به اندازه‌ی ۵ در ۲۵ مایل است، اجازه‌ی خروج حتی برای دست‌رسی به غذا و دارو ندارند و باید از اسراییل اجازه بگیرند.

به همین دلیل است که هر فلسطینی که در شرایط کنونی می‌خواهد با اسراییلی‌ها وارد مذاکره، به معنای مذاکراتی که در ۴۳ سال گذشته وجود داشته است، بشود، اعتبار و حیثیتی بین مردم فلسطین ندارد. به همین دلیل است که امروز، حماس از محمود عباس و گروهی که می‌خواهند همکاری کنند، موقعیت بهتری بین ۳/۵ میلیون مردم فلسطین دارد.

یک نکته‌ی بسیار جالبی که مردم دنیا کمتر به آن توجه دارند این است که بیش از ۸۵ درصد از ۳/۵ میلیون سکنه‌ی نوار غزه و کرانه‌ی غربی رود اردن، یعنی فلسطینی ها، زیر ۴۰ سال دارند. یعنی وقتی که اسراییل این مناطق را اشغال کرد و همه‌ی دنیا حتی آمریکا این اشغال را غیرقانونی می‌دانند، این ۸۵ درصد حتی متولد نشده بودند.

به عبارت دیگر، تنها جمعیتی در دنیا که حاکمیت ملی ندارد، یعنی کشور ندارد و پاسپورت ندارد، این ۳/۵ میلیون فلسطینی‌اند که بیش از ۸۵ درصد آن‌ها جز زیستن زیر سلطه‌ی نظامی اسراییل هیچ تجربه‌ی دیگری نداشته‌اند. آمریکایی‌ها نمی‌توانند این مشکل را ندیده بگیرند و بعد بگویند می‌خواهند در خاورمیانه، ثبات و امنیت و صلح ایجاد کنند.

به این ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که این جنگ لفظی و تنش آشکاری که اکنون هست، ممکن است بنا به ملاحظات دیپلماتیک کاهش پیدا کند، ولی در بطن رویارویی سیاسی آمریکا و اسراییل ادامه خواهد یافت.

دقیقا. به همین دلیل هم هست که دولت‌های آمریکا حتی خود اوباما و دیگران وقتی سر کار می‌آیند یا این موضوع را ندیده می‌گیرند یا در اواخر امر تحت فشار وسیع بین‌المللی و خصوصا کشور‌های عرب که متحد آمریکا هستند، می‌گویند بیایید حداقل گسترش شهرک‌سازی اسراییلی در نواره غزه را مهار کنیم.

یعنی به قول معروف می‌خواهند این بحران را مدیریت کنند، نه این‌که حل کنند. زیرا واقعا برای حل آن چاره‌ای ندارند. مگر این‌که توده‌های مردم عرب، خشم و نفرت و عصیانشان به جایی برسد که دولت‌های مورد تایید آمریکا، مثل مصر، عربستان سعودی و اردن را تا حدی مورد تهدید قرار دهند که آمریکا ببیند بحران فلسطین دارد منافع وسیع اقتصادی و امنیت آنان را در منطقه تهدید می‌کند.

و اینجا دقیقا رژیم ایران با همه‌ی فساد داخلی و همه‌ی ضدیتی که با آزادی و دموکراسی در داخل کشور دارد، در این مورد خاص از یک ابزار بسیار موثری برخوردار است که می‌تواند در منطقه علیه اسراییل و آمریکا بازیگر شود.

اگر کارت فلسطین را از ایران بگیرند و مسئله‌ی فلسطین طوری حل شود که مردم فلسطین بگویند این وضعیت برای ما قابل تحمل است و این را می‌پذیریم، آن موقع نفوذ ایران در منطقه‌ی خاورمیانه زیر صفر می‌رود.

سینماگران: از هنرمند انتظار تسلیم نداشته باشید

به نوشته روزنامه‌ها، چند تن از کارگردانان سینمای ایران از جمله داریوش مهرجویی، رضا علامه‌زاده، عباس کیارستمی، محمدرضا اصلانی، بهمن فرمان‌آرا، کامران شیردل، هژیر داریوش و مسعود کیمیایی طی اطلاعیه‌ای ضمن اشاره به سانسور شدید و تنگناهای اقتصادی که در گذشته برسینمای ایران حاکم بوده است و سبب کشانیدن سینمای ایران و دست اندرکاران آن به دامن ابتذال شد، موضوع خود را در مورد هنرها به طور اعم و سینما به طور اخص روشن کردند.

به نوشته روزنامه اطلاعات در اطلاعیه این گروه از رهبر انقلاب اسلامی ایران به خاطر بیان این‌که «سینما باید در خدمت مردم و تربیت مردم باشد» تشکر شده است و این عقیده را مورد تائید قرار داده‌اند، اما در عین حال به دیوانسالاران و گروه‌های فشار و همه جزمیون هشدار دادند که هر نوع برداشت ابتدایی و قشری از این بیان جامع و کامل، نادیده گرفتن شیوه های اثربخشی هنر است.

در قسمت دیگری از بیانیه آمده است: «بیایید از هنرمند انتظار قبول و تسلیم نداشته باشیم و بپذیریم که او با الهام از واقعیت تلاش‌های بی‌وقفه مردمان، آئینه‌ای به دستمان می‌دهد تا خود را در آن ارزیابی کنیم.»

مسعود کیمیایی

نظر مجاهدین خلق درباره رفراندوم

سازمان مجاهدین خلق ایران امروز در بیانیه‌ای مواضع و نقطه نظرهای خود را در باره رفراندوم و دیگر مسائل جاری و آتی کشور اعلام کرد. در مقدمه این بیانیه پس از تحلیل حوادثی که منجر به کودتای مرداد ۳۲ شد، هشدار داده شده است باید از تک‌روی و علم کردن مسائل فرعی خودداری شود و در غیر این صورت نقشه‌های امپریالیستی یکی پس از دیگری پیاده شده و انقلاب ما دست‌خوش نسیان و افول خواهد شد.

در بیانیه مجاهدین خلق ایران درباره رفراندوم و نحوه استقرار جمهوری اسلامی آمده است:

«با توجه به واقعیات سیاسی و اجتماعی کنونی جامعه ایران جای تردید نمی‌ماند که برقراری جمهوری اسلامی‌خواست اکثریت قاطع مردم ما و لذا موفقیت آن در رفراندوم پیش بینی شده از جانب دولت از پیش محرز و لذا ضدیت با آن جز نشان سکتاریسم نخواهد بود.

استقرار جمهوری اسلامی قطع نظر از هر پیشوند و پسوندی که توضیحات بر آن متصور شده باشد، طبعاً برای مجاهدین خلق ایران به عنوان سازمانی که از آغاز حامل یک رسالت مکتبی بوده است به خودی خود یک کمال مطلوب است، مشروط بر این‌که آنچه به نام اسلام ارائه می‌کنیم، حقیقتاً اسلامی و بدور از هر شائبه شرک‌آمیز استبدادی و استعماری و استثماری باشد.

اسلامی پاک مردمی و مبری از جعلیت زنگارها و رسوبات طبقاتی قرون و اعصار والا بدیهی است که وجدان‌های آگاه و انقلابی مسلمانان هرگز سوء استفاده ارتجاعی از نام اسلام را روا نخواهد داشت. چرا که امروز تمام جهانیان چشم انتظار تجربه‌ای هستند که در این میهن به نام اسلام صورت می پذیرد.»

مجاهدین خلق افزودند:

«بنابراین، به اعتقاد ما و برحسب این قاعده روشن و صریح اسلامی که هیچ‌گونه انتخاب و قرارداد و عقدی که در آن اجبار روا شده از ابزار تمایل و اراده آزاد افراد و گروه‌های انسانی به نحوی از انحاء ممانعت شده باشد، معتبر و اصیل نیست از دولت آقای مهندس بازرگان تقاضا می‌کنیم ترتیبی اتخاذ نمایند که امکان انتخاب آزاد هرشکل از حکومت برای هر فرد یا گروهی در نظرخواهی وجود داشته باشد.

البته بدیهی است همچنان‌که فوقاً گذشت در هر صورت نظر مجاهدین خلق ایران دقیقا مطابق نظر اکثریت قاطع مردم ایران و برحسب نقطه نظرهای ایدئولوژیکی خود متضمن رای مثبت به جمهوری اسلامی است.»

زندانیان زندان را آتش زدند

در کشمکش میان برخی از زندانیان عادی که در کمیته ضدخرابکاری زندانی بودند، و قصد داشتند با حمله به پاسداران زندانبان سلاح آن‌ها را از دست شان بگیرند و فرار کنند، تعدادی زخمی و یک تن کشته شد.

در این درگیری زندانیان به سوی پاسدارانی که محافظت آن‌ها را برعهده داشتند حمله کردند، یکی از این زندانیان از ارتفاع به پائین پرتاب و کشته شد. مشخصات این زندانی کشته شده معلوم نیست. در این واقعه تعدادی از زندانیان و نگهبانان کشته شدند.

تیمسار دکتر سید احمد مدنی

حداکثر دریافتی وزارت دفاع پانزده هزار تومان

تیمسار دکتر سید احمد مدنی، وزیر دفاع ملی طی مسافرتی که به گیلان و خراسان کرد و در چند برنامه بازدید و سخنرانی در رشت، انزلی و طبس شرکت جست. او در اولین سخنرانی که در اجتماع درجه‌داران و سربازان پایگاه نیروی دریایی ایراد کرد، گفت:

«امروز ملت ایران از هر قشر و گروه بیش از هر زمان مکلف و مسئول و آگاه است، چون در مرحله سازندگی و خلاقیت برنامه ریزی انقلابی است و دوران مبارزه منفی که بنای استبداد را زیر و رو کرد گذشت. امروز حکومت مردم بر ملت ایران حکم فرما است. باید انحصار طلبی‌ها از بین برده شود و آنچه گروه‌ها را متمایز از دیگری می‌کند باید از بین برده شود.»

وی اقدامات خود برای ایجاد عدالت را برشمرد و گفت:

«به همین منظور هم دروزارت دفاع ملی دستور داده‌ام به کسی در مجموع بیش از پانزده هزار تومان حقوق و مزایا پرداخت نشود و تمام حقوق‌های ۹۰- ۶۰ و ۵۰ هزار تومان قطع شد و همچنین تمام مستشارانی که اربابان شما بودند، بیرون انداختیم. ما کارگزاری می‌آوریم که کارگزار باشد، ارباب نمی‌خواهیم خواه از چپ باشد خواه از راست.

چون سال‌ها مبارزه کردیم تا ارباب را از بین ببریم. پس حکومتی ملی و آزاده خواهیم داشت و با اختناق خواهیم جنگید. بالاخره سازمان کثیفی نظیر ضد اطلاعات، ساواک و امثالهم را از بین ببریم و نخواهیم گذاشت چنین سازمان‌های کثیفی پا بگیرد.»

تیمسار دکتر مدنی، وزیر دفاع ملی در اجتماع گروهی از مردم رشت که در دبیرستان آزادگان این شهر برپا شد طی سخنانی با تجزیه تحلیل آنچه رژیم منحوس پهلوی بر ایران ارزانی داشت یادآور شد مبارزات مردم ایران با وجود این‌که رژیم از کشته ها پشته ساخت ولی متوقف نشد تا بالاخره ملت پیروز شد. ولی اضافه کرد تاریخ ملت ایران از تاریخ شاهان ایران جداست. شاهان بیگانه همیشه بیگانه از ملت بودند.

او در قسمت دیگری از سخنان خود با اشاره به دیگر خیانت‌های چپ پهلوی و مکافات عمل گفت همه آن‌هایی که ملت ایران را بی‌گناه کشتند امروز کشته شدند و پسر رضاخان که ملتی را دربدر کرد امروز مثل سگ هار با ۳۰ میلیارد دلار پولی که بلند کرده است یک متر زمین ندارد که آرام بخوابد این تازه مکافات این جهانش است که اندکی است از بسیار که باقی آن محفوظ است و این درسی باید باشد برای ما که هرکس بر علیه ملت قدم بردارد.

تیمسار دکتر مدنی در ادامه سفر خود دیروز از طبس و شهرک خسروآباد این شهر که وسیله پرسنل نیروی دریایی ملی احداث می‌شود بازدید کرد و در اجتماع مردم این شهر که در باغ گلشن ترتیب یافت، طی سخنانی مردم را به همکاری و بردباری و خودیاری در زمینه بازسازی طبس دعوت کرد.

نورعلی تابنده

نورعلی تابنده: هشت مارس مدل الیزابت تیلور است

دکتر نورعلی تابنده وکیل دادگستری طی مقاله ای درباره روز زن نوشت:

«به نظر من انتخاب ۱۷ اسفند هم چندان تفاوتی با ۱۷ دی ندارد. کشورهای اردوی سوسیالیست هم که عضویت سازمان ملل را دارند چنین کاری را نمی‌کند، زیرا ۸ مارس (که گاهی ۱۸ و گاهی ۱۷ اسفند است) از محیط کشورهای غربی اقتباس شده که باز هم مدل «ب.ب» و لیزتایلور و امثال آن‌هاست.

اگر قرار است روزی به عنوان تجلیل از زن در ایران گرفته شود (که اعمال فکر بنظر من صحیح نیست و تجلیل اسمی علامت عدم تجلیل واقعی است.) چرا روز شهادت فی المثل صدیقه رضایی یا محبوبه متحدین یا مرضیه احمدی اسکویی و مهرنوش ابراهیمی روشن یا هر مبارز دیگر و یا روزهای مبارز دیگر و یا روزهای فراوانی که در تاریخ مبارزات غنی ایران و شیعه وجود دارد انتخاب نمی‌کنید؟»

وی در ادامه افزود:

«اصولاً این روز را چه کسی انتخاب کرد و خواست بر زن‌های ایرانی تحمیل کند؟ چرا قبلا از کلیه بانوان نظرخواهی نشده و عده‌ای تحت تاثیر احساسات قرار گرفتند و چشم بسته و ندانسته آن را قبول کردند؟ مگر بانوان ایرانی فقط همین تهرانی‌ها و همین عده قلیل هستند؟»

وی گفت: «امام خمینی در تمام طول اقامت خویش در پاریس و یا تهران همواره خبرنگاران خارجی و داخلی و سایر بانوان را می پذیرفت و بارها تصریح فرمود که حجاب مذهبی در همین حد است و اگر غیر از آن بود در همان ایام صریحاً می‌فرمود. زیرا دیدیم که ایشان در بیان حقائق و احکام دین و ارائه راه ارشاد هیچ تساهل ندارند.

برای تحریک اذهان حساس و پرشور جوانان و بانوان، می‌گویند که نباید هیچ تحمیلی را تحمل کرد آیا طرد آثار شوم اختناق و ترک عادتی که مسیر زندگی آینده است تحمیل است؟ پس چرا انقلاب شد؟ آیا همه آداب و رسوم اجتماعی را باید به دور ریخت که سالب آزادی است؟ آئین نامه خلافی ترجمه از اروپا، بیرون آمدن با پیژاما را خلاف می داند و همه قبول کرده و عمل می‌کنند.»

نورعلی تابنده در مورد وضع زنان در جهان گفت:

«در هیچ جای دنیا افراد حق ندارند نیمه عریان به خیابان بیایند و مقررات و عرف ملت حداقل پوشش را تحمیل می‌کند و این تحمیل نه تنها مخالف آزادی نیست بلکه ضامن آزادی و سلامت جامعه است. برای ملت ایران که اکثریت قریب به انفاق آن مسلمان هستند این حداقل همان است که به عنوان پوشش اسلامی عرضه می شود.

همه مملکت که تهران نیست و همه تهران هم که این بانوان معترض نیستند. همان گونه که اقلیت‌ها (مثلا زرتشتی، کلیمی، ارمنی ...) به احترام عواطف اکثریت در ماه محرم و صفر جشن عروسی به راه نمی‌اندازند بانوان نیز باید باتوجه و احترام به عواطف و عادات اکثریت رفتاری درخور شأن خود داشته باشند.

همان‌طور که امام فرمود هیچ کس حق توهین کردن به بانوان را ندارد مسلماً اگر کسی چنین کاری بکند از دستور اخلاقی شرع تمرد کرده است و چه بسا از تفرقه اندازانی است که به طینت خود عمل می‌کند. چنین کسانی را باید به هر نحو که ممکن است به کمیته ها کشاند تا در باره او بررسی دقیقی به عمل آید.»

وی افزود: «از همه این‌ها گذشته بانوان ایرانی باید نشان دهند که با آن (زن – عروسک) که در سال‌های گذشته از او ساخته بودند فرق دارند. آن عادات را که هیچ قدرت معنوی جز (عادت بودن) ندارد می‌تواند به سهولت ترک کند. و به عنوان سمبلیک و نشان دادن این تفاوت پوشش اسلامی را رعایت نماید. مگر عده زیادی از همین بانوان نبودند که در بیشتر راهپیمایی‌ها برای نشان دادن چنین تفاوتی به طیب خاطر حتی چادر به سر می‌کردند؟ چطور شد که امروز این‌گونه رفتار می‌کنند؟»

مصادره اتومبیل‌های رضا پهلوی در آمریکا

به گزارش یونایتدپرس از لوبوک تگزاس، سه نماینده از سوی دولت ایران سه اتومبیلی را که قبلاً مورد استفاده رضا پهلوی بود، به نفع دولت ایران مصادره کردند. عده‌ای پلیس نیز در مراسم مصادره حضور داشتند.

این مراسم در خانه استفن فون پول، سرپرست رضا پهلوی انجام شد. این سه اتومبیل عبارت از ۲ لینکن و یک بیوک بود و در طول اقامت ۸ ماهه رضا پهلوی مورد استفاده وی قرار می‌گرفت.

در مورد خانه مسکونی رضا پهلوی که ۲۷۵ تا ۳۰۰ هزار دلار ارزش دارد نیز بین سرپرست وی و دادستان محلی مذاکره شده و مقرر شده است دولت ایران هزینه‌های مربوط به مصادره و بدهی آن را بپردازد. در ضمن وزارت خارجه آمریکا نیز به مقام‌های محلی اطلاع داده است که این اموال متعلق به دولت ایران است.

احمد شاملو

طرح پرهام و به‌آذین در کانون نویسندگان

کانون نویسندگان ایران پس از استقرار در ساختمان جدید طرح‌های اساسی خود را یکی پس از دیگری به مرحله بحث و اجرا می گذارد. به گزارش روزنامه اطلاعات، در آخرین نشست اعضای این کانون، ابتدا در باره ضع بد انتشار آثار نویسندگان بحث شد و یکی از اعضاء پیشنهاد کرد که از این پس آثار نوشته با ترجمه آن دسته از نویسندگان که عضو کانون هستند از طریق کانون انتشار یابد تا حقی از نویسنده ضایع نشود.

بحث طولانی این‌که کانون صنعتی است یا سیاسی در جلسه اخیر با دو طرح به‌آذین و دکتر پرهام ادامه یافت.
در طرح به‌آذین آمده است که آزادی اندیشه و بیان و قلم و به طور کلی آزادی چاپ و انتشار همه آثار فکری نویسندگان باید بدون ممیزی قبلی باشد و سانسور که خلاف اعلامیه حقوق بشر است در ایران باید برای همیشه ریشه‌کن شود.

در طرح به‌آذین همچنین تاکید شد که کانون سازمانی مستقل و مطلقا صنفی است. دکتر پرهام نیز در طرح خود هرگونه محدودیت برای آموزش پرورش را محکوم کرد و چون به آذین عقیده داشت که سانسور به هر شکل و صورتی باید ریشه کن شود پرهام هرگونه استفاده انحصاری از رسانه های گروهی را نیز محکوم و استقلال نظام خبری و اطلاع رسانی را تایید کرد.

در این جلسه که احمد شاملو نیز حضور داشت به آذین یادآور شد که کانون می‌تواند در عین حفظ استقلال هواخواه جمعیت ها و یا احزاب اجتماعی و سیاسی خاصی باشد.

سال رکود
روزنامه دنیای اقتصاد در سرمقاله امروز خود با عنوان «سال سخت و امیدهای پیش‌رو» در خصوص اوضاع اقتصادی ایران در سال ۱۳۸۸ است.

در این سرمقاله آمده‌ است: «سال ۱۳۸۸ با امید آغاز شد و با امید پایان یافت؛ اما حد فاصل این دو امیدواری، روزگاری سخت و تلخ بر ملت و دولت گذشت.»

به نوشته این سرمقاله: «سال ۱۳۸۸، سال رکود بود و اگر هزینه دولت در جاهایی کاهش یافته باشد، بیشتر محصول رکود بوده‌ است تا اصلاح الگوی مصرف. بررسی لایحه هدفمندسازی یارانه‌ها و بودجه سال ۱۳۸۹ در دولت و مجلس، وقایع اقتصادی دیگری بودند که آثار آنها را باید در سال آینده دید.»

این سرمقاله افزوده‌است: «آنچه در حوزه اقتصاد در ایران سال ۱۳۸۸ رخ داد، به لحاظ کیفی تفاوتی با سال‌های قبل نداشت و تنها می‌توان گفت کمیت رکود و آثار آن افزایش یافت؛ اما آنچه در حوزه سیاست رخ داد، پدیده‌ای جدید، تکان‌دهنده و دل‌آزار بود.»

سرمقاله‌نویس دنیای اقتصاد ادامه داده‌ است: «تقارن رکود اقتصادی، پریشانی‌های سیاسی و فشار بین‌المللی در سال ۱۳۸۸ تجربه‌ای است که لاجرم، رفتار دولت و ملت ایران را در سال ۱۳۸۹ شکل خواهد داد.»

متن کامل سرمقاله

سال «مرگ فتنه»
روزنامه کیهان در سرمقاله امروز خود با عنوان «سال برکت، ولایت و قهرمانی ملت»، رویدادهای سیاسی سال جاری را بررسی کرده‌ است.

در این سرمقاله می‌خوانیم: «زمانی شاید صحیح بود که این سال را سال فتنه بنامیم اما اکنون که در روزهای آخر این سال ایستاده‌ایم، شاید بتوان گفت که عنوان «سال فتنه» کمی عجولانه بوده‌ است. سال ۸۸ را باید سال «مرگ فتنه» خواند، فتنه‌ای که قدمت آن لااقل به ۲۰ سال قبل می‌رسد.»

در ادامه این سرمقاله آمده‌است: «کیهان تمامی مراحل فتنه را قبل از وقوع آن پیش بینی کرده بود. برای کیهان روشن بود که کسانی به رای مردم گردن نخواهند نهاد، دروغی به نام تقلب را به دروغ‌های دیگر ضمیمه خواهند کرد و بخشی از مردم را با سوءاستفاده از اعتماد آنان به خیابان خواهند کشاند.»

سرمقاله نویس کیهان افزوده‌است: «بی‌مبالاتی اطلاعاتی و اشتباه محاسبه‌های پی در پی دشمن شرایطی بوجود آورد که نظام جمهوری اسلامی بتواند خلأهای امنیتی خود را پر کند و ضمن مستحکم‌تر کردن هرچه بیشتر پیوند خود با مردم در حماسه انتخابات ۸۸ و وقایع پس از آن پروژه‌های دشمن را که برخی از آنها برای سال‌ها بعد ذخیره شده بود به تمامی خنثی و مستهلک نماید.»

متن کامل سرمقاله

سایر مطبوعات:
سرمقاله امروز رسالت روزنامه با عنوان «سالي که گذشت»

سرمقاله امروز روزنامه مردم‌سالاری با عنوان «از نوروز الهام مي گيريم»

سرمقاله امروز روزنامه تهران امروز با عنوان «ما اميدواريم»

سرمقاله امروز روزنامه آفتاب یزد با عنوان «حرمت کارشناسی»

آفتاب یزد:
● حسینیان: لاریجانی در صدا و سیما یکی از مبارزین علیه جریان اصلاح‌طلب بود
● ۱+۵ در راهی که می‌رود چیزی به دست نمی‌آورد
● مردم نگران گرانی نباشند؛ دولت و مجلس مراقب هستند
● ثبت تورم ۵/۱۰‌ تا ۱۱‌ درصدی برای سال ۸۸‌

تهران امروز
● در سال ۸۸ شاهد بی‌اخلاقی سیاسی بودیم
● هر وزیر حامل یک خبر خوش برای سال ۸۹
● علی مطهری: وحدت، اولویت سال ۸۹ است
● اردوغان: تسلیحاتی بودن برنامه هسته‌ای ایران شایعه‌ است

جام جم:
● ایجاد یک میلیون و صد هزار شغل در سال آینده
● آخرین توصیه‌ها به مسافران نوروزی
● احکام ۸۶ نفر از متهمان اغتشاشات قطعی شد
● رئیس‌ جمهور افغانستان به ایران می‌آید

جمهوری اسلامی:
● توصیه‌های هفت‌گانه آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در روزهای پایانی سال
● در شورای امنیت درباره مسئله هسته‌ای ایران مذاکره‌ای جریان ندارد
● گسترش درگیری فلسطینی‌ها با نظامیان صهیونیست به سراسر فلسطین اشغالی
● کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای در تهران برگزار می‌شود

رسالت:
● کنفرانس خلع سلاح در تهران برگزار می‌شود
● چاپ اسکناس‌های درشت برای جلوگیری از مرگ امپراتوری دلار
● محکومیت قطعی۱۴ کلاهبردار۱۷ میلیون دلاری
● ۳۸ دانشمند ایرانی در فهرست دانشمندان برتر جهان

دنیای اقتصاد:
● اصلاح موثر قیمت‌ها در گام اول
● پایان سال رویایی در بورس تهران
● علایم انبساط در سیاست پولی سال آینده
● محدودیت تردد در تعطیلات نوروزی

کیهان:
● پنتاگون: ایران قدرت اول منطقه است
● تشدید درگیری‌ها در اطراف مسجدالاقصی
● مسافران نوروزی مراقب تغییرات جوی باشند
● ۸ زائر ایرانی کربلا به شهادت رسیدند

مردم‌سالاری:
● ترویج وحدت و هم‌دلی مهمترین نیاز کشور
● یک تحول اساسی در منطقه در حال رخ دادن است
● مردم با اجرای هدف‌مند کردن یارانه‌ها با مشکل مواجه خواهند شد
● حوادث پس از انتخابات برکاتی هم در پی داشت

گفتگوهای امروز:
روزنامه تهران امروز در شماره امروز خود با محمدباقر قالیباف، شهردار تهران گفتگو کرده‌ است.

شعرهای این مجموعه که در کل ۴۹عدد هستند از زبانی روان و سرشار از تصاویر روشن و آهنگین برخوردارند. در همان نخستین صفحه‌ی کتاب به این پرسش پاسخ داده می شود که چرا شاعر عنوان « تو» را برای کتابش برگزیده است:

«برای هم‌سرم
که «تو»‌ترین تجربه است برایم
آرامشی روی نیم کت‌های زیستن (ص ۳)

اتصال پسوند «ترین» به «تو»، یعنی بستن نشانه‌ی صفت برترین به ضمیر از شگردهای کارگاهی ایران است. با این‌حال این شگرد دراین بند منطقی‌تر و در مجموع به‌جا به‌کار گرفته شده و حتی می‌توانیم بگوییم این امر از برخی لحاظ « یک حادثه‌ی زبانی‌« است. حادثه‌ی زبانی نه در آن معنای رایج میان برخی منتقدان که می‌خواهند ثابت کنند اگر در شعری چنین حادثه‌ای اتفاق نیفتد، آن شعر کم‌عمق و ضعیف است. در هر حال نباید فراموش کنیم که با چیدن چند کلمه در کنار هم نمی‌توان ساختمان شعر را بنیان نهاد.

تو، مجموعه شعر، آرش نصرت اللهی

اهمیت و نقش کلمه در شعر

کلمه خود، ساختمان است. زبان خاص خود را دارد. اصلاً خودش یک شکل مستقل است. این نگاه از اینجا ناشی می‌شود که ما کلمه را آن‌گونه که در نحو و دستور قدیم، «لفظ مفرد» می‌خواندند، نمی‌خوانیم. ما کلمه را لفظ واحد خطاب نمی کنیم، بلکه آن را یک موجود می دانیم. ما کلمه را انسان خطاب می کنیم. انسانی که هرگز نمی‌میرد، حرف می‌زند، نگاه می‌کند، می‌خندد، گریه می‌کند، راه می‌رود، می‌ایستد، می‌نشیند، می‌پوشد، برهنه می‌شود، می‌نوشد، می‌خورد وبالاخره می‌اندیشد. همه‌ی اینها در انسانیت کلمه هست. پس کلمه انسانی‌تر است. خداوند پیامبرش مسیح را کلمه خطاب کرده است. مسیح یک انسان است و کلمه. از آن بالاتر در انجیل یوحنا می خوانیم: «در آغاز کلمه بود، کلمه نزد خدابود و کلمه خدابود.» طبق این ایده، کلمه به مرحله‌ی الوهیت می رسد. یعنی از مرتبه‌ی خلق بیرون می‌آید، پا به آسمان هفتم می‌گذارد و بر عرش می‌نشیند. این مرتبه، مرتبه‌ای عالی از شعریت کلمه است. اینجاست که با تعریف اصلی شعر سازگاری می‌یابد. رضا براهنی در کتاب طلا در مس جلد اول صفحهء ۵۹ تعبیر جالبی را نقل می‌کند و می‌گوید: «انسان اولیه که نخستین شاعر نیز بود- الهی‌ترین خصوصیت خود- قدرت نامیدن و شعر گفتن- را آنچنان مقدس پنداشته که به خدا نسبت داده است.»

روایت تصویر و استقلال نگاه

آرش نصرت اللهی در روایت تصویرها حتی‌الامکان صادق است و گاه در رسم‌الخط شاعری خود سعی در فاصله گیری از پیشینیان و رسیدن به استقلال نگاه و زبان دارد:

افتاده است
جنگ
از کول مردم
سرزمین
از دهان خبرگزاری
چشم های تو اما
افتادنی نیست (ص ۹)

شاعر اما به این نکته آگاه است که: شعر خوب نمی‌گوید، بلکه نشان می‌دهد:

حرفی بزن
عاشقانه‌ای برای من
سربازی که
نامش بر میدان ماند
پوتین‌هایش
مد روز شدند (ص ۱۰)

دوران جنگ را به یاد می‌آورد و به یاد می‌آورد که در آن زمان که عده ای در جبهه‌ها قربانی می‌شدند، عده‌ای دیگر به فانوسقه‌ها و قمقمه‌ها و پوتین‌های قربانیان چوب حراج می زدند. آن زمان اورکت امریکایی مد روز بود.
یکی از مهمترین ویژگی‌های شعر نصرت اللهی، چگونگی ارتباطش با واقعیت است. هرچند شعر وضعیتی است بیرون از واقعیت یا فراتر از واقعیت. شعر نصرت اللهی تجربه‌ی اوست به اضافه‌ی واقعیت. از این نظر او گاه شاعری مضمون گراست با حفظ تشخص زبانی‌اش:

من و تمام من
می‌توانیم قیر باشیم
لای سقف و گونی
برای مردی که از باران می‌ترسد

نصرت اللهی خوب توانسته پلی بزند بین واقعیت و خیال، طوری که نه این یکی برآن غلبه کند و نه آن دیگری براین یکی سایه بیندازد:

کافه‌ها
لب جاده را گرفته‌اند
کلمه‌ها
لب تو را
کوه‌ها
دورهای درگذر
بازی بدی ست
نه اتوبوس کنار می‌کشد
نه تو حرفی می‌زنی ( ص ۲۱)

اصولاً من این نوع تقطیع را نمی‌پسندم چون خوانش شعر را دچار اشکال می‌کند و همواره این خطر را دارد که شعر را به نثر ( نثر روایی ) نزدیک کند. و البته این هم شکلی از آیین نگارش است که مد روز شده است و جوانان ظاهراً به این نوع تقطیع علاقه دارند. شعر اما مقوله‌ای دیگر است:

دریا را
روی موج‌ها
تنظیم کرده ام
ماهیان سفید
آب‌های دست نخورده
مخابره می‌کنند
آب‌های دست نخورده
برای من و تیر و بید
دکتر
چیزی از مهر من و ماه تو
نداند
این تورم نام تو در گلوی من است (ص ۳۳)

ذهن خلاق هوشیار است

تنظیم دریا روی موج‌ها تصویری زیبا و تعبیری نوست که خبر از ذهن فعال و هوشیار شاعر می‌دهد. همچنین «ماهیان سفید» که آب های دست نخورده مخابره می‌کنند شکل جدیدی از خلق شعر است وقتی که می‌دانیم آب را نمی‌شود مخابره کرد و نمی‌شود آب دریا دست نخورده باشد. ارتباط ارگانیک «تیروئید» و «تورم نام در گلو» ربطی معنایی پیدا می کند با «دکتر»ی که چیزی از «مهر من و ماه او» نمی‌داند.
روی هم رفته راوی کنجکاو است و بازیگوش و این نشان بلوغ اوست که در ابتدای شاعرانگی‌اش دست به خطر می‌زند و اگر این راه را ادامه دهد می‌تواند به موفقیت‌های درخور دست پیدا کند:

هم‌راه روزنامه‌های عصر
توی فکرهای تو
راه می روم تاشب
خبری نیست
نه آبی یرگردان
نه بادی در راه
رسیده ام به نیم کتی که دست بزنم به تو
دست بزنم به عصر
خبرها بوزند (ص ۳۸)

وزیدن خبرها که از دست زدن به عصر حاصل می‌شود وقتی که در فکر او هستی و تا شب راه می‌روی همراه روزنامه‌های عصر، حاکی از خیالی شاعرانه است شاعرانگی روان که احتیاج به کمی ایجاز و اندکی استعاره و حذف بسیاری از کلمات و مطالعه در وزن و آهنگ کلمه‌ها دارد. زیرا واژه‌ها ابزار اند و حامل فکر هستند و هر فکری واژه‌ای را شایسته است:

هوا
ایستاده
روی بالکن
بالکن
ایستاده
روی هوا
نیوتن عاشق نبود (ص ۴۳)

نقض قانون جاذبه باظرافتی شاعرانه در کمترین لغات ممکن، بدون اینکه مجبور شوی به بازی زبانی تن دهی، از عهده ی هر کسی برنمی‌آید. «بادبادک»، بار عاطفی دارد و یادآور دوران کودکی و همچنین نمایانگر سبکی و پرواز و آزادی هم هست. شاعر تازه در شروع کار است و اگر چشمانش را روی جهان خیال نبندد، می‌تواند ادامه‌ی خوبی داشته باشد:

خاک را از خواب کوچه
برمی داریم
برمی‌داریم بادبادکی
که رابطه‌ای ست میان ایوان و ابر
شب شروع می شود (ص ۹۱)

تو/تهران/۱۳۸۵
آرش نصرت اللهی
برگزیده کنفرانس شعر صلح؛ برنده جایزه بنی مجیدی
نشر ثالث، تهران، ۱۳۸۷
۹۲ صفحه، ۱۵۰۰ تومان

علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران در یک اظهارنظر متفاوت با سیاست‌های تاکنونی دولت احمدی نژاد، می‌گوید که جمهوری اسلامی آمادگی تبادل ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده خود به صورت یک‌جا، با سوخت اتمی و البته در داخل خاک ایران را دارد.

دکتر رضا تقی‌زاده تحلیل‌گر مسائل هسته‌ای می‌گوید که این اگرچه می‌تواند اقدام مثبتی باشد، اما نحوه اعلام آن، فاقد زمینه اجرایی است و نشانه‏ی تغییر سیاست هسته‌ای ایران نیست:

اگر اظهارات آقای صالحی به معنای تغییر سیاست ایران در این زمینه و رضایت دادن به خواسته‏ی غرب که هدف‏اش خارج کردن اورانیوم غنی‏‏شده از ایران است باشد، اقدام مثبتی است و می‏تواند به پیش‏گیری از یک بحران کمک کند.

ولی به نظر من، اظهارات آقای صالحی در این مورد، فاقد اساس لازم است و به نظر نمی‏رسد نشانه‏ی تغییر سیاست ایران باشد.

به این دلیل که اگر چنین تغیییری صورت می‏گرفت، در حوزه‏ی مسئولیت آقای صالحی نبود که در مورد آن اظهار‏نظر کند. باید رییس جمهوری یا وزیر خارجه و یا حداقل دبیر شورای امنیت ملی که اداره‏ی دیپلماسی اتمی ایران بر عهده‏ی اوست، این اظهارنظر را می‏کرد.

علی‌اکبر صالحی

در وهله‏ی دوم، اگر چنین تغییر سیاست بااهمیتی در دولت ایران صورت می‏گرفت، این تغییر سیاست از طریق کانال‏های دیپلماتیک و سیاسی به اطلاع آژانس بین‏المللی انرژی اتمی و طرف‏های ایران می‏رسید و در یک مصاحبه‏ی مطبوعاتی با یک روزنامه‏ی درجه دوم در داخل کشور مطرح نمی‏شد.

این اظهارنظرها فاقد زمینه‏ی اجرایی و فاقد مسئولیت است و به نوعی باز تلاش برای ادامه‏ی بازی‏هایی است که دیگر از نظر دنیای خارج اهمیت خود را از دست داده است.

به نظر من، اظهارات آقای صالحی به معنای تغییر سیاست ایران در این زمینه‏ نیست و ایران آمادگی برای ارسال ۱۲۰۰ کیلوگرم از اورانیوم خود به خارج را هنوز پیدا نکرده است.

صرف نظر از موقعیت و مسئولیت آقای صالحی، ایشان در ارتباط با حجم این مبادله، بر آمادگی ایران برای خروج کل دوسوم اورانیوم غنی‏شده‏اش تاکید کرده است. در حالی که پیشنهاد ایران پیش از این، مبادله‏ی اورانیوم در محموله‏های ۴۰۰کیلویی بود. البته در مورد محل مبادله، آقای صالحی هم‏چنان بر مبادله در خاک ایران تاکید دارد. آیا این پیشنهاد تفاوتی در واکنش کشورهای ۵+۱ ایجاد نخواهد کرد؟

از ابتدا نیز تاکید ایران روی محل مبادله‏ی سوخت در ایران، تنها یک بهانه برای تغییر مسیر این گفت‏وگوها و تن ندادن به موضع توافق بود. بااهمیت‏ترین موضوع این توافق، اگر صورت می‏گرفت، حجم مبادله‏ی اورانیوم بود.
یعنی هدف دنیای خارج این بود که ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیومی که قابل تبدیل به یک بمب اتمی است، از ایران خارج شود و ایران با پذیرش ارسال ۲۰۰کیلوگرم اورانیوم، به این خواسته تن نمی‏داد.

آخرین اظهارنظر در این مورد، یک ماه‏ونیم پیش از سوی وزیر خارجه‏ی ایران صورت گرفت که به ارسال ۴۰۰ کیلو از اورانیوم غنی شده‏ی فعلی ایران رضایت داده بود.

ولی باید به این موضوع هم توجه کنیم که اگر واقعاً از نظر ایران، اصل مبادله‏ی اورانیوم غنی‏شده‏ با میله‏های سوختی برای راکتور آزمایشگاهی تهران، هدف این معامله است، حداکثر عمر مفید این راکتور حدود ۱۰ سال آینده است.

حال آن که ایران می‏تواند با مبادله‏ی ۲۰۰ و حتی ۳۰۰ کیلوگرم از اورانیوم غنی‏شده‏‏ای که دراختیار دارد، به اندازه‏ی کافی سوخت اورانیوم با غلظت ۲۰درصد در اختیار بگیرد که آن را در ۱۵ و حتی ۲۰ سال آینده در راکتور آزمایشگاهی تهران به‏ مصرف برساند.

ضمن این که حتی تولیدات رآکتوری که عمر آن نزدیک به ۴۰ سال است، چندان دارای اهمیت نیست و در مجموعه‏ی این مبادله، راکتور آزمایشگاهی تهران و تامین سوخت آن، تنها بهانه‏ی انجام این معامله‏ شده است.

دکتر رضا تقی‌زاده می‌گوید هاشمی رفسنجانی در هیأت حاکمه‏ی ایران جای مشخص و تعیین کننده‏ای ندارد و حتی تصمیم‏‏های ایشان در شورای تشخیص مصلحت نظام و مجلس خبرگان هم با مخالفت‏ها و ایستادگی‏هایی روبرو است

دریافت این مقدار سوخت اتمی برای راکتور تهران، که بتواند موازنه‏ای با ۱۲۰۰کیلوگرم اورانیوم غنی‏شده‏ی مورد تبادل ایران باشد، در آینده به چه کار ایران خواهد آمد؟

پاسخ شما عملاً این است که به هیچ کاری نخواهد آمد. ایران در طول ۱۵ سال گذشته بالغ بر ۱۰میلیارد دلار برای ایجاد تأسیسات متنوع اتمی هزینه کرده است که بالاترین محصول این تأسیسات، حدود ۲۱۵۰کیلوگرم اورانیوم غنی‏شده‏ای است که اکنون ایران در اختیار دارد.

حال آن که ایران در ۱۵ سال گذشته با هزینه کردن تنها ۵ میلیون دلار، نه تنها موفق به تأمین اورانیوم مورد نیاز برای سوخت کوره‏ی اصلی راکتور آزمایشگاهی تهران شد، بلکه برای ۱۵ تا ۲۰ سال این راکتور هم، سوخت از آراژانتین دریافت کرد.

بنابراین عاقلانه نیست که ایران حالا راضی شده کاری را که با ۵ میلیون دلار می‏توان انجام داد، در مقابل محصول یک سرمایه‏گذاری ۱۰میلیارد دلاری معاوضه کند. ضمن این که اهمیت امنیت ملی آن‏چه ایران به‏دست آورده، برای ایران بسیار بیشتر از آن است که در مقابل این معامله‏ی بسیار کم‏ارزش، راضی به مبادله‏ی آن شده باشد.

بنابراین از هر جهتی که به اظهارات آقای صالحی نگاه کنیم، می‏بینیم که نتیجه‏گیری منفی و در جهت رد آن‏چیزی است که آقای صالحی در مصاحبه با روزنامه‏ی جوان مطرح کرده است.

اشاره کردید که ایران حدود ۲۱۰۰کیلوگرم اورانیوم غنی‏شده دارد. یعنی اگر ایران حاضر باشد این ۱۲۰۰ کیلوگرم را هم معاوضه کند، باز حدود ۱۰۰۰کیلوگرم اورانیوم غنی شده دارد. در شرایطی که ایران به هرحال توانایی غنی‏سازی در سطح ۳/۵درصد را دارد و این تبادل هم چنین حقی را برای ایران به‏رسمیت می‏شناسد، در هرحال غرب در این مبادله، به منظوری که شما به آن اشاره کردید، نخواهد رسید.

البته به این منظور نخواهد رسید، اگر که شرط مبادله‏ی اورانیوم غنی‏شده با میله‏ی سوختی، تایید حق ایران برای دریافت اورانیوم خام و در اختیار گرفتن تعداد بیشتری از سانتیوفیوژها و ادامه‏ی غنی‏سازی اورانیوم باشد. حال آن که شرط مورد نظر غرب این است که بعد از انجام این معامله، ادامه‏ی غنی‏سازی اورانیوم در ایران هم ناممکن و قطع شود.

ایران دارای اورانیوم طبیعی به اندازه‏ی کافی نیست. ذخیره‏ی کیک زرد آن هم رو به اتمام است و در صورتی که این ۱۲۰۰کیلوگرم اورانیوم غنی شده را از دست بدهد، تقریباً دست‏بسته اسیر خواسته‏های کشورهایی خواهد شد که مخالف برنامه‏ی اتمی او هستند.

بنابراین به‏نظر نمی‏رسد که ایران این کارت باارزش را به‏سادگی از دست بدهد و به شرایط غرب راضی شود.

آقای رفسنجانی در تازه‏ترین اظهارنظر خود گفته است که ایران باید به گونه‏ای عمل کند که سوءظن کشورهای ۵+۱ از بین برود. آیا این سخنان آقای رفسنجانی می‏تواند ناظر بر بحث های تازه در ایران در ارتباط با تحریم ها و آن‏چه که آقای صالحی در بیان سیاست اتمی جدید ایران مطرح کرده است، باشد ؟

به‏هیچ‏وجه؛ آقای رفسنجانی در هیأت حاکمه‏ی ایران جای مشخص و تعیین کننده‏ای ندارد و حتی تصمیم‏‏های ایشان در شورای تشخیص مصلحت نظام و مجلس خبرگان هم با مخالفت‏ها و ایستادگی‏هایی روبرو است.

ایشان نه می‏تواند و نه می‏خواهد که برای دولت تعیین تکلیف کند و اگر مساله‏ای را عنوان می‏کند، بیشتر جنبه‏ی انتقادی و ارشادی دارد و نه نشانه‏‏ای از تغییر سیاست دولت ایران. بنابراین اظهارات ایشان را به هیچ‏وجه نباید به عنوان تغییر روش دولت و نظام سیاسی ایران تلقی کرد.

امروز به سراغ امید شیرازی، یکی از جوانان ایرانی مقیم آلمان رفتیم. امید اولین‌بار در آلمان رو به جهان موسیقی آورد. شاید یکی از دلایلش این بود که در ایران موسیقی به طور کامل برای او ممنوع بود یا حداقل آن نوع از موسیقی که امید می‌پسندید، در آن زمان ممنوع بود.

امید نوازنده‌ی ترومپت هم هست اما موسیقی اصلی او، موسیقی کاملا متفاوتی است. خود او موسیقی‌اش را یک موسیقی بین‌المللی می‌داند و اعتقاد دارد موزیک زبانی بین‌المللی است و بهترین راه برای متصل‌کردن آدم‌ها از نقاط مختلف جهان به یک‌دیگر است. از امید می‌پرسم آیا می‌توان موسیقی‌اش را در رده‌ی موسیقی فانک جای داد؟

عده‌ای موسیقی الکترونیک را بی‌روح می‌دانند چرا که یک نفر روی صحنه با دست‌گاه‌های روی میز، کارهایی می‌کند و هیچ‌کس نمی‌بیند او در حال چه کاری است

فانک از نظر استیل موسیقی در ذهن مردم خیلی جا افتاده است. موسیقی من در واقع میکسی از تمام موسیقی‌هایی است که روی من اثر گذاشته یا در زندگی‌ شنیده‌ام. یعنی اگر موسیقی من را بشنوید، خواهید دید بسیاری المان‌های موسیقی از جمله المان‌های فانک، موسیقی‌ ایرانی و موسیقی‌ انواع و اقسام مناطق جهان را داراست و همیشه به دلیل اثری که موسیقی الکترونیک در زندگی من داشته، یک تم الکتونیک نیز دارد.

سبک موسیقی امید کاملا جدید است و می‌توان گفت هر چه تلاش کنی نمی‌توانی آن را در هیچ‌ رده‌بندی کلیشه‌ای از موسیقی جا دهی. امید معتقد است دنیای موسیقی، حد و مرز ندارد و بی‌نهایت است.

یکی از دلایلی که موسیقی را شروع کردم، این بود که بعد از مدت کوتاهی متوجه شدم واقعا موسیقی بی‌نهایت است زیرا می‌توانی اثری را تولید کنی که وجود خارجی ندارد. به همین خاطر می‌توانی با آن همه‌جا بروی. نه همه‌جا از نظر مکانی، بلکه همه‌جا از منظر ذهنی و درواقع آن چیزی که خودت تجربه می‌کنی. اگر بخواهی مجسمه بسازی به سنگ و ابزارش احتیاج داری ولی موسیقی این‌طور نیست. با یک ساز در هر لحظه که بخواهی می‌توانی اثری را تولید کنی که تا آن‌ لحظه نبوده است و فقط برای همان لحظه وجود خارجی دارد. وقتی که صدایش شنیده نشود، دیگر نیست. من همیشه نظرم این بوده که هیچ حد و مرزی در موسیقی نیست و نباید باشد.

موضوع مهم دیگر برای امید، این است که موسیقی‌اش المان‌های اینترناسیونال داشته باشد. امید موسیقی را عرصه‌ای می‌داند که به آدم‌ها اجازه می‌دهد در آن تجربه‌های یگانه‌ای داشته باشند و لحظه‌های نابی را بسازند.

برای من خیلی جالب است که چیز‌های جدیدی را در موسیقی ایرانی وارد کنم و بتوانم آن را در موسیقی غیر ایرانی میکس کنم، چرا که قصد دارم مخاطب‌های جدیدی برای موسیقی ایرانی بیابم.

اما شاهکار این هنرمند جوان ما سازی است که خودش ساخته است. چیزی شبیه گیتار که فیروزه‌ای یا به قول خودش آبی متالیک است. از او می‌خواهم بگوید این ساز چیست و چگونه کار می‌کند.

می‌توان تصور کرد سازی است که به وسیله‌ی آن می‌توانم روی صحنه برای تماشاچی و شنونده این امکان را فراهم کنم که چگونگی ساخت یک آهنگ را ببیند. در واقع یک استودیو سیار است که در یک ساز قرار گرفته است.

به این ترتیب شما می‌توانید به عنوان بیننده و شنونده، از روی صحنه ببینید که یک آهنگ چطور کم‌کم تکمیل، میکس و ضبط می‌شود بدون این‌که هیچ فاصله‌ای بین این مراحل بیفتد.

این ساز از نظر شکل ظاهری شبیه به گیتار برقی است با این تفاوت که سازی سیمی نیست و در واقع هیچ ربطی به گیتار ندارد بلکه یک دستگاه ضبط در آن است که در آن واحد همان‌طور که می‌خوانم با میکروفون به این ساز وصل هستم و می‌توانم ضبط کنم. برای مثال با همان صدای جاز یا درام شروع می‌کنم. (تقلید صدای درام با دهان)

این را در همان حین که می‌خوانم در ساز ضبط می‌کنم و آن را در دور تکرار می‌اندازم به طوری که همین ۲ میزان را تکرار می‌کند. در حینی که صدای جاز تکرار می‌شود، شروع به خواندن بیس‌لاین می‌کنم.

به عقیده امید شیرازی تارهای صوتی انسان از هر دستگاهی قوی‌تر است و همیشه می‌توان با آن صداهای جدید تولید کرد

بعد می‌توانم شروع به تقلید صدای گیتار کنم و با دهان صدای کمبت را تقلید کنم. به این ترتیب کم‌کم یک موسیقی کامل درست می‌شود و در ادامه، روی آن شروع به خواندن اصل آهنگ می‌کنم. به این سبک، موسیقی آکاپلا می‌گویند که در واقع بدون ساز ایجاد می‌شود. من موسیقی آکاپلا را روی یک ساز الکترونیکی اجرا کرده‌ام به این ترتیب که بتوانم خودم را تکمیل و انواع و اقسام صدا‌ها را با هم ترکیب کنم. یک دستگاه در این ساز ساخته‌ام که با حرکات دست در هوا بدون لمس ساز، می‌تواند افکت‌های الکترونیکی روی صدایم بگذارد.

امید انگیزه‌اش از ساخت این ساز را آشنایی مخاطبان با روح موسیقی‌اش می‌داند. او به وسیله‌ی این ساز آن‌ها را شاهد ساخت پروسه‌ی تولید روی صحنه می‌کند.

یکی از ایده‌ها و انگیزه‌های من برای ساخت این ساز، این بود که بعد از گذشت سال‌ها از نواختن موسیقی الکترونیک، همیشه می‌دیدم تفاوت این سبک با دیگر موسیقی‌ها این است که یک نفر روی صحنه با دست‌گاه‌های روی میز، کارهایی می‌کند و هیچ‌کس نمی‌بیند او در حال چه کاری است. آیا تایپ می‌کند یا فقط دکمه‌هایی را فشار می‌دهد؟ به همین دلیل هم عده‌ای موسیقی الکترونیک را بی‌روح می‌دانند.

شما اگر حتی هیچ اطلاعی از گیتار نداشته باشید، خواهید دید دست آن کسی که روی صحنه گیتار می‌زند، تکان می‌خورد و موسیقی تولید می‌شود. به همین خاطر می‌خواستم وسیله‌ای درست کنم که روی آن به مردم باشد و آن‌ها متوجه شوند چه اتفاقی می‌افتد.

از سوی دیگر، دستگاهی که بتوانی با آن صداهای تصنعی درست کنی این امکان را می‌دهد که اصوات و طیف‌های صوتی جدید ساخته شود، ولی بازهم مطمئنم تارهای صوتی انسان از هر دستگاهی قوی‌تر است و همیشه می‌توانی با آن صداهای جدید تولید کنی.

این نکته را می‌خواستم روی یک ساز پیاده کنم و در واقع صدای خودم را به هسته‌ی اصلی صدای کامپیوتری ارائه کنم.

موسیقی امید، مثل خود او، پر از شور و زندگی است.

«سبه»، اولین فیلم بلند بابک نجفی، جوان ایرانی مقیم سوئد که در دانشکده‌ی سینما و رادیو تلویزیون استکهلم تحصیل کرده - با سابقه ساخت چند فیلم کوتاه و مستند - شروع نویدبخشی است از یک فیلم‌ساز اصالتا ایرانی که در سینمای اروپا جایی برای خود باز کرده است.

«سبه»، برای نخستین بار در جشنواره گوتنبرگ به نمایش درآمد (و جایزه جنبی کلیسای سوئد را نصیب برد؛ بی آن‌که البته ارتباطی با مذهب داشته باشد) و بلافاصله در جشنواره برلین به موفقیت قابل توجهی رسید: جایزه پنجاه هزار یورویی بهترین فیلم اول جشنواره.

مشخص نیست که نجفی در چه سالی به سوئد مهاجرت کرده اما سابقه تحصیل‌اش در دانشگاه سوئد (از ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲) نشان می‌دهد که سال‌های زیادی را در این کشور اسکاندیناوی سپری کرده و این البته در فیلم هم محسوس است؛ چرا که اساساً نوع نگاه و دنیایش به نگاه یک سوئدی نزدیک‌تر است تا یک شرقی.

از این‌رو «سبه» فیلمی با شخصیت‌ها و مختصات سوئدی است که جایگاه و معنای خود را در جامعه سوئد جست‌وجو می‌کند.

هرچند بحث اصلی فیلم - تنهایی آدم‌ها و رابطه‌ی مادر و فرزند - موضوعی است جهانی و می‌تواند در هر نقطه‌ای اتفاق بیفتد، اما نجفی به خوبی با درک فضای اطراف خود و جامعه‌ای که در آن سال‌های زیادی از عمر خود را گذرانده، سردی محیط و شخصیت‌هایش را از خصایل آدم‌های اطرافش وام می‌گیرد و می‌تواند تصویری از زندگی امروز جامعه سوئد ثبت و ضبط کند.

فیلم بسیار تلخ است و فضای ضدقصه‌اش، این فرصت را به فیلم‌ساز می‌دهد تا بیش و بیشتر بر کادرهای سرد و تلخ و فارغ از تنوع رنگ خود تکیه کند. در واقع فیلم سعی دارد برشی از زندگی یک پسر پانزده ساله با مشکلات خانوادگی و اجتماعی را تصویر کند و در این راه تاکید فیلم بر رابطه‌ی پیچیده عشق و گاه نفرت مادرش با اوست که گاه به صحنه‌های احساسی موثری بدل می‌شود و گاه به تراژدی‌های دردناکی چون صحنه خشم مادر از لو رفتن ترفندش در هدیه دادن یک ژاکت دزدی به پسرش که به بیرون پرتاب کردن وسایل از پنجره و مستاصل شدن پسر می‌انجامد و زمینه را برای قصد او جهت منفجر کردن مدرسه آماده می‌کند.

فیلم بی آن‌که به ورطه شعار بغلتد، از فقر حرف می‌زند و از اجتماع سرد و آزارنده‌ای که یک نوجوان را به سوی بزهکاری سوق می‌دهد. در عین حال اما مساله فیلم بیش از شرایط اجتماعی، درون پیچیده شخصیت انسانی‌اش است در برهه‌ای بسیار حساس از زندگی که رفته رفته او را به خشونت نزدیک می‌کند. اما بر خلاف دنیای گاس ون سنت- که فیلم نجفی از لحاظ سبک به آن نزدیک است- قهرمان فیلم در نهایت از خشونت می‌گریزد و به تنهایی خود در راستای جاده‌ای ظاهراً بی‌انتها پناه می‌برد.

در واقع همه فیلم تلاشی است از سوی فیلم‌ساز برای نزدیک شدن به تصورش از سینما: «فیلم باید مثل یک آواز باشد؛ یک سفر احساسی به یک مقصد ناشناس.»

بر این اساس فیلم روایتش را به طور مستقیم از دنیای سرد یک نوجوان به نام سباستین که «سبه» می‌خوانندش، می‌آغازد و به رغم روایت سردش از این شخصیت و پرهیز از هر نوع دراماتیزه کردن وقایع و تلاش برای تحریک احساسات تماشاگر، موفق می‌شود ضمن فاصله گرفتن عامدانه از شخصیت و تلاش برای روایت غیرجانبدارانه - به شکلی که در آن نه پسر نوجوان محکوم است و نه مادرش؛ و نه حتی نوجوان‌های شرور مدرسه- تماشاگر را با شخصیت اصلی‌اش پیش ببرد و با او همراه کند.

در نتیجه تلاش او برای تروریسم انتحاری، برای تماشاگر قابل درک است و عملی ناشی از شرایط خاص او (و این البته طعنه آشکاری هم هست به فضای موجود که در آن تروریسم و بمب‌گذاری انتحاری را تنها به نوع مذهبی آن خلاصه می‌کنند).

در اغلب نماها شخصیت اصلی حضور دارد و قاب های باز او را در چنبر محیط اطرافش به نمایش می‌گذارد.

سردی نماها سردی سوئد را به یاد می‌آورند و عدم ارتباط به کمک نماهای نسبتا طولانی و غالبا تک نفره، به تم اصلی فیلم بدل می‌شود.

در صحنه‌ای که او لامپ‌های زیادی را در خانه کار گذاشته، فضای شاعرانه‌ی ذهن او با فضای تلخ و تاریک محیط اطرافش به تضاد می‌رسد و برخورد مادرش با این به شکلی اثر هنری او، پرخاش تندی است که به او پول برق حاصل از کارش را یادآوری می‌کند.

در واقع این صحنه چکیده‌ی جهان فیلم است: نوجوان رویاپردازی که با واقعیت تلخ زندگی روبرو می‌شود و در انتها تنهایی‌اش را با جهان قسمت می‌کند.

در آستانه مراسم ملی و کهن ایرانی چهارشنبه‌سوری انتشار پاسخ آیت‌الله خامنه‌ای به استفتایی در این زمینه حرف و حدیث‌های زیادی را در محافل سیاسی و دینی داخل و خارج از ایران برانگیخت. رهبر جمهوری اسلامی این بار ترجیح داد در قامت یک مرجع تقلید دینی این سنت کهن را فاقد مبنای شرعی و مستلزم ضرر و فساد زیاد دانسته که به اعتقاد ایشان مناسب است از آن اجتناب شود. به همین منظور ابتدا از محمد جواد اکبرین دین‌پژوه مقیم پاریس پرسیدم؛

آیا عملی که مبنای شرعی ندارد لزوما خلاف شرع هم محسوب می‌شود یا نه ؟ و اساسا ملاک و معیار شرعی و غیر شرعی بودن مراسم و سنن ملی مثل چهارشنبه‌سوری چیست؟

واقعیت این است که پای دین را به حوزه‌ای که اساسا دین در آن نه دخالتی دارد و نه توقعی از او می‌رود که دخالتی بنماید نه تنها خدمتی به دین نیست بل‌که ضرری را در درازمدت به دین می‌زند که چه بسا قابل جبران نباشد.

پاسخ آیت‌الله خامنه‌ای در خصوص چهارشنبه‌سوری از این قسم است. این‌که چهارشنبه‌سوری مبنای دینی ندارد هیچ دلیل نمی‌شود که در ادامه آن بیاورید که مناسب است از آن اجتناب شود مگر هر چیزی که مبنای دینی و شرعی ندارد ما از آن اجتناب می‌کنیم؟

محمد جواد اکبرین دین‌پژوه مقیم پاریس

کافی است مبنای عاطفی با یک ملت، مبنای عقلانی داشته باشد و اساسا کارکردها دیگری غیر از حوزه و قلمروی دین داشته باشد. از سوی دیگر این‌که مبنای دینی ندارد ملازم این نیست که خلاف شرع است بل‌که از چنین ادبیاتی استفاده کردن و این مقدمه را آوردن و سپس گفتن که مناسب است اجتناب شود من فکر می‌کنم که با توجه به موقعیت کنونی و با عنایت به حساسیت‌های کنونی بیشتر یک کارکرد سیاسی دارد و فقط یک لباس شرعی پوشیده است.

حتی اگر با همان نگاه فقهی و درون‌دینی بخواهیم به این مسئله بپردازیم یعنی در قامت یک کارشناس مسائل فقهی و شرعی بخواهید به مقوله چهارشنبه‌سوری نگاه بکنید چه وجهی از چهارشنبه‌سوری می‌تواند در نزد نگاه فقهی خلاف شرع محسوب بشود؟

هیچ بخشی از چهارشنبه‌سوری حتی اگر به این نتیجه برسیم که این خرافه است باز تعارضی با دین ندارد. مگر هر خرافه‌ای معارض دین است؟ دین یک قلمروی مشخصی دارد و در آن قلمروی مشخص آن مسائلی که خلاف مسلمات دینی باشد می‌گویند باید از آن اجتناب کرد یک فقیه موظف است در حوزه‌ای اظهار نظر بکند که آن حوزه خلاف مسلمات دینی و یا مطابق مسلمات دینی است و از دلش واجب یا حرام یا مستحب یا مکروه و یا مباح را در بیاورد.

اما چهارشنبه‌سوری در حوزه‌ای است که من واقعا نمی‌دانم از کدام بخش این سنت قدیمی ایرانی می‌شود استخراج کرد خلاف شرع است. این‌که مبنای دینی ندارد خوب این معلوم است که مبنای دینی ندارد نه در اسلام چهارشنبه‌سوری آمده و نه در چهارشنبه‌سوری چیزی از اسلام گفته شده است.

دو حوزه متفاوت و تعارضی هم با یک‌دیگر ندارد. حوزه اباحه است و مردم در حوزه اباحه هر آنچه که متناسب با سنت‌ها و عواطف خودشان است می‌توانند داشته باشند و اسلام هم هیچ مشکلی با این موضوع ندارد منتها این‌که فقها وارد چنین حوزه‌هایی می‌شوند و از این‌ها فراتر فقیه وارد مصداق می‌شود و این خودش داستانی است.

فقیه موظف است بگوید بر اساس حکم شرعی، حکم کلی بدهد و نه اینکه وارد مصادیق بشود مبنای شرعی ندارد اما وارد مصداقی مثل چهارشنبه‌سوری می‌شوند و می‌گویند باید از آن اجتناب شود من وجه شرعی این ماجرا را اصلا نمی‌فهمم.

در ادامه به سراغ دکتر حسن فرشتیان حقوق‌دان و کارشناس مسائل اسلامی رفتم و از ایشان پرسیدم؛ در فقه شیعه در خصوص سنن و رسوم ملی، ملاک و معیار برای مبنای شرعی داشتن چیست؟

در فقه شیعه سنت‌ها فی نفسه حکم خاصی ندارند یعنی سنت‌ها می‌توانند بعدا به واجب و یا یکی از احکام پنجگانه یا حرام یا مباح تبدیل شوند بسته به نوع سنت‌ها دارد. حضرت علی علیه‌السلام هنگامی‌که والی را به یک استانی می‌فرستند به ایشان توصیه می‌کنند به آن فرد که سنت‌های بومی آن مردم را رعایت کنید مگر این‌که این سنت‌ها ناقض امر دیگری باشد یعنی به دلیل ثانوی مگر این‌که باطل شود.

دکتر حسن فرشتیان حقوق‌دان و کارشناس مسائل اسلامی

حضرت در نامه‌ای که به مالک اشتر می‌نویسند وقتی که مالک را به فرمانداری منصوب می‌کنند توصیه می‌فرمایند؛ سنت‌های نیکی که قبل از تو در بین مردم بوده است و سران آن مردم آن‌ها را رعایت می‌کرده‌اند آن سنت‌ها را نشکن و آن سنت‌ها را حرمت بگذار.

در برابر سنت‌های پسندیده گاهی سنت‌هایی بوده است که با برخی از اصول عقلی و اخلاقی تعارض داشته است که در این صورت رهبران دینی با این سنت‌ها به دلیل تعارض آن سنت‌ها با مسئله دیگری برخورد کرده‌اند.

به عنوان نمونه ما می‌بینیم که امام علی علیه‌السلام وقتی در مسیر شهر شام به شهر انبار می‌رسند و دهقان‌های آن شهر پیاده به استقبال حضرت می‌آیند و مرکب ایشان را می‌گیرند و پیاده جلوی و عقب مرکب ایشان می‌دوند و حضرت سواره بوده است و به نوعی به احترام ایشان می‌پردازند حضرت سئوال می‌کنند این چه کاری است که شما انجام می‌دهید و آن‌ها جواب می‌دهند این سنت ما است این روش ما است که به این وسیله ما از امرا و حاکمان خودمان تکریم می‌کنیم و آن‌ها را مورد احترام قرار می‌دهیم.

و آن‌جا بود که امام علی با این سنت مخالفت می‌کنند و می‌گویند درست است این سنت شما است اما در این سنت نکات منفی وجود دارد و به آن دلیل با این سنت مبارزه می‌شود و حضرت می‌فرمایند؛ این کار فایده‌ای ندارد و از این عمل نه حاکمان شما نفع می‌برند و نه این‌که شما نفع می‌برید. با این اوصاف حضرت با یک سنت جاافتاده در آن شهر مخالفت می‌کنند و دلیل را هم توضیح می‌دهند. اگر با سنتی مخالفت شده است دلیل هم برای مردم بیان شده است.

آیا در همین سنت چهارشنبه‌سوری نکته‌ای در خصوص غیر شرعی بودن و بروز ضرر و فساد در آن هست که از یک نگاه فقهی و حقوق اسلامی بشود آن را نهی کرد؟

در مورد چهارشنبه‌سوری و در ادامه آن عید نوروز یک نکات مثبتی وجود دارد که اسلام این‌ها را تأیید می‌کنید و به عنوان نمونه در مورد نوروز صله رحم و دید و بازدیدها مورد تأکید اسلام قرار گرفته است و به نحوی ادعیه‌ای هم برای آن گفته شده است.

اما نکته‌ای که برای چهارشنبه‌سوری هم شاید بیشتر مورد نگرانی عالمان دینی بوده این است که مبادا این سنت نوعی نگاه آتش‌پرستی و یا نوعی نگاه دینی قبل از اسلام یعنی زرتشتیت داشته باشد به این دلیل نگرانی همیشه بین مسلمانان و علمای دینی وجود داشته است.

در زمان تصدی شهرداری تهران از سوی محمود احمدی‌نژاد، امکاناتی برای برپایی گسترده این جشن برای شهروندان تهرانی فراهم گردید و رهبری سخنی از ضرر و فساد زیاد این مراسم به میان نیاوردند

یعنی اگر این حرکت چهارشنبه‌سوری شائبه‌ای از رفتارهای دینی غیر اسلامی و به‌طور مثال زرتشتی داشته باشد این حرکت به آن دلیل منع شده است. یعنی منع چهارشنبه‌سوری به دلیل مشابهت آن با رفتارهای زرتشتی‌گری است.

ولی اگر روزی به آن مرحله برسیم که دیگر این حرکت جنبه زرتشتی‌گری و آتش‌پرستی نداشته باشد خوب حکم آن فرق خواهد کرد هم‌چنان‌که ما می‌بینیم در برخی از احکام به عنوان نمونه شطرنج تا زمانی‌که آلت و وسیله قمار است یک حکمی دارد و بعد از آن‌که سال‌ها از جنبه قمار بودن در می‌آید حکم دیگری بر آن بار می‌شود.

بی‌شک نگرانی و دغدغه رهبر جمهوری اسلامی ناظر به استفاده سیاسی جنبش اعتراضی در داخل ایران از این مراسم کهن ایرانی است که در غیر این‌صورت در زمان تصدی شهرداری تهران از سوی محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور به‌شدت مورد تأیید رهبری، امکاناتی برای برپایی گسترده این جشن برای شهروندان تهرانی فراهم گردید و رهبری سخنی از ضرر و فساد زیاد این مراسم به میان نیاوردند.

فرورتیش رضوانیه روزنامه‌نگاری است که از سال ۸۲ در روزنامه‌های شرق، هم‌میهن و کارگزاران طنزنویس بوده است. دروغ ۱۳، کج‌شدن برج میلاد، و سمند طلایی یک میلیون دلاری از معروف‌ترین کارهای او بود. کتاب «۱۲سپتامبر»، مجموعه داستان‌های اوست.

فرورتیش یکی از کسانی است که درباره‌ی نظر احمدی‌نژاد ایده‌هایی دارد، گفت‌و‌گوی حاضر با فرورتیش رضوانیه، طنزنویس چند روزنامه‌ی ایرانی است که در حال حاضر بیرون از کشور به سر می‌برد:

فرورتیش، می‌دانی که رییس جمهوری ایران اعلام کرد که ۱۱سپتامبر یک بلوف تاریخی است، قبلا در مورد هولوکاست هم این را گفته بود، البته من نوک حمله را یک‌جور‌هایی سمت تو می‌بینم، زیرا از تو کتابی با نام ۱۲سپتامبر دیدیم، حالا می‌شود بفرمایید نبودن ۱۱سپتامبر، چه خطرتاتی می‌تواند برای ۱۲سپتامبر داشته باشد؟

طبیعتا اگر ۱۱سپتامبر نبوده است، ۱۲سپتامبری هم نبوده است، وقتی می‌گویند هولوکاست مظلوم‌نمایی یهودیان را تبلیغ می‌کند و حقیقت نداشته است، پس مظلوم‌نمایی آن‌ها نیز نباید باشد، از آن طرف ۱۱سپتامبر نبوده پس ۱۲سپتامبر هم کذب است، من نمی‌دانم آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.

از فردا خبرگزاری فارس و ایرنا و رجا نیوز، در خبرهای‌شان راجع به ۱۱سپتامبر مثلا می‌نویسند حادثه‌ی ساختگی ۱۱سپتامبر و همه‌ی این‌ها را در خبرهای گذشته‌شان هم کپی پیست می‌کنند و بعد طبیعتا وقتی کتابی با ایده‌گرفتن از این اتفاق بزرگ می‌آید طرح جلدش را انتخاب کند، طرح تبلیغاتش را دارد و از آن طرف یکی از داستان‌هایش نیز بر همین اساس است. مشخص نیست سرنوشتش چه می‌شود.

۱۱سپتامبر بزرگ‌ترین حادثه‌ی زندگی من بود، زیرا هنگامی که شبکه‌ی خبر داشت تصاویر آن را نشان می‌داد، از شب تا صبح بیدار ماندم و یکی‌یکی هواپیماها را می‌دیدم و نمی‌دانستم چه وقت می‌خواهد تمام شود. آن موقع به آن صورت نه اینترنت پرسرعتی در ایران بود و نه یوتیوبی در ایران جا افتاده بود، پس مجبور بودی هرچه که شبکه‌ی خبر نشان می‌دهد ببینی، آن‌هم به دلیل این‌که ابهت آمریکا مثلا زیر سوال رفته بود، خیلی قشنگ منعکس کردند.

بازتاب این قضیه در ایران مثل دیگر جاهای دنیا بود و قبول داشتند که این یک فاجعه است. اما الان وقتی آقای احمدی‌نژاد می‌آید این را مطرح می‌کند، دنبال اهداف احمدی‌نژادی خودش است، حالا آن وسط، بقیه هم باید تابع ایشان باشند حتی کسانی که از این به بعد هم می‌خواهند ۱۱سپتامبر را تایید کنند، ممکن است عده‌ای خیلی راحت بگویند که بله ما هم در این قضیه شک داریم.

جلد کتاب «۱۲سپتامبر»، نوشته‌ی فرورتیش رضوانیه

من نمی‌توانم بدون این‌که مدرک مستدلی داشته باشم، بگویم به دلیل این‌که آقای احمدی‌نژاد گفته است ۱۱سپتامبر ساختگی است، پس ساختگی است و من غلط کردم، کتابم را پس می‌گیرم روی جلد آن هم عکس واتو واتو می‌گذارم.

یعنی تو با این شرایط فکر می‌کنی به‌زودی برای چاپ جدید کتابت حتما باید عکس واتو واتو بگذاری دیگر؟

با توجه به این‌که در چاپ اول کتابم مسائلی مطرح شده است، من اصلا دنبال چاپ دوم نیستم، زیرا می‌دانم یا چاپ دوم نمی‌گیرد یا آن را قیچی می‌کنند، اما در هر صورت می‌دانم که طرح جلد کتاب را نمی‌توانم بگذارم، داستان را باید کمی تغییر دهم. خودتان می‌دانید وقتی که گفته شد هولوکاست ساختگی بوده است، هر کسی در ایران در مورد هولوکاست حرفی زد، سریع با او برخورد کردند، سانسور کردند، نگذاشتند حرفش را بزند و خبرگزاری‌ها و سایت‌ها مطلبی منتشر نمی‌کردند و می‌گفتند این مخالفت با آقای احمدی‌نژاد است.

ما نباید گمانه‌زنی کنیم زیرا به ما ربطی ندارد، کسی نباید در مسائل داخلی ما دخالت کند، خبر‌نگار خارجی را به زندان می‌اندازند ولی از آن طرف وقتی نوبت خودشان می‌رسد در مورد همه‌چیز و همه‌ی کشور‌ها اظهار نظر می‌کنند. به اعتقاد من وقتی آقای احمدی‌نژاد این حرف را زده است، دو هدف را پیگیری می‌کند، یکی مظلوم‌نمایی است که آن موج منفی که علیه‌ او راه افتاده است و در خارج از کشور، دختران و پسران دنبال محافظ‌های او در خیابان‌های نیویورک می‌افتند، شعار می‌دهند و فیلم می‌گیرند، در یوتیوب می‌گذارند، از آن طرف به سردر سفارت‌ها رنگ سبز می‌پاشند، شخص سفیر درگیر می‌شود و پلیس ضدشورش وارد عمل می‌شود.

این‌ها همه به احمدی‌نژاد برمی‌گردد که آن سخن‌رانی تاریخی در دانشگاه کلمبیا هم در پرونده‌اش ثبت شده است. از آن طرف می‌آید با مظلوم‌نمایی این هدف را دنبال می‌کند که اگر دفعه‌ی دیگر به نیویورک رفت، به دیدار خانواده‌های قربانیان جنگ افغانستان برود، در واقع می‌خواهد دل یک گروه کوچک را به دست بیاورد که وقتی به آمریکا می‌رود تصاویرش را بگیرند، در ۲۰:۳۰، واحد مرکزی خبر، جام جم، پرس تی‌وی و این‌ها نشان دهند و بگویند بله، وقتی احمدی‌نژاد به آمریکا رفت گروهی از آمریکایی‌ها در حمایت از او آن‌جا بودند و یک عده‌ای هم مخالف بودند.

ابتکار فرورتیش رضوانیه برای تبلیغ علیه آنفولانزا

فقط به دنبال رای جمع کردن است و هنوز به دنبال رای می‌گردد، حالا شده رای آمریکایی‌ها و فقط هم برای فریب افکار عمومی خارجی است زیرا برای مردم ما اهمیتی ندارد ۱۱سپتامبر واقعی بود یا نبود زیرا مشکلات بیشتری در زندگی، مسائل کاری و مسائل سیاسی کشور خود دارند.

اما برای یک آمریکایی خیلی مهم است، احمدی‌نژاد هم وقتی در جمع کارکنان سرویس اطلاعاتی ایران می‌آید، از یک طرف می‌گوید وزارت اطلاعات ایران پاک‌ترین نهاد اطلاعاتی جهان است، هر کسی هر جای دنیا چنین جمله‌ای را راجع به سازمانی بشنود، کنجکاو می‌شود که یعنی چی؟ یک رییس جمهور آمده گفته است ما پاک‌ترین هستیم، بعد از آن‌طرف بگوید سناریوی ۱۱سپتامبر بسیار پیچیده و امنیتی بود، به هیچ چیز هم اشاره نمی‌کند و هیچ مدرکی رو نمی‌کند، تنها حرفی می‌زند زیرا هر چه، حتی اگر روی هوا بگوید نیز مشتری دارد.

هر چه که به ذهنش می‌رسد یا دیگران می‌گویند را مطرح می‌کند، همین‌طور شد که وقتی جنبش سبز در خیابان بودند عکس او روی صفحه‌ی اول یاهو آمد، قبل از آن حتی زمان هولوکاست نیز این اتفاق نیافتاده بود. احمدی‌نژاد برای هدف گرفتن نظر مثبت در خارج کشور، آمریکا را نشانه رفت تا دوباره تعریف کند این ماشین‌های سیاه که من در آن‌ها نشسته بودم و رد می‌شدیم دختری گفت این محمود است، این دفعه که بین سپاهی‌ها صحبت کند می‌گوید ۴ دختر بودند که می‌گفتند این محمود است.

وقتی به جنبش سبز می‌گویند «سران فتنه»، حتی گروهک جندالله را «جندالشیطان» می‌نامند، وقتی در خبرگزاری این کار را می‌کنند آن‌گاه خبرنگار خارجی یا ایرانی که جندالله را در اینترنت جستجو می‌کند، با مشکل روبه‌رو می‌شود. کسی نیست بگوید تو داری فرمت را تغییر می‌دهی، یعنی جندالله به جند‌الشیطان تبدیل شده است؛ با این کارت داری برای خودت ادبیات خلق می‌کنی.

ابتکار فرورتیش رضوانیه برای تبلیغ علیه آنفولانزا

یعنی آن سردبیر خبری شعور آن را ندارد؛ فقط برای آن‌که برای مدیران دولتی و احمدی‌نژاد حرفی برای گفتن داشته باشد و بگوید ما به جندالله جندالشیطان گفته‌ایم، اصول خبرنگاری و رسانه را زیر سوال می‌برد. چیزی را که به درد مملکت می‌خورد را مطرح نمی‌کند، دنبال هدف خودش است و خودش را توجیه می‌کند.

پس به نظر تو آقای احمدی‌نژاد با در نظر گرفتن بازار مصرف داخلی، دارد بازار بین‌المللی ایران را از بین می‌برد؟

آقای احمدی‌نژاد بازار داخلی را کاملا از دست داده است و درصدد این است که تفکرات خود را صادر کند، یعنی وقتی در ایران نمی‌تواند دل کسی را به دست بیاورد، پس سعی می‌کند در دنیا خودش را توجیه کند. به همین دلیل بود که وقتی ایشان به اهواز رفت، یک دفعه یک شال سبز روی دوش خودش انداخت و هنگام سخن‌رانی هم شال سبز را داشت.

هدف او این بود که آن خبرنگار خارجی که شال سبز را تا آن هنگام نشان ایستادگی در مقابل احمدی‌نژاد، آزادی‌خواهی، جنبش سبز و موسوی می‌دید، یک دفعه ببیند خود احمدی‌نژاد هم آن را دارد یعنی اگر فردا دوباره شال سبز دید، فکر نکند که این‌ها مخالف احمدی‌نژاد هستند.

آقای احمدی‌نژاد فقط راجع به مسائلی صحبت می‌کند که برای خودنمایی است و هیچ سودی نه برای ما و نه برای دنیا دارد، فقط آقای احمدی‌نژاد مطرح می‌شود، می‌تواند خودش را خبر‌ساز کند، اما نه به این دلیل که مثلا با تقلب در انتخابات پیروز شده است، به این دلیل که کسی است که ۱۱سپتامبر را زیر سوال برده است.

اخیرا یک فیلم اکشن در تهران اکران شد که هنر پیشه‌ها و خوانندگان زیرزمینی در مراسم نخستین نمایش آن شرکت کرده‌ بودند، از طرفی تیپ‌ها و لباس‌هایی که می‌دیدیم اصلا چیزی نبود که از حوادث و شلوغی‌های انتخابات قابل انتظار باشد. ذهن هنرمند از این قضایا پاک شده است، گفته است ما باید نان بخوریم، جلوی دوربین برویم، مطرح شویم و مصاحبه کنیم. دو روز دیگر هم مردم می‌گویند رای برده شد، این خورده شد، مهم نیست و ما باید زندگی‌مان را بکنیم.

مجلس نمایندگان آمریکا روز دوشنبه قطع‌نامه‌ای را به اتفاق آرا تصویب کرد که در آن ضمن تبریک نوروز، سالی سرشار از خوشبختی را برای همه‌ی ایرانیان و آمریکاییان ایرانی‌تبار، آرزو کرد.

در این زمینه با آقای دکتر شاهین فاطمی، رییس مرکز اروپایی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی در پاریس گفت‌وگو کرده‌ام.

دکتر شاهین فاطمی

آقای دکتر فاطمی، شما اهمیت تصویب این قطع‌نامه‌ی کنگره‌ی آمریکا در مورد نوروز را در چه می‌دانید؟

بسیار جای خوشبختی است که مجلس نمایندگان آمریکا رسما نوروز را به رسمیت شناخته است و باید به ایرانیان وطن‌دوست که در این رابطه بسیار فعال و تلاش‌گر بودند، تبریک گفت. البته پاره‌ای از سازمان‌های وابسته به جمهوری اسلامی نیز سعی داشتند این عمل را به حساب خودشان تمام کنند اما افرادی که در این رابطه واقعا تلاش کردند، ایرانیان اصیلی بودند که مقیم امریکا هستند.

در مرحله‌ی دوم، بسیار خوب است که کنگره‌ی آمریکا با چنین رای قابل توجهی بین ملت و حکومت ایران تفاوت قائل شده است. در حالی که حکومت ایران انواع و اقسام مسائل را برای مردم در درجه‌ی اول و بعد برای دنیا ایجاد کرده است، جای خوشحالی است که این‌ها می‌دانند ملت ایران با سوابق تاریخی ممتاز هیچ ارتباطی با حرکات رژیم حاکم ندارد. باید امیدوار بود این مهم پایه‌ای برای بسط، توسعه‌ و بهبود روابط دو ملت باشد.

میلیون‌ها ایرانی در آمریکا هستند که به ایران رفت‌وآمد می‌کنند و این‌که آمریکا رسما نوروز را به عنوان بزرگترین روز تاریخی برای ملت ایران به رسمیت شناخته است برای همه‌ی ما مایه‌ی خوشبختی و شادمانی است.

می‌دانید که مجمع سازمان ملل متحد نیز روز چهارم اسفندماه (۲۳ فوریه) با صدور قطع‌نامه‌ای نوروز را به عنوان یک مناسبت جهانی به تصویب رساند و در تقویم جهانی‌ خود قرار داد. در این قطع‌نامه گفته شده که سازمان ملل، نوروز و آیین‌های وابسته به نوروز را محترم می‌شمارد و در تقویم خود جای داده است.

پرسش این‌جاست که اگر ارزش‌ها و تمدن فرهنگی این رویداد و آیین‌های وابسته به آن این همه در جهان مورد تجلیل قرار می‌گیرد چگونه است که در جمهوری اسلامی برداشتی دوگانه، هم در مورد نوروز و هم آیین‌های آن چهار‌شنبه سوری و سیزده‌ به در، وجود دارد؟ حتی رهبر جمهوری اسلامی چهارشنبه سوری را که میلیون‌ها ایرانی آن را جشن می‌گیرند غیر شرعی دانسته است.

این رژیم به ایران و ایرانی بودن هیچ‌گاه افتخار نمی‌کند. اگر یادتان باشد حتی زمانی سعی کردند نوروز را به کلی حذف کنند و حتی به پرچم سه رنگ ایران احترام نمی‌گذارند. بنابراین حساب حاکمیت را باید از ملت ایران جدا کرد. این نوع امتیازاتی را که امروز جامعه‌ی بین‌المللی علی‌رغم وجود نظام جمهوری اسلامی به ملت ایران اعطا می‌کند، برای ما موجب شادمانی و خرسندی و برای آن‌ها مثل میخی است که در چشمشان فرو می‌رود.

مجلس نمایندگان آمریکا نوروز را به ایرانیان آمریکایی‌تبار تبریک گفت

ما ایرانی‌ها حسابمان از جمهوری اسلامی جداست و جای خوش‌بختی است که امروز دنیا این واقعیت را دریافته و سازمان ملل با اعلام نوروز به عنوان یکی از روزهای مهم مدون در تقویم سازمان، این روز تاریخی را برای همیشه ثبت کرده است.

جمهوری اسلامی تلاش کرد تا از این امر جلوگیری کند اما موفق نشد. گمان می‌کنم این‌ امر طلایه‌های بسیار امیدوار کننده‌ای را برای آینده‌ی ملت ایران در میان جوامع مترقی نوید می‌دهد. روزی خواهد رسید که ما مکان تاریخی خودمان را دوباره اشغال خواهیم کرد.

آقای دکتر فاطمی شما به میلیون‌ها ایرانی موفق در آمریکا اشاره کردید، در قطع‌نامه‌ی مجلس نمایندگان امریکا نیز به ایرانی‌تباران آمریکایی توجه خاصی شده و از موفقیت میلیون‌ها آمریکایی ایرانی‌تبار تجلیل و ستایش به عمل آمده است. به نظر شما چرا با این حضور در خور توجه ایرانیان موفق در آمریکا هنوز لابی قوی که به مسائل ایران و ایرانی‌ها در سراسر جهان بپردازد در آن‌جا وجود ندارد؟

لابی کردن در آمریکا از اعتبار خوبی برخوردار نیست. افرادی هم که میلیون‌ها دلار از جمهوری اسلامی می‌گیرند و واقعا لابی می‌کنند، اسم خودشان را لابی نمی‌گذارند.

ایرانیان آمریکا، یا به قول شما آمریکاییان ایرانی‌تبار از موفق‌ترین گروه‌های ملیت‌های متفاوت هستند و بدون استثنا در میان اروپایی‌ها و آسیایی‌ها، از نظر تحصیلات در درجه‌ی اول و از نظر درآمد و یافتن عالی‌ترین شغل‌ها نیز در مقام اول قرار دارند.

ایرانیان موفق، در بسیاری از شرکت‌های مهم صد کشور اول مجله‌ی فورچون، مدیران اصلی آن یا در ردیف اول ، دوم یا سوم قرار دارند. این‌ها همه افتخاری برای ملت ایران است. از سویی برای همه‌ی ما جای تاسف است که سالانه بین ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار نفر ایرانی تحصیل‌کرده از کشور روانه‌ی خارج می‌شوند. جای تاسف است که مملکت این‌طور فرار مغزها را تحمل کرده و حتی نظام جمهوری اسلامی این کار را تشویق می‌کند. از سوی دیگر تک‌تک‌ ایرانیانی که خارج شده‌اند باعث افتخار ایران در سراسر دنیا هستند.

وبلاگ یا تارنوشت یا تارنگاشت گونه‌ای از وبسایت یا وبگاه یا تارنماست که یا یادداشت‌های روزانه‌ی ما و یا رای و گمان و باور و اندیشه ما را در باره‌ی کسی یا چیزی یا رویدادی در برمی‌گیرد. شکل کوتاه شده‌ی این ترم در انگلیسی «بلاگ» است که گرچه در فضای اینترنت فارسی به کار می‌رود، بهتر است کنار گذاشته شود¹.

وبلاگ جایگاه یا عرصه یا پهنه ( venue)‌ای‌ست که افزون بر نوشته یا متن می‌تواند و بایسته است که ابزارهای رسانه‌ای دیگری چون عکس و طرح و بریده‌ی دیداری ( video clip) و بریده‌ی شنیداری (audio clip) را هم در بربگیرد. به این ترتیب وبلاگ عرصه‌ی هم‌نشینی کلام با صدا و نما و در نهایت هم‌نشینی نوشتار با هنرهایی چون گرافیک و موسیقی و فیلم می‌شود تا بتواند کارکرد یک رسانه‌‌ی امروزی را داشته باشد؛ یعنی نه تک‌رسانه، که چند‌رسانه باشد.

فراهم آوردن متن و صدا و نقش و همراه کردن آن با یک رشته پیوند یا بند (link) به دیگر وبلاگ‌ها و یا وبگاه‌ها و یا وببرگ (webpage)‌ها و نیز نگه‌داری از وبلاگ و پیش‌بری (promoting) آن را در فارسی می‌شود وبلاگ‌گردانی نامید؛ کسی را هم که عهده‌دار این کار است، می‌توان «وبلاگ‌گردان» نامید.

روشن است که هر وبلاگ‌گردانی یک وبلاگ‌نویس است، اما هر وبلاگ‌نویسی همه‌ی امکان‌های یک وبلاگ‌ را به کار نمی‌گیرد. وبلاگ‌هایی هستند که جز کلام از ابزار یا مایه (material)‌ی دیگری بهره نمی‌گیرند یا اندک می‌گیرند. از سوی دیگر وبلاگ‌هایی هم هستند که در آن‌ها کلام حرف اول را نمی‌زند؛ برای نمونه وبلاگ عکس یا وبلاگ ویدیو یا وبلاگ هنری.

با این همه و به هر حال می‌شود گفت که وبلاگ نوشتاری بیش از گونه‌های دیگر آن رواج دارد. به بیان دیگر، این نوشتار است که بنیاد بیشتر وبلاگ‌ها و یا پاره‌ی اصلی آن‌هاست.

افزون برگونه، وبلاگ‌ را می‌‌شود از زاویه‌های دیگر هم دسته‌بندی کرد: برای نمونه، بر پایه‌ی درونه (یا محتوا یا مضمون content) و یا موضوع، و یا بر پایه‌ی گرداننده‌ی آن که آیا فردی ناوابسته (independent) است یا جمعی وابسته به یک سازمان یا گروه.

تعریفی که از وبلاگ در این نوشته داده شد، بر پایه‌ی گونه‌ای از وبلاگ است که سرشتی شخصی و سودناور (nonprofit) دارد. گرچه برخی از وبلاگ‌ها در خدمت هدف‌های گوناگون یک شرکت یا سازمان یا گروه‌اند و به انگیزه‌‌ی دادوستد و بازاریابی و یا پیشبرد کارهای یک گروه و دسته گردانده می‌شوند، شاخه یا جریان اصلی سپهر وبلاگی (blogsphere) از وبلاگ‌‌های شخصی شکل و نیرو می‌گیرد.

این دسته از وبلاگ‌ها گیرم که با آگهی گرفتن درآمدی هم داشته باشند، دادوستد را هدف نخست و نهایی نمی‌دانند و می‌شود گفت که شخصی و سودناور هستند.

وبلاگ شخصی بر گرد فرد وبلاگ‌گردان و وبلاگ‌نویس ناوابسته می‌گردد. این وبلاگ میدانی اختصاصی‌ست که صاحب آن یکه تازش است و می‌تواند هرجور که بخواهد در آن مانور بدهد؛ قلمرویی‌ست که فرمانده و فرمانبر یا رئیس و مرئوسش یکی‌ست. می‌توان گفت که وبلاگ رسانه‌ی تک‌نفره است؛ بساطی‌ست که یکی به میل و پسند خود در گوشه‌ای از شبکه‌ی جهانی می‌گستراند و به فراخور خواست و توان و مهارت خود برای کالاهای خود، یعنی هر آن‌چه که از هر جنس بر بساط دارد، خریدار می‌جوید.

روشن است که یافتن خریداری خشنود که با گذاشتن رای و نظری خوشایند هم‌رایی کند، دلخواه است؛ اما نیت وبلاگ‌نویس در بنیاد بر بیان خود و رای خود و پسند خود استوار است و یا شایسته است که چنین باشد. بر این روال چه بسا رای و نظر و تفسیر ناخوشایند، چون نشان از توجه دیگران دارد، در نگاه وبلاگ‌نویس بهتر از هیچ‌رای باشد.

به بیان دیگر برداشت یا باور یا اندیشه یا خیال یا هرچه که وبلاگ نویس به تماشا می‌گذارد، کالای اوست؛ اما اهمیت این «کالای او» بیش از آن که از کالا آب بخورد، از «او» سرچشمه می‌گیرد. این فردیت وبلاگ‌نویس است که بر وبلاگ سایه می‌اندازد و شکل و نوع و رنگ و بوی کالا را رقم می‌زند.

هر که به سراغ وبلاگی می‌رود، می‌داند که در این بساط هرچه هست مهر و نشان یک تن را دارد؛ چه آنچه که از ذهن و ذوق او تراویده، یا آنچه که از دیگران است و به گزینش او یک‌جا فراهم آمده، یا حتا نشانی‌ها و سرنخ‌هایی به جاهای دیگر که همه از میل و پسند اوست.

چیرگی فردیت وبلاگ‌نویس بر وبلاگ سبب می‌شود که نوشتار وبلاگی نوشتاری از جنس «از خود نوشتن» (expressive writing) باشد.

«از خود نوشتن» یا «از خود نگاری» نوعی از نوشتار است که شخصی و نارسمی و گمان ورزانه (speculative) است و بیش از آن که بیانگر موضوعی باشد، بازنماینده‌ی خود نویسنده است. «از خود نوشتن» نه به معنای نوشتن «فقط در باره‌ی خود» یا «درباره‌ی خود نوشتن»، که به معنی نوشتن از دیدگاه خود است.

در این روش نوشتاری اصل بر آن است که نویسنده به هر موضوعی که می‌پردازد، بر شیوه‌ی نگرش و برداشت و تعبیر و تفسیر خود تاکید دارد و روشن و سرراست می‌خواهد که خواننده بداند و آگاه باشد که این نوشته فرآورده‌ی کارخانه‌ی ذهن و زبان و اندیشه و خیال و پسند و خواست اوست.

پس در این گونه از نوشتار هدف نویسنده، حتا جایی که به خبری می پردازد، یا رویدادی را گزارش می‌کند، یا اطلاعات یا داده‌ای را فراهم می‌آورد، بیش و پیش از هر چیز کاوش در خود و تجربه و احساس و اندیشه و خیال خود و ارائه‌ی یافته‌ها به دیگران است. به کوتاه سخن «از خود نوشتن» یعنی که پاسخ من نویسنده به جهان این است.

بر این روال وبلاگ‌نویس که از این شیوه بهره می‌گیرد و به کار جهان و یا تفسیر و تعبیر خود از جهان می‌پردازد، کسی‌ست که می‌گوید: من وبلاگ‌نویس به جهان این‌گونه پاسخ می‌دهم و حالا شمایی که دیگرانید، چه می‌گویید؟

چنین تعریفی از وبلاگ‌نویسی به روشنی دو وجه بنیادی آن را نشان می‌دهد: شیوه‌ی نگرش و نگارشی بر پایه‌ی دیدگاه فردی در یک سو؛ و در سوی دیگر، میل و اراده به بیان خود و ایجاد ارتباطی میان کنشی با دیگران از راه برانگیختن آنان به واکنش. همان اندازه که وجه اول تکیه و تاکید بر فرد دارد، وجه دوم بر ارتباط کارآمد انسانی، یعنی ارتباطی دو سویه و هم‌تراز، استوار است.

به این ترتیب است که وبلاگ که دستاوردی برآمده از فناوری برتر است، به ابزاری ارتباطی بدل می‌شود که نه تنها برخاسته از پیشرفت فنی و هماهنگ با آن است، بلکه به ضرورت ویژگی‌های بنیادی این زمانه، یعنی فردیت و شتاب و تنهایی، پاسخ می‌دهد.

در روزگاری که فرد در چنبره‌ی زندگی با دور تند ناگزیر به خلوت کردن با کامپیوترش است، راهی جز این نمی‌ماند که به میانجی‌گری آن پیوند خود را با تک تک دیگرانی چون خود که در سراسر جهانی به‌هم‌پیوسته پراکنده‌اند، برقرارکند تا دوام بیاورد.

وبلاگ‌نویسی که یک روی سکه‌ی بالا، یعنی بیان خود را، بر روی دیگر آن، یعنی ارتباط با دیگران، برتری می‌دهد، در پی گستراندن دامنه‌ی خوانندگان و یا پدید آوردن ارتباطی ژرف نیست. چنین وبلاگ‌نویسی از یک سو وبلاگ را جایگاهی برای بازتاباندن برداشت‌های آنی و شخصی خود می‌داند و در واقع به وبلاگ به دیده‌ی دفترچه‌ی یادنگار شخصی یا دفتر یادداشت کامپیوتری نگاه می‌کند، و از سوی دیگر آن را ابزار خودنمایی و یا ارتباطی سطحی با شمار اندکی از خویش و آشنا و یار و دوست می‌داند.

این دسته از وبلاگ نویسان یا نمی‌خواهند و یا نمی‌توانند در خود اندیشه یا خیال یا باور و برداشتی بیابند که آنان را به شمار چشمگیری از دیگرانی ناشناخته پیوند می‌دهد. کار این گروه هر چند به هر حال و به هر رو نشان از پاسخ آنان به جهان دارد، چون به بخش دیگر، یعنی ارتباط گسترده و دوسویه با دیگران، بهای چندانی نمی‌دهد، در حد سرگرمی و تفننی شخصی باقی می‌ماند و در گستره‌ی توجه این نوشته نمی‌گنجد.

وبلاگ‌نویس کانون این نوشته اما با برقرارکردن هم‌ترازی میان دو ویژگی نهادی وبلاگ‌نویسی، یعنی فردیتی ناوابسته و استوار برخود از یک سو و ارتباط دوسویه با شمار هرچه بیشتر و طیف هرچه گسترده‌تر دیگران از سوی دیگر، خواه ناخواه پا به خطه‌ی تعهدی روزنامه‌نگارانه می‌نهد.

چنین وبلاگ‌نویسی ناگزیراست که از مرحله‌ی آماتوری یا ذوق‌ورزی بگذرد و با خودآموزی و از راه تجربه و نیز با پشتکار و استمرار در گرداندن وبلاگ خود پاسخگوی مخاطبانش باشد. این ناگزیری از آن روست که وبلاگ که نخست گونه‌ای از شبکه‌سازی از راه اینترنت بوده، در زمانی کوتاه گسترشی شگفت‌آور داشته و حالا دیگر وبلاگ‌نویسی گونه یا ژانری تازه از روزنامه‌نگاری به شمار می‌آید: ژانری که با روزنامه‌نگاری شهروندی (citizen journalism) یا روزنامه‌نگاری مشارکتی (participatory journalism) پیوندی تنگاتنگ دارد.

حرف چند و چون روزنامه‌نگاری شهروندی که آن را روزنامه‌نگاری همگانی و روزنامه‌نگاری دموکراتیک هم نامیده‌اند، در این نوشته نمی‌گنجد. با این همه باید به یک تفاوت بنیادی میان روزنامه‌نگاری سنتی یا کلاسیک و این گونه‌ی تازه از روزنامه‌نگاری اشاره کرد: در حالی که در اولی گروهی روزنامه‌نگار حرفه‌ای و مزدبگیر رسانه‌ای را برای خواننده فراهم می‌آورند و کالایی برای مصرف‌کننده تولید می‌کنند، در دومی خواننده یا مخاطب خود تبدیل به تولید کننده‌ی رسانه می‌شود.

به بیان کوتاه و ساده مصرف‌کننده در تولید شرکت دارد. این شرکت در چارچوب وبلاگ هم در وجه تولید درونه‌ی وبلاگ و هم در وجه واکنش به این تولید از راه رای دهی و تفسیر صورت می‌گیرد.

شاید گفته شود که، بنابرتعریف رایج از روزنامه‌نگاری شهروندی، وبلاگ‌نویس چون نه مزدبگیر است و نه دوره دیده، پس حرفه‌ای نمی‌تواند باشد. درسنجش چنین حرفی باید نخست روشن شود که آیا «حرفه‌ای» به دوره‌دیده‌ای گفته می‌شود که برای تولید رسانه مزد می‌گیرد، و یا به کسی که برخلاف یک آماتور در کار خود استاد است.

کسی که وبلاگی را به راه می‌اندازد، چه در کار نوشتن و تولید رسانه‌ای دانش و تجربه‌ای داشته باشد و چه نه، بی‌تردید بنا به سرشت وبلاگ از روی ذوق و شوق به این کار می‌پردازد و به این اعتبار می‌شود او را «ذوق ورز» نامید. اما اگر قرار باشد وبلاگ برقرار بماند و کارکردی رسانه‌ای داشته باشد، وبلاگ‌‌گردان ناگزیر از آموختن فوت و فن وبلاگ‌گردانی و وبلاگ‌نویسی خواهد بود؛ گیرم این آموختن بیش‌تر از راه خودآموزی و تجربه به دست می‌آید و سرآخر هم او را به مزد نمی‌رساند.

پرپیداست که نگاه این نوشته بیشتر به سپهر وبلاگی ایرانیان و یا به بیان دیگر وبلاگستان فارسی است. پس نباید از یاد برد که اهمیت دوچندان کارکرد روزنامه نگاری شهروندی در نبود آزادی رسانه‌ها سبب می‌شود که وبلاگستان افزون بر کارکرد طبیعی خود بار نبود و کمبود روزنامه‌‌ها و هفته‌نامه‌ها و ماهنامه‌ها و فصلنامه‌های گوناگونی را که برای دست یافتن به دموکراسی از نان شب واجب‌ترند، بر دوش بکشد. در این حال و هوا وبلاگ‌نویس نمی‌تواند از زیر بار یادگیری و بهبود کاری که می‌کند، شانه خالی کند و به هر بهانه سرسری‌کار و شلخته‌نویس باشد.

از زاویه‌ی دیگری هم اگر نگاه شود، می‌بینیم که گزیر و گریزی از کوشش در فاصله گرفتن از آماتوری و رسیدن به خبره‌کاری و یا کاردانی نیست. اگر ویژگی دوم وبلاگ‌نویسی یادمان نرود و در پی برقراری پیوندی ژرف و گسترده با دیگرانی که روی سخن ما با آن‌هاست باشیم، بازدیدکننده‌ی وبلاگمان را گرامی می‌داریم.

ما کالایی را تولید می‌کنیم که مادی نیست و رایگان عرضه می‌شود، اما این کالای فرهنگی رایگان برای رسیدن به مصرف‌کننده‌ی آن تولید می‌شود و بنابر اصل بازار تولید و مصرف باید از چنان کیفیتی برخوردار باشد که خریدار بیابد؛ وگرنه که به مفت هم نخواهد ارزید.

نگاهی به تاریخ کوتاه وبلاگ‌نویسی در غرب به این فکر دامن می‌زند که شاید رمز تحول وبلاگ از کشکول حرف‌های صد من یک غاز و درددل‌ها و دادوقال (rant)های عوامانه به رسانه‌ای پویا و پرنفوذ در جادوی بازار عرضه و تقاضا نهفته باشد؛ به این معنی که وبلاگ‌ها دریافتند که دوام و بالندگی‌شان در گرو ارائه‌ی کالای مرغوب است.

وبلاگ‌نویسی یعنی رسانه‌سازی و بنابراین یعنی روزنامه‌نگاری. وبلاگ وقتی از مرز دفترچه‌ی یادداشت شخصی می‌گذرد، خواهی نخواهی پاره‌ای از روزنامه‌نگاری شهروندی به‌ شمار می‌آید، بی آن که ویژگی‌های خود را از دست بدهد.

هدف بنیادی روزنامه‌نگاری شهروندی گردآوری و رساندن خبر است. این گونه از روزنامه‌نگاری که نخست در غرب برای به چالش کشیدن جریان چیره‌ی رسانه‌ها (mainstream media) و فراهم آوردن رسانه‌ای به‌راستی آزاد و بی‌طرف و بی‌غرض (impartial) پا گرفت، سپس در کشورهای محروم از دموکراسی کارکردی شگفت‌آور یافته است.

در وبلاگ اما، نه خبر، که تعبیر و تفسیر خبر، از اهمیت برخوردار است. به بیان روشن در حالی که یک تارنمای خبری دغدغه‌ی خبررسانی درست را دارد؛ یا باید داشته باشد، وبلاگ‌نویس وقتی به خبری می‌پردازد، سر آن دارد که برداشت یا گمان یا اندیشه‌ی خود را در باره‌ی آن بیان کند.

می‌شود وبلاگ‌نویس را به ستون‌نویس مانند کرد. در چارچوب رسانه‌ی چاپی ستون‌نویس روزنامه‌نگاری‌ست که به موضوع نوشته‌، چه خبر باشد و چه نه، از دیدگاه خود نگاه می‌کند. ستون‌نویس حرفه‌ای بی‌شک باید از خط مشی و سیاست‌ کلی نشریه‌ای که برایش کارمی‌کند، پیروی کند. وبلاگ‌نویس این قید را ندارد و پرپیداست که مزد هم نمی‌گیرد.

این ویژگی، یعنی نوشتن از دیدگاه خود و پرداختن به کندوکاو و تعبیر و تفسیر، چندان مهم است که می‌توان گفت روی‌هم‌رفته وبلاگستان بیش و پیش از خبررسانی به کار فرهنگ‌سازی می‌پردازد.

هر وبلاگی در وبلاگستان فارسی مانند ستونی از روزنامه‌ای بی‌در و پیکر به فراخور میل و پسند گرداننده‌ی خود به رشته‌ای یا زمینه‌ای می‌پردازد و در پی یافتن بازدید‌گر و خواننده‌ی خاص خود است. بر این روال وبلاگ‌نویس فارسی به هرچه؛ از سیاست گرفته تا دانش وهنر یا ادبیات یا فرهنگ یا حتا دادوستد؛ بپردازد، ‌به‌ویژه به سبب کم‌توانی و ناتوانی رسانه‌های چاپی، دانسته‌نادانسته دارد فرهنگ‌ می‌سازد.

این همه که گفته شد، برای آن است که وبلاگ‌نویس وقتی بداند و بپذیرد که وبلاگش، نه سرگرمی، که رسانه‌ای فرهنگ‌ساز است، به راحتی می‌تواند راه بهتر نوشتن و بهتر شدن وبلاگش را پیدا کند. چنین وبلاگ‌نویسی می‌داند که باید آداب کار رسانه‌ای را بیاموزد و اصول اخلاقی (ethics ) کار را نادیده نگیرد.

چنین وبلاگ‌نویسی می‌خواهد که پست امروزش از پست دیروز و پریروزش بهتر باشد؛ می‌خواهد در جا نزند؛ می‌خواهد در این بده بستان فرهنگی با دیگران پویا باشد؛ می‌خواهد در بالیدن و گسترش وبلاگستان سهم داشته باشد؛ می‌خواهد هم بساط خود را نگه‌دارد و رونق بدهد و هم جای دیگران را تنگ نکند؛ و هم‌چنین می‌خواهد ‌به سهم خود و با تمام توان خود بکوشد که وبلاگستان جایی برای همه‌ی صداها، یعنی پهنه‌ا‌ی دموکراتیک، برجا بماند تا صدای او هم در کنار صداهای دیگر معنی پیدا کند.

پیداست که دوام آوردن در چنین بازاری که هر و همه‌ رنگ و هر و همه رای را در خود جا می‌دهد، آسان نیست. صدای وبلاگ‌نویس تنها اندیشه و رای و پسند او نیست؛ صدای او چگونه نوشتن او را هم در برمی گیرد. او در باره‌ی هر چه که بنو‌یسد، چون در نهایت برای خودش می‌نویسد، با شور و شوق می‌نویسد. نویسنده‌ی یک وبلاگ به‌خوبی می‌داند که خواسته‌اش، نه گزارش یک رویداد یا بیان چیزی، که بیان اهمیت آن رویداد و آن چیز است.

او که مثل یک نویسنده‌ی حرفه‌ای می‌داند که چرا می‌نویسد و برای که می‌نویسد، از یاد نمی‌برد که سببی یا انگیزه‌ای برای نوشتن یا حرف تازه‌ای برای گفتن دارد؛ از یاد نمی‌برد که به درستکاری باور دارد و می‌خواهد که با خودش و خواننده‌اش روراست و یکرنگ باشد؛ از یاد نمی‌برد که باید گه‌گاه بنویسد و پاسخگوی خوانندگانش باشد؛ از یاد نمی‌برد که برای خوب نوشتن ناگزیر به خوب خواندن است؛ از یاد نمی‌برد که در وبخوانی و وبگردی هر گاه به نوشته و پست خوبی هم‌پیوند با سرشت وبلاگ خود؛ گیرم مخالف با رای و پسند خود؛ برخورد کرد، با بند دادن یا لینک دادن به آن قدردان کار خوب باشد و از این راه به بالیدن وبلاگستان کمک کند؛ و نیز، از یاد نمی‌برد که شرط اهلیت وبلاگستان و کار فرهنگ‌سازی با باندبازی و فرقه گرایی و خاصه‌ خرجی برای یار و دوست و از آن بدتر با بده بستان کاسبکارانه‌ی «تو لینک بده تا من لینک بدهم» هم‌خوانی ندارد.

صدای یک وبلاگ‌نویس سبک نگارش او هم هست؛ سبکی که فراخور توان و ذوق و شوق اوست و با آن مهر خود را بر کالای خود، یعنی درونه یا محتوای پست خود، می‌زند. این سبک هم نشان از آن دارد که او تا چه اندازه از الفبای درست نوشتن و خوب نوشتن آگاه است، و هم حکایت از پسند او در پوشاندن پیراهنی بر پیکر آن الفبای نگارش دارد. اگر آن پیکر را در دانش زبانی و نگارشی ببینیم، می‌شود آن پیراهن را هم در آرایش زبانی و نگارشی دید.

دانش نوشتاری یعنی دانستن چگونگی درست نوشتن، و آرایش نوشتاری یعنی راه و رسم زیبا نوشتن. وبلاگ‌نویس کاردان می‌داند که خودش ویراستار خودش است و این یعنی که نمی‌خواهد به بهانه‌ی رسم روز یا جوانی یا شتاب یا هر چه، به پایه‌های نگارش، از دستور زبان گرفته تا نحو (syntax) و تا غلط دیکته‌ای، بی‌اعتنایی کند؛ برعکس می‌خواهد که از بدنویسی و نادرست‌نویسی بپرهیزد.

از آن فراتر، می‌خواهد که گویا و روشن و روان و کوتاه هم بنویسد. پیداست که کوتاه نویسی تنها پایبند بودن به اندازه‌ی مرسوم یک پست نیست و پرهیز از بازگفت یا تکرار -- چه تکرار واژه و چه تکرار حرف -- و نیز پرهیز از زیاده‌گویی ( یا حشوredundancy) را هم دربرمی‌گیرد.

او این را هم می‌داند که گرچه زبان نوشتاری وبلاگ نارسمی و لحن آن خودمانی‌ست، معنای نگارش نزدیک به زبان گفتار آن نیست که شکسته‌نویسی کنیم؛ چرا که دشواری‌های شکسته ‌نوشتن واژه‌ها در زبان فارسی چنان و چندان‌ است که با از میان بردن یکدستی (consistency) و دامن زدن به بلبشو راه را بر روان‌خوانی می‌بندد.

از این‌ها گذشته این را هم خوب می‌داند که شتاب زمانه و زندگی و سپهر وبلاگی نمی‌تواند دستاویزی باشد تا با خیال راحت هر چه واژه‌ی انگلیسی به تورمان خورد برداریم بریزیم لابلای نوشته‌مان و از پست‌مان کشکول فارگلیشی بسازیم که خواننده‌ باید با رمل و اسطرلاب رمزگشایی‌اش کند.

و حرف آخر این که وبلاگ‌نویس فرهنگ‌ساز از این همه بایست و شایست‌ها وحشت نمی‌کند و پی‌گیر کار خود می‌ماند تا از این رسانه‌ی امروزی بهترین و بیشترین بهره را بگیرد و به دیگران نیز بهره برساند.

این برنامه‌ی‏ «روی خط زمانه» را به چهارشنبه‏سوری اختصاص داده‏ام.

این طرح را گفت‏وگوی اولیه‏‏ام با یک نوجوان ۱۲ ساله‏ی تهرانی به ذهن من آورد که فامیل یکی از کشته‏شدگان حوادث اخیر پس از انتخابات ایران است:

من دوازده سال‏ام است.

سال‏های پیش هم حتما در چهارشنبه‏سوری شرکت کردی.

بله چهارشنبه‏سوری‏های قبلی، تا جایی‏ که می‏توانستم، سعی می‏کردم باشم. چون بالاخره لذت دارد و من شرکت می‏کردم.

امسال برای چهارشنبه‏سوری چه‏کار کردی؟

امسال هم مانند سال‏های دیگر وسایلی را تهیه کرده‏ام که امشب بتوانم استفاده کنم.

فکر می‏کنی چهارشنبه‏سوری امسال با سال‏های دیگر هیچ‏ تفاوتی داشته باشد؟

احتمال می‏دهم چهارشنبه‏سوری امسال به خاطر اتفاقاتی که افتاده است، پلیس مردم را بیشتر دستگیر کند و زندانی‏های بیشتری داشته باشیم. چون امسال سیاسی و غیرسیاسی همه دستگیر می‏شوند.

به حوادثی که اتفاق افتاده اشاره کردی؛ با این حوادثی که اتفاق افتاده، فکر می‏کنی مانند سال‏های پیش در چهارشنبه‏سوری شرکت می‏کنی یا شرکت امسال‏ات متفاوت است؟

خیلی محکم‏تر شرکت می‏کنم. ولی سعی می‏کنم مانند سال‏های پیش باشد و فراتر نروم. حتماً شرکت می‏کنم، اما سعی می‏کنم محتاط‏تر باشم و در عین حال قوی‏تر. اما حرف‏ام را هم می‏زنم. به نظر من، تفاوت در این است که چهارشنبه‏‏سوری امسال سیاسی است و سال‏های قبل نبود.

با خانواده در این مراسم شرکت می‏کنی؟

بله؛ پدرم و مادرم هم همراهی می‏کنند. البته بیشتر پدرم.

کجا این مراسم را برگزار می‏کنید؟

معمولا جلوی منزل مادربزرگ و پدربزرگ‏ام. چون آن‏جا وسایل بیشتری هست و اطراف آن‏جا وسایل بیشتری فروخته می‏شود.

واقعیت این است که شور و شعف برگزاری مراسم چهارشنبه‏سوری را در صدای این نوجوان ۱۲ ساله حس نمی‏کنم. وقتی از او می‏پرسم که چرا با این بی‏حوصلگی در باره‏ی چهارشنبه‏سوری صحبت می‏کند، به حوادث پیرامون خودش اشاره می‏کند و از جمله این که:

من این‏طور فکر می‏کنم که حتی مادر سهراب یا برادرهای‏اش، خُب از سال‏های پیش شور کم‏تری داشته باشند. اما چون این رسم از قدیم در میان ایرانیان بوده و مربوط به ایران می‏شود و نه انقلاب، به همین دلیل فکر می‏کنم، مردم حضور خود را داشته باشند.

این که سیاسی است و مردم باید حضور خود را داشته باشند، به چه معناست؟ قرار است امروز مبارزه کنید یا سنت چهارشنبه‏سوری را به‏جا بیاورید؟

چون ما مجوزی برای روزهای دیگر نداریم و احتمال کنترل شدیدتر است، بیرون نمی‏آییم. اما فرقی نمی‏کند چه روزی باشد، هر روزی که مجوزی برای راهپیمایی و بیرون آمدن عده‏ای از مردم از خانه‏ها‏یشان باشد، آن روز را می‏توانیم یک روز مبارزه بنامیم.

گفتی که امروز جلوی خانه‏ی پدربزرگ و مادربزرگ‏ات خواهی رفت و با پدر و مادرت آن‏جا آتش روشن خواهید کرد. منظورت از مبارزه چیست؟

منظورم از مبارزه این نیست که زدوخوردی بشود. الان بین همه‏ی سیاست‏مداران بزرگ هم این یک سؤال است که ما برای پیروزی به اسلحه نیاز داریم ولی اگر بخواهیم از چنین وسایلی استفاده کنیم، دیگر مبارزه‏ی مدنی نخواهد شد. برای همین، این بحث دیگری است.

همان‏طور که گفتم، صحبت‏های این نوجوان ۱۲ ساله باعث شد که به جای تهیه‏ی گزارش از این روز، به مسائلی که در ذهن جامعه می‏گذرد، بپردازم. به نظر من، خانم شهلا لاهیجی، نویسنده، ناشر و فعال شناخته شده‏ی جنبش زنان، از کسانی است که می‏تواند این بحث را پیش ببرد.

خانم لاهیجی، در مورد برگزاری مراسم چهارشنبه‏سوری، آن‏چه از ایران می‏شنویم، شمایی کلی از برگزاری مراسم این روز است. در خارج از کشور گاهی از رهنمودهای خاص برای انجام مراسمی که به نوعی با جنبش سبز در ارتباط باشد، صحبت می‏شود. شما در آن‏جا به این رهنمودها و پیشنهادها چگونه نگاه می‏کنید؟

به نظر من، نسخه‏پیچی‏ای که در بیرون از ایران برای ما می‏شود، فقط به ما صدمه می‏زند. متاسفانه دوستانی که در بیرون هستند، تصورات عجیب و غریبی دارند و گاه صحبت‏هایی می‏کنند که انگار هنوز در سال ۵۷ هستند. یادشان رفته که این‏جا مردم با شیوه‏ی خودشان حرکت می‏کنند.

چه آن‏هایی که معتقدند بعد از ۲۲ بهمن همه‏چیز خوابید، چه آن‏هایی که معتقدند کارهای دیگر باید کرد، امروز برای‏شان روز چهارشنبه‏سوری است و فقط چهارشنبه‏سوری است.

شهلا لاهیجی

به هرحال امیدوارم از این که برای ما نسخه بپیچند، دست بردارند و اجازه بدهند ما به همین ترتیبی که داریم مسائل‏مان را پیش می‏بریم، با همان آرامش، بدون خشونت و با همان خواسته‏های منطقی و انسانی و صلح‏جویانه‏ی دور از هر نوع تشنج و آتش‏افروزی پیش برویم. اصلا بنا نیست که ما آتشی بیفروزیم. بناست آتش این خشونت عنان‏گسیخته را خاموش کنیم.

به هرحال، گزارش‏هایی هم از حضور پلیس و نیروهای امنیتی در شکل گسترده در خیابان‏ها می‏رسد.

چهارشنبه‏سوری همیشه برای نیروهای انتظامی کمی مشکل‏ساز بوده است. امسال اولین سالی نیست که پلیس‏ها در خیابان‏اند، سال‏های دیگر هم بودند. منتها امسال چون جامعه ملتهب و متشنج است، طبیعتاً این ترس بیشتر است.

یک مقدار احتیاط و مقداری هم متاسفانه گروه‏هایی هم که حضور و فعالیت‏شان در ایران غیرقانونی است، حرف‏های عجیب و غریبی مانند آتش… برپا می‏کنیم را اعلام می‏کنند و به قول اصطلاح کوچه‏بازاری خالی‏بندی می‏کنند و نمی‏گذارند مردم به راحتی حتی یک مراسم سنتی را به‏جا بیاورند. سیستم هم وادار می‏شود چیزهایی بگوید که خود را بسیار پیش مردم سبک می‏کند.

منظورتان دقیقاً چه رفتاری از جانب حاکمیت است؟

سنت‏ها را همان‏طور که مشکل بتوان تغییر داد، مشکل هم بتوان از بین برد. این مردم به چهارشنبه‏سوری اعتقاد دارند و این که حالا عقلی است یا خیر، فکر می‏کنم اصلا با این معیار و این گمانه اندازه زده نمی‏شود.

سنت‏ها طوری هستند که حتی عناصر بسیار مذهبی هم ممکن است این اعتقاد را داشته باشند که حتما باید امشب از روی آتش بپرند. ما در شهرستان‏ها سنت‏هایی بسیار پیچیده‏تر از این دیده‏ایم.

همیشه هم زنان نگهدارنده‏ی این سنت‏ها و انتقال‏دهنده‏ی آن به نسل‏های بعد هستند و آن‏ها را نگه می‏دارند و نباید هم کسی تلاش کند که با آن‏ها مخالفت کند. برای این که فکر می‏کنم باخت از آن آن‏ها است.

خانم لاهیجی، من الان با یک نوجوان ۱۲ ساله گفت‏وگو می‏کردم و پیش از آن هم با تعدادی از شهروندان. برخی‏ها حاضر نبودند حتی صحبت کنند و می‏گفتند روحیه‏ی گفت‏وگو در باره‏ی چهارشنبه‏سوری را ندارند.

بله؛ نوعی غمگینی در همه‏ی ما هست. هرچند فکر می‏کنم ما سال بسیار عجیبی را پشت سر گذاشتیم. ولی برای به‏پا کردن جشن و شادی کمی‏ غمگین‏ایم.

امسال من عید را از همه‏ی سال‏ها کم‏شورتر دید و این طبیعی است. به هرحال جامعه‏‏ای که این همه متشنج بوده، طبعاً واکنش‏اش این‏چنین خواهد بود. اما این مراسم را برپا می‏کند، برای این که سنت‏اش را دارد و باید برپا کند.

خانم لاهیجی، استدلالی هم وجود دارد که گفته می‏شود در روزهای دیگر یا هر روزی که انتخاب جنبش سبز باشد، حکومت حاضر نیست اجازه‏ی راهپیمایی یا حضور در خیابان را بدهد و مردم بناچار چنین روزهایی را باید به حرکت اعتراضی تبدیل کنند.

متاسفانه، به نظر من این درست همان نسخه‏پیچ بیرون از کشور است که نه این‏جا هستند و نه، به نظر من، حق دارند دستورالعمل صادر کنند. اصلا‏ً این‏طوری نیست.روزهایی هست که برای جنبشی که خواست جامعه‏ی مدنی را دارد، مفاهیم و تعاریف خود را دارد.

مثلا پنجشنبه‏ی آخر سال، همه مردم به گورستان می‏روند. طبیعتاً بسیاری از گورهای شهید شدگان و کشته شدگان دیدن می‏کنند. ولی به این مفهوم نخواهد بود که دارند تظاهرات می‏کنند، بلکه دارند یک مناسک به‏جا می‏‏آورند. این دو باهم فرق دارند.

متاسفانه شرایطی پیش می‏آید که مردم حتی آن مناسک معمولی هرساله را هم که بازدید از روان‏شادان، شهیدان و کشته‏شدگان و به هرحال آزاردیدگان این مدت هم باشد، نتوانند با دل راحت به‏جا بیاورند. اگر آن‏جا پلیس‏باران بشود، بالطبع مردم نمی‏توانند به راحتی این کار را بکنند. ولی این‏ها مناسک است.

من هیچ‏وقت نمی‏توانم شب‏ جمعه‏ی آخرسال خودم را به بهشت زهرا برسانم. برای این که راه نیست. راه بسته است. حال اگر امسال هم این‏طور بشود، نه این که بناست همه در این روز یا در روز دیگر و روزهای دیگر بیرون بریزند. اصلا چنین نسخه‏پیچی نداریم.

شما توضیحاتی دادید در مورد این که توقع بیش از حد از چهارشنبه‏سوری یا تشویق مردم به رویارویی سیاسی نباید باشد- اگر درست متوجه شده باشم- ولی پرسش این است که حکومت چگونه باید حرکت کند؟ آیا آن‏چه الان دارد انجام می‏دهد، به قول شما پلیس‏باران کردن خیابان‏ها، در جهت تخفیف مشکلات و خشم و اندوه مردم است؟

همین را می‏گویم؛ نادانی‏هایی صورت می‏گیرد که آدم با هر منطق و عقلی که آن‏ها را اندازه می‏گیرد، می‏بیند که نمی‏خورد و متاسفانه گویا بناست حکومت بدترین حرکات را در بدترین شرایط انجام بدهد که من ناظر، به هیچ‏وجه نمی‏توانم منطق آن را بفهمم.

مانند آن که اصلا نفهمیدم چرا با چهارشنبه‏سوری مخالفت می‏شود. ناگهان، بعد از ۳۰ سال، یک‏باره با چهارشنبه‏سوری مخالفت می‏کنند. خیابان را پلیس‏باران می‏کنند و خود این جو نارضایتی و دل‏به‏هم خوردگی ایجاد می‏کند. همان‏طور که گفتم، آن‏قدر بی‏منطق است که من برای‏اش هیچ منطقی جز بی‏منطقی نمی‏شناسم.

خانم لاهیجی، شما این نوع بی‏منطقی را در هردو طرف می‏بینید. اساساً این دو طرف را در مقابل هم چگونه ارزیابی می‏کنید؟

از سوی مردم، عدم خشونت، حرکات کاملاً موزون و حرکات به‏قاعده‏ی غیرخشونت‏آمیز که حق مردم است. این حق باید از طرف نیروهایی که وظیفه‏شان حفظ نظم و حفظ حقوق مردم است، محترم شناخته شود.

با هیچ دلیلی نمی‏شود به مردم حمله کرد و بعد گفت: می‏خواسته‏ایم امنیت‏تان را حفظ کنیم، برای همین به‏ شما حمله کرده‏ایم. چگونه می‏توان این برخورد را منطقی جلوه داد.

ولی متاسفانه این کار صورت می‏گیرد. اصلا ایجاد جو وحشت کار درستی نیست؛ یعنی نتیجه‏ی مطلوب ندارد. این را باید بدانند.

مهدی کروبی از مقام‌های جمهوری اسلامی پرسید که منطق آنها در منتسب کردن مخالفان به بیگانگان، چه تفاوتی با منطق شاه سابق ایران دارد.

آقای کروبی در جمع اعضای جبهه مشارکت، این پرسش را مطرح کرده است که چرا مسئولان جمهوری اسلامی، آن زمان که بی‌بی‌سی به «انقلاب کمک می‌کرد»، به آن اشکالی نمی‌گرفتند، اما حالا منتقد و مخالف آن شده‌اند؟

دیدار کروبی با اعضای جبهه مشارکت (عکس: سهام نیوز)

دبیرکل حزب اعتماد ملی خطاب به این مسئولان گفته است: «چطور حرف‌های شاه نادرست بود، اما حرف‌هایی که با همان منطق و محتوا از زبان شما گفته می‌شود، درست است؟»

با آغاز اعتراض‌ها به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ۲۲ خرداد ماه، مقام‌های جمهوری اسلامی می‌گویند که معترضان و رهبران آنها با بیگانگان ارتباط دارند.

جمهوری اسلامی طی ۹ ماه گذشته، بارها آمریکا، بریتانیا، اسرائیل و فرانسه را به دخالت در امور داخلی خود و حمایت از معترضان متهم کرده است، اما رهبران این کشور‌ها ادعای تهران را رد می‌کنند.

کروبی نیز در واکنش به این ادعا‌ها اظهار داشت: «ما نه جاسوسیم و نه برانداز و آنهایی که این نسبت‌ها را به ما می‌دهند، می‌دانند که اینها ناروا، دروغ، تهمت و بهتان است.»

دبیرکل حزب اعتماد ملی از هواداران دولت پرسیده است آیا آن زمان که آیت‌الله خمینی در فرانسه، از همه خبرگزاری‌ها برای مبارزه با شاه استفاده می‌کرد، دلیل وابستگی «جریان مبارزه» به بیگانگان بود؟

این رهبران مخالفان، در بخش دیگری از اظهارات خود گفت: «آن جمهوری اسلامی که مردم رای دادند، آنی نیست که الان هست.»

وی پیش‌تر در سخنان مشابهی گفته بود که به جمهوری اسلامی فعلی، هیچ اعتقادی ندارد.

آقای کروبی همچنین به موضوع تجمع گروهی از هواداران آیت‌الله خامنه‌ای در مقابل منزلش اشاره کرده و گفته است: «مگر این نظام، ملک طلق افرادی خاص است که هرکاری دلشان خواست بکنند و امنیت روحی و روانی و مادی را از دیگران سلب کنند.»

به گفته وی، در زمان شاه سابق، «اگر شعبان بی‌مخ دیگران را می‌زد، از اراذل و اوباش بود، اما اینها با همان عمل حزب‌الله هستند.»

مهدی کروبی تداوم این وضعیت را «ننگی» برای جمهوری اسلامی دانسته که منجر به رفتن «آبرو و اعتبار» نظام می‌شود.

این رهبر مخالفان دولت، خطاب به مسئولان جمهوری اسلامی گفته است: «با زور و قلدری می‌شود مردم را ساکت و کنترل کرد، اما اداره نه.»

آقای کروبی همچنین افزوده که بازداشت‌ها، تحدید آزادی‌ها و خفقان‌ها را نشانه «آزادی‌کشی و استبداد» در جمهوری اسلامی می‌داند و با آنها مخالف است.

وی در پایان اضافه کرده که همچنان دولت محمود احمدی‌نژاد را «برآمده از رای مردم» نمی‌داند، اما معتقد است که این دولت باید پاسخگوی تمام اقدامات خود باشد.

عکسی از سه زن که بر پشت بام فریاد الله‌اکبر سر می‌دهند. این عکس که از وقایع بعد از انتخابات و اعتراضات مردم در ایران گرفته شده، برای عکاسش «پیترو ماستورزو» جایزه بهترین عکس خبری سال «World Press Foto» ۲۰۰۹ را به ارمغان آورد.

«پیترو ماستورزو»، در مصاحبه با اشپیگل آنلاین از مخاطرات عکاسی می‌گوید و این اتهام را که تنها یک عکاس غربی ترسو است رد می‌کند.

عکسی که برنده جایزه‌ی بهترین عکس خبری سال ۲۰۰۹ شد

بعد از انتخابات ژوئن ۲۰۰۹ خیابان‌های تهران تقریبا هر روز شاهد برگزاری تظاهرات بودند، چرا شما به جای خیابان‌ها از پشت بام‌ها عکاسی کردید؟

راه دیگری برایم باقی نمانده بود. من همراه یکی دیگر از همکاران ایتالیایی‌ام سه روز قبل از انتخابات دستگیر شدیم. پس از آزادی دریافتم که گزارش کردن از خیابان‌های تهران می‌تواند برایم تا حد مرگ خطرناک باشد.

چرا؟ چه اتفاقی افتاده بود؟

من با ویزای توریستی به ایران سفر کرده بودم، سرزمینی که از زمان دانشجویی‌ام مجذوب آن بودم. از وقتی که که یک هفته قبل از انتخابات به ایران رسیدم می‌دانستم که عکاسی در خیابان بدون داشتن ویزای خبرنگاری می‌تواند خطراتی را به همراه داشته باشد. اما به عنوان خبرنگار چنین خطراتی را به راحتی به جان می‌خرم.

چطور دستگیر شدید؟

قبل از انتخابات شبی با همکارم در خیابان ولی عصر در تهران مشغول عکاسی از هواداران میرحسین موسوی در برابر پوستری از آیت الله خمینی بودم که با چند بسیجی موتورسوار مواجه شدیم که ما را مورد بازجویی قرار دادند و با خود به ایستگاه پلیس بردند. آن‌ها تمام تجهیزات ما از جمله کارت‌های حافظه دوربین‌مان را مورد بازرسی قرار دادند. سوال پشت سوال بود که از من می‌پرسیدند؛ این‌که، که هستم، آن‌جا چه‌کار می‌کنم، چرا علیه جمهوری اسلامی تبلیغ می‌کنم. تلاش می‌کردم متقاعدشان کنم که برای جهانگردی آمده‌ام و فردا عازم پرسپولیس‌ام.

گفتید سه روز در بازداشت بودید، این به آن معنی است که سه شب را در سلول زندان سپری کردید؟

در این مدت من و همکارم در هتل بودیم اما هر روز صبح ساعت هفت، بسیجی‌ها دنبال‌مان می‌آمدند و ما را با خود به ایستگاه‌های مختلف پلیس می‌بردند و عصرمجددا به هتل بر می‌گرداندند. بعد از سه روز بدون اتهام ما را رها کردند.

چه چیز شما را به بام‌های تهران کشاند؟

در روزهای قبل از انتخابات در خیابان‌های تهران با افراد زیادی از طبقات متفاوت و محله‌های مختلف شهر آشنا شده بودم، بعضی‌ها از من دعوت کردند تا شب را مهمان آن‌ها باشم – دعوت غریبه‌ها در ایران امری عادی است – بعد از آزادیم هر شب را مهمان یک خانواده بودم.

درست در شب بعد از انتخابات شاهد الله اکبرهای شبانه مردم بودم که با این فریادها اعتراض خود را علیه تقلب در انتخابات و برخورد خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی اعلام می‌کردند.

همان جا بود که تصمیم گرفتید الله اکبرهای شبانه سوژه عکاسی‌تان باشد؟

بله،از همان شب اول به این نتیجه رسیدم. خانواده‌ای که مهمان‌شان بودم تا پاسی از شب در مورد معنای سمبلیک فریادهای الله اکبر صحبت می‌کردند. از انقلاب ۳۰ سال پیش سخن می‌گفتند و این‌که چطور این فریادها به نشانه‌ای از نافرمانی مردم در برابر رژیم بدل شده بود. همان‌جا بود که تصمیم گرفتم از این فریادهای شبانه عکاسی کنم.

مردم می‌دانستند که از آن‌ها عکس می‌گیرید؟

در اغلب موارد نه، نمی‌دانستند. آن‌هایی هم که اطلاع داشتند خواهش می‌کردند هویت‌شان در عکس مشخص نباشد.

عکس برنده این جایزه را کجا و چطور گرفتید؟

یکی از اولین شب‌های پس از انتخابات که وضعیت در خیابان‌ها بد بود، مهمان خانواده بسیار محافظه‌کاری از محله‌های کارگری جنوب تهران بودم. مثل هر شب به پشت‌بام رفتم تا سوژه‌ای برای عکاسی بیابم که این سه زن را در لباس‌های کاملا سنتی بر پشت‌بام مقابل دیدم که با فریادهای الله اکبر خود اعتراض خود را به وقایع پیش آمده نشان می‌دادند. به سرعت جایی پیدا کردم که دوربین وضعیت ثابتی داشته باشد و عکس را گرفتم.

توانستید با این سه زن حرف بزنید؟

نه، هیچ‌وقت! با آن‌ها از نزدیک آشنا نشدم. بار دیگر به آن پشت‌بام بازنگشتم.

اعطای این جایزه به شما در ایران با انتقاداتی مواجه شده است، چرا؟

در خیلی از وبسایت‌ها انتقاد شده که در حالی که بسیاری جان خود را به خطر می‌انداختند تا از ناآرامی‌های خیابان‌ها عکاسی کنند من به خاطر عکسی از پشت بام‌ها برنده جایزه شده‌ام. بسیاری از جوان‌هایی که با قبول خطرات بسیار از قلع و قمع‌های خیابانی عکاسی می‌کردند این موضوع را غیرمنصفانه می‌دانستند. حتی یک عکاس جوان در ایمیلی که برایم نوشته بود، من را متهم کرده بود که به خاطر غربی بودن این جایزه را برده‌ام.

این اتهام آزارتان می‌دهد؟

راجع به عکاسی می‌شود همیشه بحث کرد، هیچ محدودیتی در این زمینه نیست. همکاران ایرانیم بسیار بیشتر از من مخاطره کرده‌اند و جان خود را به خطر انداخته‌اند، اما برای روایت یک داستان باید کمی هم از ذهن استفاده کرد.

به عقیده‌ی من برای روایت یک قصه خوب نباید حتما مرگ را به جان خرید. من تنها یک ایده خوب داشتم. در راهپیمایی‌ها افراد بسیار زیادی را می‌دیدم که دوربین به دست داشتند، اما وقتی بعدا عکس‌های‌شان را در اینترنت یا تلویزیون دیدم هیچ عکسی از پشت بام‌ها در میان‌شان نبود.

گذشته از این‌ها من تشویق‌های زیادی هم دریافت کرده‌ام، بسیاری از من به خاطر نشان دادن چهره دیگری از ایران تشکر کرده‌اند.

دریافت مهمترین جایزه عکس خبری چه تاثیری روی زندگی و فعالیت‌های آتی‌تان خواهد گذاشت؟

تاکنون برای من به عنوان یک خبرنگار آزاد، داشتن درآمد از طریق عکاسی مشکل بود، امیدوارم از این پس آسان‌تر شود.

محمد خاتمی، رئیس جمهوری سابق ایران، با انتقاد از عملکرد دولت و قوه قضائیه، خواستار آزادی هر چه سریع‌تر زندانیان شد.

آقای خاتمی در جمع گروهی از اعضای انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌های تهران گفته که دولت «حق ندارد برخلاف قانون اساسی» عمل کرده و مخالفان خود را «معاند نظام» معرفی کند.

وی با انتقاد از عملکرد قوه قضائیه، از مسئولان آن پرسیده است: «چگونه است کسانی با اتهاماتی سست، به سختی مورد برخورد واقع می‌شوند، ولی جریانات منحرف، آزادانه به مراجع تقلید و هر کس که نمی‌پسندند، بدترین اهانت‌ها را می‌کنند.»

آقای خاتمی افزوده که انتظار این بود در آستانه نوروز، زندانیان سیاسی آزاد شوند و احزاب و گروه‌ها بتوانند فعالیت‌های خود را از سر بگیرند.

رئیس بنیاد باران، به مسئولان جمهوری اسلامی توصیه کرده که از گذشته، پند بگیرند و تنها در صورت آزاد کردن زندانیان و اعطای آزادی‌های قانونی است که می‌توانند بسیاری از مسائل را حل و فصل کنند.

در ایران با گذشت ۹ ماه از آغاز اعتراض‌ها به نتیجه انتخابات، بسیاری از فعالان سیاسی، مدنی و رسانه‌ای همچنان در زندان به‌سر می‌‌برند.

فعالیت بسیاری از احزاب و جریان‌های اصلاح‌طلب نیز متوقف شده است و دولت اجازه برگزاری نشست‌ و تجمع به هیچ یک از این احزاب را نمی‌دهد.

اصلاح‌طلبان که از مخالفان دولت محمود احمدی‌نژاد به‌شمار می‌روند، انتقاد‌های تندی متوجه عملکرد قوه قضائیه و نهاد‌های نزدیک به آیت‌الله علی خامنه‌ای می‌کنند.

آنها معتقدند که قوه قضائیه بدون سند و مدرک، فعالان سیاسی و مدنی را بازداشت و با اتهام‌هایی چون «اقدام علیه امنیت ملی، تبلیغ علیه نظام و محاربه» محاکمه و زندانی کرده است.

در مقابل، محافظه‌کاران نیز از قوه قضائیه انتظار دارند که در برخورد‌ها با مخالفان دولت، شدت عمل بیشتری به خرج دهد.

خاتمی در بخش دیگری از سخنان خود گفت که «حرف ما اصلاح‌طلبان، برگشت به کل قانون اساسی و پذیرش داوری آن است.»

رئیس بنیاد باران افزود: «ملت ما با انقلاب خود، نظام سلطنتی و استبدادی وابسته را با قدرت کنار گذاشت و نیز تروریست‌ها و خشونت‌گرایان را دفع و رفع کرد، محال است که دوباره به آن برگردد.»

اکبر هاشمی رفسنجانی می‌گوید که باید به‌گونه‌ای عمل کرد تا «سوءظن» ۱+۵ درباره برنامه اتمی ایران رفع شود.

آقای هاشمی در چهارمین توصیه از هفت توصیه نوروزی خود، گفته که این اعتمادسازی «باید در چارچوب شرایط جهانی» صورت بگیرد.

غرب بیم آن دارد که برنامه اتمی ایران منجر به دستیابی تهران به بمب هسته‌ای شود، اما جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده که برنامه‌ هسته‌ای‌اش «صلح‌ آمیز» است.

هاشمی، همسو با این موضع‌گیری‌ مقام‌های ایران، افزوده است: «اگر بی‌اعتمادی هست، باید تلاش کنند اعتماد را تقویت کنند.»

تنش میان ایران و غرب پس از آنکه جمهوری اسلامی، شروطی برای چگونگی مبادله سوخت هسته‌ای مورد نیاز رآکتور تحقیقاتی تهران ارائه کرد و غرب آن را نپذیرفت، افزایش یافته است.

ایران می‌گوید که حاضر است ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم خود را در داخل کشور، با اورانیوم با غنای ۲۰ درصد روسیه مبادله کند، اما کشور‌های غربی حاضر به پذیرش این پیشنهاد نیستند.

هاشمی با انتقاد از این موضع‌گیری کشور‌های غربی گفته است: «این کشورها عمدتا بعد از انقلاب، برخورد خوبی با ما نداشتند و کارهایی کردند که مناسب نبود.»

وی اظهار داشت: «الان هم مسائل جدیدی پیش آمده، مثل مسئله هسته‌ای و موشکی و یا مسائل دیگری، که اینها دارند خصومت خودشان را تشدید می‌کنند.»

به گفته رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، کشور‌های غربی از این طریق «چیزی به دست نمی‌آورند و زحمت خودشان و ما را بیشتر می‌کنند.»

رحیمی: ایران نیروگاه هسته‌ای می‌سازد
این توصیه هاشمی در شرایطی منتشر شده که محمدرضا رحیمی، معاون اول محمود احمدی‌نژاد، امروز چهارشنبه در جریان یک کنفرانس خبری، از آغاز ساخت چند نیروگاه در سال آینده خبر داده است.

آقای رحیمی گفته که ایران، بدون دخالت قدرت‌های «استکباری»، اقدام به ساخت این نیروگاه‌ها خواهد کرد.

سوم اسفند ماه نیز علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، از احتمال آغاز ساخت دو مرکز جدید غنی‌سازی اورانیوم در سال آینده خبر داده بود.

هیات وزیران در یکی از جلسات دی ماه، به سازمان انرژی اتمی ماموریت داد که کار احداث پنج سایت جدید را آغاز کند و برای پنج سایت دیگر نیز مکان مناسب پیشنهاد دهد.

تصمیم ایران برای ساخت ۱۰ مرکز غنی‌سازی اورانیوم پس از صدور قطعنامه شورای حکام آژانس در محکومیت ساخت و ساز «مخفیانه» تاسیسات «فردو»، اتخاذ شده است.

رئیس سازمان انرژی اتمی می‌گوید که ایران حاضر است ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۳.۵ درصد خود را به طور یک‌جا مبادله کند.

علی‌اکبر صالحی به روزنامه جوان گفته که خاک ایران باید محل این مبادله باشد. شرطی که پیش‌تر از سوی غرب با آن مخالفت شده بود.

علی‌اکبر صالحی

ایران، اکتبر سال گذشته، براساس پیشنهاد آژانس، به طور ضمنی پذیرفته بود که با ارائه اورانیوم با غنای ۳.۵ درصد، از روسیه و به واسطه فرانسه، اورانیوم با غنای نزدیک به ۲۰ درصد دریافت کند.

تهران، پس از مدتی اعلام کرد به شرط «تدریجی» بودن و همچنین مبادله در خاک خود، حاضر به پذیرش این پیشنهاد است.

غرب نیز پس از هفته‌ها کشمکش، حاضر به پذیرش این شروط تهران نشد و مقام‌های جمهوری اسلامی هم در واکنش، اعلام کردند که کار غنی‌سازی اورانیوم با غنای ۲۰ درصد را در نطنز آغاز کرده‌اند.

این تصمیم ایران با واکنش تند کشور‌های غربی همراه شده است، به طوری که آنها به رهبری آمریکا تلاش‌ها برای اعمال دور جدید تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی را آغاز کرده‌اند.

ایران در جریان مذاکرات سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران، پیشنهاد کرده بود که مبادله در منطقه آزاد کیش و با حجم ۴۰۰ کیلوگرم آغاز شود، اما غرب این پیشنهاد را نپذیرفته بود.

این در حالی است که آقای صالحی گفته که این پیشنهاد از نظر «فنی» امکان‌پذیر نیست و بنابراین ایران آماده است تا ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم خود را به صورت یک‌جا مبادله کند.

رئیس سازمان انرژی اتمی گفته که «ما حاضریم ۱۲۰۰ کیلو را بدهیم و معادل آن را که حدود ۱۲۰ کیلو سوخت غنی شده ۲۰ درصد است، به طور همزمان دریافت کنیم.»