پرسه در متن

ویژه‌نامه «رابرت بلای» دوماهنامه ادبی شوکران

سی و یكمين شماره دوماهنامه ادبی شوكران ويژه‌نامه‌ای برای رابرت بلای - شاعر و مترجم غزليات حافظ - به حساب می‌آيد. در صفحات ابتدايی مجله، نامه‌ای از رابرت بلای خطاب به سردبير مجله (پونه ندايی) با دست خط وی و ترجمه‌ای از اين نامه به چاپ رسيده است. بلای در اين نامه به خاطر اختصاص يک شماره از مجله به او تشکر کرده و اين اتفاق را نوعی باز آمدن به خانه ذکر کرده است؛ چرا که شعر ايران را پشتوانه کار خود می‌داند.

اورهان پاموک: در رؤیاهایم، قهرمان فوتبال بودم

اشپیگل / برگردان کاوه اسفندیاری: اورهان پاموک، نویسنده اهل ترکیه برنده جایزه نوبل در گفت و گویی با هفته‌نامه اشپیگل می‌گوید: «خیال‌پردازی درباره فوتبال برایم از بازی کردن مهم‌تر بود. این خیال‌پردازی‌های کودکی به الگوهای زندگی‌مان شکل می‌بخشد و من در آن رؤیاها، یک قهرمان فوتبال بودم. در رویاهایم، سناریویی را تصور می‌کردم که فنرباغچه در یک مسابقه جام باشگاه های اروپا حضور داشت و من که بچه بودم، در دقیقه ۸۹ به زمین فرستاده می‌شدم و البته گل پیروزی‌بخش تیم را هم می‌زدم.»

ناگفته‌هايی از زندگی دوريس لسينگ

مجله «جهان کتاب» در آخرين شماره خود متن مصاحبه‌ای طولانی با دوريس لسينگ را با ترجمه خسرو ناقد و همچنين مقدمه‌ای از او در معرفی لسينگ منتشر کرده است. این برنده جایزه نوبل ادبیات می‌گوید: «خلق آثار ادبی با نوشتن هجونامه‌ی سياسی تفاوت دارد. من به «ادبيات متعهد» آن هم از نوع ژان پل سارتری آن، هيچ اعتقادی ندارم.»

ساعت ۱۳

سام واثقی: گرچه زمینه بارز بیشتر کوتاه‌نویسی‌های «سیزده ساعت» حول و حوش مهاجران ایرانی است، اما تلاش آرش گیتو، نویسنده جوان و امیدوارکننده ما با انتخاب شخصیت، روایت‌گر یا نویسنده اول‌شخص مجرد آغاز می‌شود. او در داستانی با عنوان «مهمانان جمعه» می‌نویسد: «می‌ترسم. از بی‌پروایی آن‌ها که ظرف‌هایشان را به دست ماشین ظرف‌شویی می‌سپارند، می‌ترسم. مگر می‌شود ظرف‌‌ها را توی ماشین ظرف‌شویی چپاند و بعد با آسودگی دندان‌ها را شست و به‌ رختخواب رفت؟ دست‌هایشان چه چیز را نوازش‌گر است؟»

«گُلِم» بیدار می‌شود!

سام واثقی: «غلام یا گُلِم - به روایت فریدون مقدس» اثر فریدون معزی مقدم، دومین کتابی است که از این نویسنده و منتقد فرهنگی و اجتماعی سرشناس در گروه انتشارات آزاد ایران منتشر شده است. او در سفری ماجراجویانه، با شوق و خستگی‌ناپذیریِ باستان‌شناسی از رده‌ی هُوارد کارتِر، نه به کاوش راز یک مومیایی چند ‌هزار ساله‌ در اعماقِ خاک، بلکه به کشفِ اسرار چند ‌هزار ساله‌یِ انسان‌مانه‌ای خاکی در اعماق آرزو‌های نهفته و ذاتیِ «انسان‌» می‌پردازد.

شهرزاد و ديگران

شاهرخ تندرو صالح: یکی از خوش‌شانسی‌های قرن بیستم برای ادبیات ایران، ظهور و شکوفایی نهال ادبیات زنان است. ادبیاتی که توانسته با عرضه‌ی آثاری قابل قبول، اعتبار لذت مطالعه را به خوانندگان خود هدیه دهد و اندکی تلخی سرخوردگی ایشان از ویترین آثار ادبی ایرانی را بزداید. آنچه که امروز از آن به عنوان کارنامه‌ی ادبیات زنان ایران نام برده می‌شود حاصل حداقل نیم قرن تلاش در حوزه‌ی فرهنگ و اندیشه است که نتیجه‌ی آن را می‌توان در متون شعر و نثر دید.

نامه‌ای به شاهرخ مسکوب

ناصر زراعتی: به هر حال، آدم می‌خواهد زندگی کند و در این چهار صباح، آبِ خوشی شاید از گلویش برود پایین (آن‌هم اگر بگذارند که نمی‌گذارند!) من هم اگر می‌خواستم چنین کتابی چاپ کنم، شاید خیلی اسم‌ها را نمی‌گذاشتم یا عوض می‌کردم. (همین الان یادم افتاد، کاش شما هم همین‌کار را می‌کردید و اسم‌ها را عوض می‌کردید. به‌جای این‌که حرف اول اسم و فامیل این و آن را گاه بنویسید و گاه چند نقطه بگذارید... بهتر نبود؟)

یادی از شاهرخ مسکوب

ناصر زراعتی: فکر کردم نامه‌ای برای‌تان بنویسم و «دست مریزاد»ی بگویم. نشانی و شماره تلفنِ شما را از آقای تقی امینی ـ ناشر کتاب ـ گرفتم. حالا هم این نامه را می‌نویسم تا همراهِ یکی دو کتاب و چند نوشته از خودم برای‌تان بفرستم، به این امید که فرصت کنید نوشته‌های مرا بخوانید و با این آرزو که وقتی خواندید، آن‌ها را بپسندید؛ که اگر شاهرخ مسکوب با آن سلیقۀ والا و دید و نگاهِ دقیق کاری را بپسندد، آن‌کار حتماً ارزش دارد و صاحبِ کار (که در این مورد، منم) باید از شادی، کلاهش را بیندازد هوا!

شبی برای فردریش دورنمات در تهران

مجله بخارا که پیش از این در زمینه‌ی معرفی نویسندگان و ادبیات سوئیسی نشست‌هایی را برگزار کرده است، این بار «شب فردریش دورنمات» را در تالار مرکز هنر پژوهی تهران برگزار می‌کند. آثار فردریش دورنمات، نویسنده و نمایشنامه‌نویس سوئیسی در ایران با اجراهای حمید سمندریان معرفی شد و غالب آثار او توسط دکتر عزت‌الله فولادوند و محمود حسینی‌زاد به فارسی ترجمه شده است.

«از پشت پنجره شعر به جهان نگاه می‌کنم»

اسماعیل خویی در گفت‌وگو با معصومه ناصری: «شاعر شیوه نگریستن خودش به جهان را برنمی‌گزیند شعربانو است که این کار را می‌کند. حالا ممکن است این گمان خطا باشد. ولی از پشت پنجره شعر به جهان نگاه می‌کنم. اما می‌توان گفت که قاب این پنجره را اندیشه‌های فلسفی من ساخته است. یعنی این پنجره مثل هر پنجره دیگری چارچوبی دارد. ولی آن چیزی که بسیار با اهمیت است خود نگاه است، خود دید است که امیدوارم دید شاعرانه باشد. من می‌توانستم اصلا یک فیلسوف حرفه‌ای بشوم. استاد راهنمای من در دانشگاه لندن اصرار داشت که این کار را بکنم. ولی شعربانو اجازه نداد.»

شوکران سی‌اُم

سی‌اُمین شماره دوماهنامه ادبی شوکران با مطالبی از عمران صلاحی، بهاءالدین خرمشاهی، احمد پوری، سید فرید قاسمی و ... منتشر شد. «گذری در تاریخچه نوروز» (پوران فرخزاد) «به نام آن کودک غمگین؛ درباره فروغ فرخزاد» (تقی صداقتی) «ناشران ایرانی و کپی رایت» و «بانوی ایرانی فراتر از خودباوری» از جمله مطالب این شماره‌اند.

این فصل: فصلِ پرویز کلانتری

حسین نوش‌آذر: دو شماره‌ی پنجاه و یک و پنجاه و دو فصل‌نامه‌ی بررسی کتاب که از هفده سال پیش تا امروز به کوشش و به سردبیری آقای مجید روشنگر در آمریکا، لس‌آنجلس منتشر می‌شود به پرویز کلانتری اختصاص دارد. در فصل نخست با پرویز کلانتری از زبان خودش و از زبان دیگران آشنا می‌شویم. درفصل دوم پاره‌ای از مهم‌ترین مصاحبه‌ها با این هنرمند درج شده و در فصل سوم داستان‌های کوتاهی از پرویز کلانتری آمده است. در فصول چهارم تا ششم چند نقاشی‌ و طرح‌هایی از پرویز کلانتری که قابلیت انتشار در نشریه‌ی بررسی کتاب را داشته باشد، منتشر شده است.

«سرزمین ویران» روایت‌گر تهی بودن انسان

ناصر غیاثی: منظومه‌ی «سرزمین ویران» که از پنج شعر تشکیل شده است اثر تی اِس الیوت، شاعر آمریکایی است که معروف‌ترین اشعار قرن بیستم را می‌توانید در آن بخوانید. امروزه تفاسیر و تحلیل‌های متعددی از «سرزمین ویران» در دست است. منتقدین به‌طور کلی مضامین کتاب را تهی بودن انسان دوران مدرن، زمان، جاودانگی، دین و تناسخ، آشتی با ارواح گذشته دانسته‌اند. آخرین نسخه‌ی فارسی این منظومه شعر توسط محمود داوودی و خلیل پاک‌نیا در زمستان 1386 توسط نشر سی‌ودو حرف در سوئد به بازار آمد.

سیگار کشان - شیوا مقانلو

در چهل و هفتمین شب از «داستان‌خوانی با صدای نویسندگان»، شیوا مقانلو داستان ‌«‌سیگار‌ کشان» را برای زمانه خوانده است: «‌سرباز تازه‌کار است و ناوارد، اولی را حرام می‌کند اما دومی را راه می‌اندازد. شعله می‌گیرد، جاری می‌شود و با راهنمایی دست‌هایش روی سیگار کهنه می‌نشیند. سیگار را بالا می‌برد، به درز لب‌ها نزدیک می‌کند و همان‌طور نزدیک نگه می‌دارد.»

جامعه‌ی شهوانی

سهراب شریفی: «نوشتن ِ ساد ورای تفاوت احمقانه‌ی پورنوگرافی و اروتیک است. در پورنوگرافی، نوشتن ابزار شهوت است و در نوشتار اروتیک، شهوت ابزاری است برای نوشتن. اما در نوشتار ساد، نوشتن همان عمل جنسی است. او نوشتن را با عمل جنسی جایگزین می‌کند. این‌که موضوع این نوشتن نیز به نوعی عمل جنسی است، می‌تواند ناشی از یک اتفاق عمدی باشد.»

... روز اتفاق فرا رسیده است

سید مصطفی رضیئی: جنگ، ویرانی، فقر و گریز و تنفر از جامعه، پایه‌های اصلی ادبیات ِ سلین را می‌سازند. این مرد مغرور، که تحمل هیچ چیزی جز خودش و کار‌هایش را ندارد، و نوشته‌هایش جامعه را در هر نقطه‌اش، به تند‌باد ِ شدید‌ترین نوع انتقاد‌ها می‌گیرد. او جامعه‌اش را دوست دارد، اما در شکلی سالم، نوعی ایده‌آل‌گرایی؛ نه این لایه‌های پی‌در‌پی سیاهی که می‌بیند همه جا را گرفته، نفس‌ها را در خود حبس کرده، نمی‌گذارد آزاد باشی.

آسیب شناسی ادبیات داستانی ایران

محمود فلکی: «می‌خواهیم با گنده‌گویی‌ها و انتخاب ِ به اصطلاح موضوعات مهم، دیگران را مرعوب سازیم. در همین راستاست که تحمل ِ نظر مخالف برایمان دشوار یا ناممکن است و به هر وسیله‌ای می‌خواهیم رقیب یا مخالف را حذف کنیم. نگاهی سرسری به کامنت‌هایی که در سایت‌ها نوشته می‌شوند گواهی براین نظر است، که گاهی با توهین و افترا و پرونده‌سازی، می‌خواهند شخصیت نویسنده‌ا‌‌ی را که نظر دیگری دارد یا به هر دلیل خوشایندشان نیست، ترور کنند.»

در هلند به قادر عبدالله اعتماد دارند

ترجمه‌ی نادر یکتا: آخرین رمان ِ حسین سجاد قائم مقام فراهانی، که با اسم مستعار ِ قادر عبدالله می‌نویسد، «خانه‌ی کنار مسجد» نام دارد. این رمان پس از ترجمه‌ از هلندی به آلمانی بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های آلمانی داشت. از جمله مجله‌ی قنطره گفتگویی با وی انجام داده است که ترجمه‌ی آن را در زیر می‌خوانید. او می‌گوید: «آیت‌الله‌های ایرانی، امام‌ها، کتابی هزار و چهارصد ساله را به دست می‌گیرند و آن را به عنوان کتاب قانون می‌خوانند و می‌خواهند با آن سیاست بورزند و کشور را رهبری کنند. و این کار را بطرز وحشتانکی خراب می‌کند. وقتی بخواهی با قرآن به کشوری حکومت کنی، آن‌جا تبدیل به جهنم می‌شود. و حاصلش آن چیزی می‌شود که الان می‌شود در ایران دید.»

۱۵ سال گرسنگی کشیدم

سیامک فرهی: محمود دولت‌آبادی به تازگی در نشستی در دانشگاه شریف تهران درباره موج تازه علاقه جوانان به ادبیات شرکت کرد. در این نشست دولت‌آبادی در این نشست اشاره کرده که حدود ۳۰ سال به او اجازه حضور در دانشگاه‌ها داده نشده است. او در این نشست گفت: «‌شاهنامه یک اثر بشری است. اگر فرصتی می‌بود و اگر در جامعه ما یک سطحی از آزادی معقول و با حمایت قانون وجود می‌داشت، من می‌توانستم طی چند جلسه به شما بگویم که درک شوونیستی از شاهنامه، یک درک ارتجاعی است. درک نژادی از شاهنامه، درکی ارتجاعی است. حتی درک ناسیونالیستی به آن معنای بدش، درک ارتجاعی است.»

ما به کودکی بازگشته‌ایم؟

منیره برادران: یک سال پیش که «فراز مسند خورشید» را می‌خواندم، چیزی در این رمان روشن و شفاف برای من رازگونه مانده بود: بیگانگی آن دلگرمیهای ساده و معصومانه شخصیتهای داستان، که به دنیای کودکی می‌ماند، در پیچیدگی‌های دنیای امروز. کارهای نسیم خاکسار همیشه آینه‌ای در برابر ما - حداقل هم نسلان من- قرار می‌دهد، که خود را ببینیم، عریانمان می‌کند. با ظرافت و مهربانی که مبادا آینه را بشکنیم. ما به کودکی بازگشته‌ایم؟