فرهنگ و هنر

قتل‌های ناموسی و حاشیه‌نشینان مهاجر

خانواده‌ای از مهاجران مسلمان حاشیه‌نشین در آلمان فرومی‌پاشد. دو نسل که با هم و با انتظارات و خواسته‌های هم از زندگی بیگانه شده‌اند، در برابر هم قرار می‌گیرند. خانواده که می‌بایست مکان امنی برای اعضایش باشد به میدان جدال‌های بی‌پایان بدل می شود. خطایی که بدون پیامد نیست. با فرهنگ کسرایی، از بازیگران نمایش «مریم مجدلیه» گفت و گویی انجام داده‌ایم که می‌خوانید:

قرآن‌خوانی معمر قذافی در جمع زیبارویان

میترا داودی: این روزها کار جنگ فرهنگی بالا گرفته. هفته‌ای یک بار رویدادهای فرهنگی و ضدفرهنگی را طوری پوشش دهیم که شما هم از میدان این نبرد و از صدای انفجارهای فرهنگی و ضدفرهنگی در جبهه‌ی جنگ نرم بی‌نصیب نمانید. قرآن‌خوانی معمر قذافی در ایتالیا، شعرخوانی در محضر آقا، خاطرات جاستین بیبر و فیلم کوتاه «زنده‌یاد» و موریک ویدیو تازه‌ی شاهین نجفی از خبرهای این هفته‌ی ماست.

نود درصد سانسور، ده درصد بازبینی

هومن نیکفرد: آقای پارسایی سال ۸۶ در مصاحبه‌شان با شهروند امروز اذعان داشتند که نظارت بیشتر جنبه‌ی کیفی دارد تا سانسور. و همین‌طور گفتند که: ما خارج از مبانی نظارت و ارزشیابی که برای صدور مجوز تدوین شده عمل نمی‌کنیم. درحالی‌که ما شاهدیم نمایش‌ها بعد از بازبینی باز ‌هم ممیزی می‌خورند. و ایشان از مردم گفتند: مردم ممکن‌ است خوش‌شان نیاید و ما قبل از اینکه مردم بخواهند چیزی بگویند، این موضوعات را اصلاح می‌کنیم. چه نظری داری؟

من امشب باید خودم را سانسور کنم

هومن نیکفرد: نمایش کمدی موزیکال «سرآشپز پیشنهاد می‌کند» نوشته رضا شفیعیان به کارگردانی شهاب‌الدین حسین‌پور در تماشاخانه سنگلج به روی صحنه رفته است. این کمدی موزیکال در فضایی طنزآمیز به نقد جامعه می‌پردازد و با انتقاد از سرمایه‌سالاری و سیاست‌محوری و با استفاده از داستان «ضحاک»، انحطاط فرهنگی قدرت‌مدار را به نمایش می‌گذارد.

مرگ را گرفته‌اند که به تب راضی شویم

هومن نیک‌فرد: نمایش کمدی موزیکال «سرآشپز پیشنهاد می‌کند» نوشته رضا شفیعیان به کارگردانی شهاب‌الدین حسین‌پور در تماشاخانه سنگلج به روی صحنه رفته است. این کمدی موزیکال در فضایی طنزآمیز به نقد جامعه می‌پردازد و با انتقاد از سرمایه‌سالاری و سیاست‌محوری و با استفاده از داستان «ضحاک»، انحطاط فرهنگی قدرت‌مدار را به نمایش می‌گذارد. این نمایش کاندیدای ٤ جایزه از جشنواره تئاتر جوان ایرانی است.

نقد اجتماعی همراه با نگاه شاعرانه

پانته‌آ بهرامی: آثار آلا دهقان هنرمند جوان مقیم تهران زینت بخش نگارخانه توماس اربن در شهر نیویورک است و تا ششم اوت ادامه دارد. آثاری در ابعاد کوچگ که سه ویژگی جسارت، زنانگی و چند لایگی در معنا درآن موج می زند. آثار آلا دهقان از تنوع و سادگی برخوردار است. کاغذ، مقوا، گواش، ماژیک و... نشان از سادگی درابزاز و فرم دارد و معصومیت و پرش از یک فضای ذهنی به فضای دیگر نشان از ناب بودن در محتوا.

سکوت فلزی نی‌لبک زن

شبنم آذر: بسیار کوچک بودم که فصل‌نامه‌ای به ‌نام فصل سبز را در آرشیو مجلات قدیمی پدر دیدم. تاریخ انتشارش اوایل دهه‌ی سی بود. در همان زمان هم مجله‌ای بسیار کهنه به نظر می‌رسید. مجله‌ای با جلد سبز تیره و قطع وزیری که بخش‌های مختلفی در حوزه‌ی ادبیات و هنرهای تجسمی داشت. بخش پایانی آن مربوط به نقاشی بود و در هر شماره هنرمند جوان و توانایی را معرفی می‌کرد. در آن شماره آثار بهمن محصص معرفی شده بود.

از ماتیس تا ماله‏ویچ

محمد عبدی: خیلی‌ها نمی‌دانند که موزه افسانه‌ای هرمیتاژ در سن پترزبورگ روسیه، سال گذشته شعبه‌ای هم در آمستردام افتتاح کرده است. نکته جالب این که این شعبه هلندی، در یک نمایشگاه عظیم با نام «ماتیس تا ماله‏ویچ؛ پیشگامان هنر مدرن» بخشی از آثار مدرنیست‌های اولیه و برجسته جهان را یکجا رو در روی تماشاگران غربی‌ای قرار می‌دهد که غالباً امکان یا حوصله سفر به روسیه را ندارند.

ادبیات برای من کلمه است

عتیق رحیمی نویسنده‌، فیلمساز و عکاس نامدار افغان است که از او رمان‌های «خشت و خاکستر» و «سنگ صبور» منتشر شده و سال گذشته به خاطر رمان «سنگ صبور» جایزه‌ی ادبی کنگور را از آن خود کرد. عتیق رحیمی در پاریس زندگی می‌کند. خانم مریم رئیس دانا از سوی رادیو زمانه درباره‌ی وضعیت سیاسی و اجتماعی افغانستان و ایران و اهمیت ادبیات در میان ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی با عتیق رحیمی گفت‌وگو کرده است.

عکاسان خبری و نمایشگاه عکس موج سبز در رم

شبنم آذر: نمایشگاه موج سبز از سوی یک موسسه‌ی ایتالیایی و در پی پیشنهاد رضا گنجی عکاس و روزنامه‌نگار، حمایت و برگزار شد. این نمایشگاه در قالب برنامه‌ی «صداهایی از ایران» توسط «آزیاتیکا فیلم مدیاله» به مدیریت «ایتالو اسپینلی» و «مارکو آئورلیو» در گالری «هوفیچینا دارته» برگزار شد. گفت‌وگویی با «مارکو آئورلی»، رضا گنجی، جواد مقیمی، حسن سربخشیان، علی اوغازیان و جواد منتظری در این زمینه را می‌خوانید.

خداحافظ پاریس

ایرج ادیب‌زاده: ایران درودی، یکی از هنرمندان صاحب‌نام هنر معاصر کشور ایران است. وی در گفت‌وگویی ویژه با زمانه که به‌مناسبت نمایش فیلمی مستند درباره‌ی زندگی شخصی و هنری وی انجام شده، می‌گوید که برای آخرین بار با پاریس بدرود می‌گوید؛ شهری که ۵۳ سال از زندگی هنری او، تحصیلات، خلق تابلوهای ماندگار، دوستی و معاشرت با بزرگان ادب و هنر این سرزمین را در برمی‌گیرد. او برای همیشه به ایران می‌رود.

طنز در تبعید

کیارش پارسا عالی‌پور: طنز و خنده از هم جدا نیستند. طنز، تفکر برانگیز است و ماهیتی چند لایه دارد. طبیعت طنز بر خنده استوار است. اما خنده که اغلب نشان شادی و پیروزیست، در پیوند با طنز، به دگردیسی می رسد و برای آگاه کردن انسان از عمق زشتی ها، به زیبایی به زهرخندی اعتراضی بدل می گردد. درباره‌ی طنز و طنز نویسی در ادبیات تبعید با فریدون تنکابنی، طنزپرداز و داستان‌نویس تبعیدی در آلمان، گفت‌وگو کرده‌ام.

«خنده، فرهنگ‏‌ها را به‏ هم نزدیک‏‌تر می‏کند»

محمد تاج دولتی: در میان معدود هنرمندان ایرانی‏تباری که در دو سه دهه‏ی گذشته موفق شده‏اند در کشورهایی که ایرانیان مهاجر ساکن‏اند، در حیطه‏ی هنرهای نمایشی وارد شوند و نامی کسب کنند، بی‏شک مازیار جبرانی یا آن‏گونه که شهرت دارد «ماز جبرانی» از موفق‏ترین آن‏ها است. در یک گفت‏وگو، نخست از او درباره‏ی چگونگی ورودش به صحنه‏ی استندآپ کمدین‏های امریکایی پرسیدم و این که آیا ایرانی‏تبار بودنش، مشکلاتی برای ورود او به این حرفه ایجاد نکرده است؟

گقت‌وگوی تمدن‌ها در لندن

بابک مستوفی: جشنواره‌ی «تمدن جهانی» که با عنوان «موزائیک» هر ساله در لندن برگزار می‌شود، به تازگی دوازدهمین دوره‌اش را برگزار کرد. این جشنواره که به مدت ده روز ادامه داشت، هر ساله فیلم‌های زیادی را از کشورهای گوناگون که معرف فرهنگ و آداب این سرزمین‌ها باشد، گرد می‌آورد و در مرکز لندن به تماشای علاقمندان می‌گذارد. این جشنواره توجه خاصی هم به سینمای ایران دارد و معمولاً فیلم یا فیلم‌هایی از سینمای ایران را به نمایش می‌گذارد.

چشم‌چرانی در تیت مدرن

محمد عبدی: نمایشگاه تازه‌ی گالری معروف «تیت مدرن» در لندن با عنوان «بدون پوشش: چشم‌چرانی، تجسس و دوربین» نمایشگاه جذابی است از عکس و ویدئو که موفقیتش را از سوژه‌ی جذابش کسب می‌کند. یکی از بحث‌های پیرامون نمایشگاه، مساله آزادی از دست رفته عکاس برای عکاسی در خیابان‌ها از مردم است که این روزها در غالب کشورهای اروپایی و آمریکایی، نیاز به مجوز فرد داخل عکس دارد.

سروِ گلخانه‌ا‌‌‌ی

علی چکاو: چندی قبل، انجمن صنفی طراحان گرافیک، فراخوانی را مبنی بر برگزاری نمایشگاه سرو نقره‌ای صادر كرده است که به آثار طراحان گرافیک عضو این انجمن در شاخه‌های مختلف می‌پردازد. این نمایشگاه تقریباً هم‌زمان است با فراخوان دهمین دوسالانه‌ی پوستر تهران در خرداد ماه سال گذشته. در آن تاریخ در پی حوادث پس از انتخابات، برگزاری این نمایشگاه به دلیل تحریم هنرمندان دوسالانه‌ها و جشنواره‌های دولتی با مشکل مواجه شد.

آفرینشی در صورت و معنا

شبنم آذر: شش‌هزار‌ سال تاریخ هنر سرامیک ایران در دوران هخامنشی و صفوی در ظروف منقش و بناها در دو قله‌ی تاریخ ایستاد و از آن پس شیب تندی گرفت و چاهی در خود زد. اما این‌بار نیز نقوش ایرانی و هوش تناولی حاصل‌اش خلقی در صورت و معنا شد. او هنرهای از یاد رفته را که تاریخ از آن‌ها جزسرکوفتگانی بسته‌دست نساخته به قلمرو سرفرازی و فرش سرخ میراث ایرانی باز می‌نشاند؛ هم‌چنان که با «طلسم‌ها»، «قفل‌ها» و «گلیم‌ها» چنین کرد.

سفرنامه‌ای بی«سفر»

ایرج ادیب‌زاده: این روزها کسانی که با قطارهای بین‌شهری از یکی از بزرگ‌ترین ایستگاه‌های مترو پاریس - لوکزامبورگ می‌گذرند با تابلو‌های غول‌پیکری روبه‌رو می‌شوند که دیوارهای آن‌جا را پوشانده‌اند. این تابلوها تحت عنوان «راه‌های موازی» تازه‌ترین نمایشگاه کارهای رضا دقتی را تشکیل می‌دهند. نمایشگاه عکس‌های غول‌پیکر رضا دقتی داستان قول پدری به پسرش را روایت می‌کند. با دل‌آزاد و رضا دقتی در این باره گفت‌وگویی داشتم.

از پنجه‌ی ابوالفضل تا رهایی زن

محمود خوش‌چهره: «زنان بدون مردان»، اولین فیلم بلند «شیرین نشاط» از بسیاری جهات اثر با ارزشی است. فیلم بر اساس رمانی به همین نام از «شهرنوش پارسی‌پور» ساخته شده است. از یک منظر، کنار هم قرار گرفتن دو هنرمند فمینیست در چنین مقیاس بی‌سابقه‌ای در نوع خود حادثه‌ی بزرگی‌ به شمار می‌‌آید. عنصر شکل دهنده‌ی کار‌های نشاط همیشه مسائل مربوط به سرکوب و اختناق زنان در جامعه ی ایران بوده است.

عکاس شعر و لحظه‌های شاعرانه

ایرج ادیب‌زاده: فرحناز جعفری، نقاش و عکاس ایرانی ساکن پاریس به «عکاس شعر و لحظه‌های شاعرانه» معروف است. او که در فرانسه به‌عنوان یک عکاس حرفه‌ای چندین نمایشگاه برپا کرده، به آموزش عکاسی در مدارس حرفه‌ای پاریس نیز مشغول است. در همه‌ی عکس‌های این هنرمند، می‌توان رد پای شاعران ایران به‌ویژه احمد شاملو، فروغ فرخ‌زاد، و شاعران معاصر ایرانی در پاریس، به‌عنوان نمونه نعمت آزرم، محمد سحر و دیگران را دید.