فرهنگ و ادبیات

«محمد جلالی آخرین شاعر ملی است»

ایرج ادیب‌زاده: انتشار هم‏زمان سه کتاب شعر از محمد جلالی (م. سحر) شاعر ایرانی ساکن پاریس، با نام‏های «داوری»، «گفتمان‏ الرجال»، «قصه‏ی ما راسته»، گفت‏وگوها و اظهارنظرهایی را در محافل ادبی و میان شخصیت‏های ادبی و نویسندگان ایرانی برانگیخت. داریوش آشوری در باره‌ی او می‏گوید: «محمد جلالی آخرین شاعر ملی است.» با محمد جلالی (م. سحر) در مورد محتوا و مضمون کتاب‏های تازه‏اش گفت‌وگو کرده‌ام.

نود سالگی ایران‌شناس فرانسوی

ایرج ادیب‌زاده: پروفسور ژیلبر لازار ۹۰ ساله شد؛ مردی که بیش از ۶۰ سال از زندگی‌ خود را در راه مطالعه و پژوهش زبان فارسی و زبان‌های آریایی‌ای چون پهلوی و فارسی دری صرف کرده و آثار با‌ارزشی در این زمینه‌ها منتشر کرده است. به مناسبت ۹۰ سالگی او و به ابتکار اعضای آکادمی کتیبه‌ها و ادبیات یا زبان‌های باستانی و ادبیات کلاسیک و شاگردان او مراسمی در فرانسه برپا شد. از این مراسم گزارش‌ای تهیه کرده‌ام.

سرنوشت عشق در زمانه‌ی ما

ماریا مارکویتز، ترجمه‌ی ونداد زمانی: خانم نهرینگ کتاب‌اش را در حمایت از عشقی نوشته است که به‌نظر می‌رسد در قرن ٢١ در حال محوگشتن است. وی کتاب را با یک دغدغه و یک سوال بنیانی به پایان می‌برد؛ اگر جوشش اصلی هنر برای عشق بوده است و اگر بپذیریم که هنر و عشق همیشه مکمل یک‌دیگر هستند، پس آیا با مرگ عشق در دنیای معاصر، دیر یا زود شاهد مرگ هنر نیز خواهیم بود؟

نوادرالوقايع؛ مهم‌ترين اثر ادبی و فلسفی احمد دانش

نجم کاویانی: احمد دانش در کتاب نوادرالوقايع، مسائل فلسفی، اجتماعی، سياسی، فرهنگی و ادبی روزگار خود را بررسی می‌کند و در آن به سنت‌های کهن و ويژگی‌های سفرنامه‌ی ناصر خسرو و بدايع‌الوقايع واصفی اتکا می‌کند، اما اثر او به لحاظ بهره‌مندی از گرايش‌های نو از ارزش بيشتری برخوردار است. کتاب «نوادرالوقايع» در دو جلد با حروف سيريليک در شهر دوشنبه منتشر شده است.

پهلوان زنده را عشق است

کتاب «دو کلمه حرف حساب» در سال ۱۳۶۹ منتشر شد. انتشار این کتاب توجه بسیاری را متوجه خود کرد. از جمله نوشته‌های منتشر شده که این کتاب و نویسنده آن را بررسی کرده است، مقاله‌ای است که در دومین شماره مجله «ارغوان» چاپ شد. ابراهیم نبوی در این مقاله سراغ شخصیت ادبی، اجتماعی و سیاسی گل آقا رفته و درباره ویژگی‌های شخصیتی او و ظرایف و آرایه‌های قلمی‌اش نوشته است. بخش‌هایی از این مطلب را بخوانید.

احمـد دانـش، ادیب و اندیشمند بزرگ بخارا

نجم کاویانی: احـمد مخدوم دانـش، اديب توانا و انديشمند بـزرگ تاجيک، سرآمد جنبش معارف‌پروری در آسيای‌ميانه و انديشـه‌پـرداز بـرجـسـته‌ی اصلاحات در بخـارا طی نيـمه‌ی دوم سده‌ا‌ی نـوزده بود. احمـد دانـش، دانشمندی بود که از يک‌سو به واقعيت‌های کشور خويش آگاهی داشت و از سوی ديگر جريان تحولات کشورهای خاور و باختر بويژه روسيه را مطالعه کرده بود.

در كشور من حرف زدن قدغن است

اين روزها مصادف است با دوازدهمین سال درگذشت مترجم نامدار ايران، محمد قاضی؛ كه با ۷۰ اثر ترجمه و تأليفي كه از خود به يادگار گذاشت، براي هميشه نام خود را در فرهنگ و ادبيات كشورمان ماندگار كرد. انسانی بزرگوار و دوست داشتنی كه صبر و تحمل او در برابر سختی‌ها و ناكامی‌ها حيرت‌انگيز و شگفتی‌آور است.

«ایستاده بود تا ببیند این وحشت کی تمام می‌شود»

لیدا حسینی‌نژاد: محمد ایوبی، داستان‌نویس، امروز شنبه بر اثر ناراحتی قلبی در سن ٦٧ سالگی درگذشت. او که از اعضای قدیمی کانون نویسندگان هم بود، در سال ١٣٢١ در شهر اهواز به دنیا آمد. محمد ایوبی از معدود نویسندگان دهه‌ی ٤٠ بود که بعد از انقلاب هم در ایران ماند. پیرامون مرگ او نگاهی به وبلاگ‌های فارسی انداخته‌ام و همچنین با عباس معروفی به گفت‌وگو نشسته‌ام.‌

«هیچ‌چیز دوبار اتفاق می‌افتد»؛ بکت یک بار

ترجمه‌ی ونداد زمانی: نمایش‌نامه‌های بکت انگار که واگیر است. با صحنه‌های ساده و خالی، با شخصیت‌های منزوی، یادآوری‌های دردناک و فراموشی‌های پرملال. «در انتظار گودو»، با آن مرثیه‌ی غیر قابل درکی که هیچ‌بودن زندگی را می‌سرود. نمایش‌نامه‌ای که به‌گفته‌ی منتقد ایرلندی، ویویان مرسیر، در آن «هیچ‌چیز دوبار اتفاق می‌افتد». معلم‌ام می‌گفت کارهای بکت مثل یک چاقوی تیز است که شکم بورژوازی را به‌راحتی یک تکه‌ی پنیر می‌برد.

درويش سرگردان و مارگاريت

ونداد زمانی: «سرگردان» بخش اول از شعر بلند « گشت و گذار» شاعر بزرگ رمانتيک قرن ۱۹ میلادی، ويليام وُردزوُرس است. این اثر بيش از هر چيزی بيان‌کننده نارضايتی او از تأثيرات منفی گسترش امپراطوری بريتانيا در جهان بود. وُردزوُرس در منظومه بلندش از زندگی اسف‌بار خانواده‌ای روستايی حکايت می‌کند که در آن، شوهر خانواده پس از چند سال خشک‌سالی، ‌برای امرار معاش تنها چاره را در پيوستن به ناوگان دريايی بريتانيا می‌یابد.

حتی راحت‌تر از زبان مادری!

ترجمه‌ی ونداد زمانی: خانم ماريانا گاپوننکو، شاعر جوانی است که به زبان غیرمادری‌اش شعر می‌سراید. اشعار آلمانی اين شاعر جوان درفصلنامه‌های ادبی اقصا نقاط جهان چاپ شده است. جديدترين کتاب شعر ماريانا با عنوان «پرواز شبانه» امسال منتشر شد. اخیرا راديو دويچه ووله مصاحبه‌ای با خانم ماريانا گاپوننکو درباره فرايند نوشتن به زبان آلمانی داشته که ترجمه‌ی بخش‌هایی از این مصاحبه را می‌خوانید.

نگـاهـی بـه نخستين انجمن ادبی در کابل

نجم کاویانی: «انجمن ادبی كابل»، نزديک به هشتاد سال پـيش در سال ۱۳۱۰ خورشيدی با شرکت شماری از نويسندگان و شاعران در کابل تاسيس گرديد. «هدف از تأسيس اين انجمن اصلاح و توحيد سبک ادبيات و اتخاذ اسلوب نگارش و روشن ساختن تاريخ، مشاهير، رجال و مفاخر گذشته وطن» اعلام شد.

«آیـینه»؛ دومین نشریه در سمرقند

نجم کاویانی: «آیـینه»، در فضایی کـه فرمان امیر بـخـارا قانون بود، منتشر می‌شد. عمده‌ترین دشواری آن‌ها برای انتشار، فضای اختناق و سانسور بـود. آن‌ها با در نظرداشت این جو، در نشر افکار خود جانب احتیاط را مراعات می‌کردنـد تا با روحانیون محلی درگیر نشوند. اما برغم همه‌ی این رعایت‌ها، اندیشه‌های روشنگرانه‌ی مجـله با اعتراض سخت بعضی از افراد روحانی روبرو شد و آن‌ها مجـله را به انحراف از مسیر اسلام راستین متهم کردند.

«حتی مرگ هم برایش مضحکه بود»

ایرج ادیب‌زاده: مهدی سحابی از چهره‌های بزرگ ادبیات و هنرهای تجسمی ایران در پاریس خاموش شد. سحابی، نویسنده، روزنامه‌نگار، مترجم، نقاش، مجسمه‌ساز و عکاس ایرانی بود که آثار بسیار مهمی از خود به‌جای گذاشت. با سیمین نطاق، از دوستان نزدیک مهدی سحابی گفت‌وگویی داشتم.

«چشم های ما به تاریکی عادت کرده است»

مجید روشن‌زاده: محمود دولت آبادی، نویسنده مشهور ایران در مصاحبه با هفته‌نامه «ولت آم زونتاگ»، به بعضی از نکات کتاب تازه اش «کلنل» که اخیرا به آلمانی منتشر شده پرداخته است. این رمان تاکنون در ایران اجازه نشر نیافته و نخست به زبان آلمانی منتشر شده است. ترجمه این کتاب توسط بهمن نیرومند، روشن‌فکر و نویسنده ساکن برلین انجام گرفت. دولت آبادی در سخنان متعدد خود در آلمان اظهار امیدواری کرد که به‌زودی بتواند این کتاب را به زبان فارسی و در ایران منتشر کند.

انقلاب ناتمام

علی یزدانی: «سیما» آخرین اثر فرزانه آقایی‌پور که در اواخر سال ۱۳۸۷توسط انتشارات نگاه منشر شد، حکایت دختر جوان دانشجویی است که از شهادت همکلاسی‌اش بعد یک دوره فعالیت در یک سازمان چریکی و مخفی، آن چنان متأثر می‌شود که مسیر زندگی‌اش را از اساس تغییر می‌‌دهد. لایه‌های زیرین این رمان، علی‌رغم شخصیت‌های محدودش، حکایت تاریخ دوران معاصر ماست.

رمان‌های انگلیسی‌ ضدانگلیس

ونداد زمانی: کریم مرد هندی‌الاصل جوانی است که در انگلیس به دنیا آمده و بزرگ شده، رفتاری کاملاً انگلیسی‌ دارد، جلوی پدرش با معشوقه‌اش سکس دارد، و برای‌اش تفاوتی ندارد که معشوقه‌اش مرد است یا زن. خوانندگان داستان سردرگمی و نابهنجاری‌های او‌ را نادیده می‌‌گیرند چون تصویر عریان و بی‌آلایشی از او‌ توسط نویسنده ایجاد شده است.

«جستجو برای غذا یا ترس از غذا شدن»

ونداد زمانی: افسانه‌های عامیانه غربی که قرن‌ها پیش از انقلاب صنعتی توسط مادربزرگان در گوشه‌ی دنج خانه‌های سرد و محقر کشاورزان روایت می‌شد، بیش از هر چیز از زندگی‌ نکبت‌باری سخن می‌‌گفت که گریبان‌گیر خانواده‌های فقیر را گرفته بود. دو افسانه‌ی «هنسل و گرتل» و «بچه انگشتی» نمونه‌هایی‌ هستند از وضعیت تراژیک بچه‌هایی‌ که به دلیل فقر بیش از حد خانواده، از خانه بیرون رانده شدند.

«واژه‏های پارسی سره در برابر واژه‏های بیگانه»

ایرج ادیب‌زاده: کتابی جیبی با نام «واژه‏های پارسی سره در برابر واژه‏های بیگانه» به ابتکار «انجمن پارسی‏گویان و دوست‏داران فرهنگ ایران» در پاریس منتشر و در نشستی به پارسی‏زبانان معرفی شد. هدف این واژنامه سامان بخشیدن به زبان فارسی و پالایش آن از واژ‏ه‏های بیگانه‏ی مختلف است که در این زبان وارد شده‏اند. در این زمینه با خانم ژاله‏ دفتریان، کارگزار این انجمن گفت و گو کرده‌ام.

جنبش پیوند و بازگشت به زبان فارسی

نجم کاویانی: در سپيده‌دم اعلام استقلال تاجيکستان، تـاجيـکان با برداشتن مجسمه‌ی لنين و نشاندن تنديس فردوسی به جای آن، به واقع پيام روشن و پرمعنایی دال بر همبستگی با تمام فارسی‌زبانان جهان فرستادند. اعلام استقلال تاجيکستان، رسمی شدن زبان فارسی‌ تاجيکی به جای زبان روسی، و خط فارسی به جای خط سيريليک، فرصت مناسبی پیش آمد برای فارسی‌زبانان جهان، به خصوص افغانستان و ايران که تاجيکستان را در احیای زبان فارسی ياری رسانده و راوبط فرهنگی خود را گسترش دهند.