بیژن روحانی

چرخی در بازار هنر

در هفته گذشته یک تندیس برنزی اثر آلبرتو جاکومتی رکورد فروش آثار هنری در جهان را شکست. همچنین در روزهای اخیر موزه‌های بریتانیا و تیت مدرن لندن اعلام کرده‌اند قصد دارند سرمایه‌گذاری بیشتری برای خرید آثار هنری معاصر از هنرمندان خاورمیانه انجام دهند. و سرانجام این که طبق شواهد به دست آمده هواپیما ربایان یازده سپتامبر برای تامین هزینه عملیات خود قصد فروش عتیقه‌ها و آثار تاریخی سرقت شده از افغانستان را داشتند.

پیدا شدن تکه‌هایی جدید از متن کوروش

اعلام خبر کشف تکه‌هایی جدید از متن فرمان کوروش هخامنشی، باعث شد تا بار دیگر ارسال «استوانه کوروش» از موزه بریتانیا به ایران به تعویق بیفتد. به گفته مسئول بخش خاورمیانه موزه بریتانیا، این قطعات فوق العاده مهم در داخل خود موزه شناسایی شده‌اند. کارشناسان موزه اعلام کرده‌اند یکی از این دو قطعه کوچک حاوی بخش از میان رفته «استوانه کوروش» است. این قطعات برخلاف استوانه اصلی، شکلی مسطح دارند.

نابودی نهادهای فرهنگی و آموزشی در هائیتی

بیژن روحانی: زلزله‌ی بزرگ در هائیتی به نهادهای علمی، فرهنگی و آموزشی این کشور آسیب جدی وارد کرده است. سازمان جهانی یونسکو و تعدادی دیگر از سازمان‌های بین‌المللی مانند ایکوموس، فراخوان‌هایی برای نجات آثار تاریخی و فرهنگی هائیتی صادر کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این آثار قلعه‌ای است که بردگان سیاه پوست در سده‌ی نوزدهم برای مبارزه با برده‌داری و انقلاب علیه نظام استعماری ساختند.

مغان پارسی و مسیح

یکی از عیدهای مسیحی در ماه ژانویه، یادبود دیدار مغان شرقی با مسیح نوزاد است. اما در حالی که در انجیل‌های چهارگانه و اصلی نام و تعداد این مغان مشخص نیست، در باور عمومی آن‌ها سه تن هستند که یکی از آن‌ها ایرانی است. کلید معما در یک انجیل کهن ارمنی به نام انجیل طفولیت نهفته که البته انجیلی غیررسمی است. در این متن نام مغان ذکر شده و به صراحت از ایرانی بودن یکی از آنها سخن به میان آمده است.

اکتشافات مهم باستان‌شناسی جهان در سال گذشته

نشریه بین المللی «نشنال جئوگرافیک» یافته‌های مهم باستان شناسی جهان در سال گذشته را معرفی کرده است. از جمله این اکتشافات می توان به جمجمه‌ی زنی از سده‌های میانی در نزدیکی شهر ونیز اشاره کرد که به خون‌آشام بودن متهم شده و درون دهان او یک قطعه آجر بزرگ کار گذاشته بودند.

کپنهاگ: انتظار تا دقایق پایانی

نشست جهانی تغییرات آب و هوایی اکنون به مهم‌ترین مرحله خود رسیده است. رهبران کشورهای مختلف جهان باید بتوانند بر سر چگونگی مقابله با افزایش دمای زمین به توافقی گسترده و موثر دست پیدا کنند. روز چهارشنبه اختلاف نظر میان کشورها باعث وقفه‌ای چند ساعته در جریان مذاکرات شد. همچنین یک مذاکره کننده ارشد آمریکایی گفته است باراک اوباما چیزی فراتر از مواضع اعلام شده آمریکا را بیان نخواهد کرد.

نشست کپنهاگ؛ بیم‌ها و امیدها

افشای پیش‌نویس بیانیه‌ی نشست تغییرات آب و هوایی در کپنهاگ، نگرانی و اعتراض کشورهای زیادی را برانگیخته است. همایون خیری، کارشناس محیط زیست، به زمانه می‌گوید: «مشکل اصلی نامتوازن بودن پیشنهادهای مطرح شده در این پیش‌نویس است.» گرچه هنوز تا پایان این نشست چند روزی باقی مانده، اما به نظر می‌رسد کاهش گازهای گلخانه‌ای، به میزانی که مورد نظر دانشمندان است، شاید به این آسانی‌ها محقق نشود.

همکاری گوگل و یونسکو در میراث جهانی

شرکت گوگل که این روزها مرزی برای فعالیت‌های خود نمی‌شناسد، به همراه سازمان جهانی یونسکو طرحی بزرگ را برای بازدید مجازی از مهم‌ترین بناها و محوطه‌های میراث جهانی آغاز کرده است. از این پس کاربران اینترنتی قادر خواهند بود از تمام گوشه و کنار محوطه‌هایی بازدید کنند که شاید هیچ‌گاه امکان حضور در آن را نیابند. در مرحله اول نوزده محوطه به این پروژه پیوسته‌اند، اما قرار است سایر محوطه‌های میراث جهانی نیز به تدریج شامل این طرح شوند.

تردید در کشف ارتش کمبوجیه

پائولو گاللو، رییس ایتالیایی هیئت باستان‌شناسی در واحة البحرین مصر، در گفت‌وگوی اختصاصی خود با زمانه، ضمن تکذیب خبر کشف بقایای ارتش کمبوجیه می‌گوید، برادران کاستیلیونی به دلیل به کارگیری روش‌های غیرعلمی از ۲۰۰۳ به بعد اجازه ورود به مصر را ندارند. او ضمن تأکید بر حضور تاریخی هخامنشیان در مصر می‌گوید آماده همکاری با باستان‌شناسان و هیئت ایرانی در جهت روشن شدن ابعاد مختلف موضوع است و اطلاعات علمی خود را در اختیار آنان قرار خواهد داد.

پیروزی رنگ در معماری ایرانی

برنارد اوکین، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه آمریکایی قاهره، هفدهم نوامبر در سخنرانی خود که به دعوت «انجمن ایران» در لندن برگزار شد، سیر به کارگیری رنگ و دگرگونی‌ روش‌های مربوط به آن را در این اقلیم مورد بررسی قرار داد. مثال‌های فراوان او به حاضران نشان داد چگونه رنگ در سده‌های گوناگون به عنصری غالب و جدایی ناپذیر در معماری ایرانی تبدیل شده و دورن و برون این معماری با جلوه‌های مختلف رنگ درآمیخته است.

سنگ‌های طلایی باستیل

برچیدن و فروش قطعات دیوار برلین در پاییز ۱۹۸۹ یک نمونه تاریخی بسیار مهم داشت. تخریب دژ قرون وسطایی باستیل که به زندان پاریس تبدیل شده بود سرآغاز حوادث مهم بعدی در انقلاب فرانسه شد. گرچه حجم‌ تخریب‌های دیگری که گریبان معماری و هنر قرون وسطایی را گرفت گسترده بود، اما در مقابل، مفهوم امروزی میراث فرهنگی و حفاظت از آن نیز از دل همین رویدادها ظهور کرد.

روح یک دیوار

بیژن روحانی: بیست سال پیش، پس از آزادشدن رفت‌وآمد شهروندان برلین شرقی به غرب، روند تخریب دیوار برلین آغاز شد. اما این پایان سرنوشت آن نبود. با از-بین-رفتن قدرت سیاسی، خلایی به وجود آمد که اجازه داد هرکس به تکه‌ای از تاریخ دست‌رسی پیدا کند. دیوار ناگهان به «تاریخ» تبدیل شد و قطعات خردشده‌ی آن به فروش رسید و مغازه‌ها و موزه‌ها به یک‌دیگر تبدیل شدند.

باستان شناسی در جنگ‌های معاصر

«هنر سنگرها» اکنون موضوع رشته جدیدی در باستان شناسی شده است. رشته‌ای که هدفش یافتن و تحلیل مفهوم اشیایی است هنری که سربازان در سنگرهای خود در طول جنگ‌های جدید به وجود آورده‌اند. این آثار شامل کنده‌کاری و حکاکی روی پوکه‌های فشنگ، غلاف‌های خالی خمپاره، و موارد دیگر است. دانشگاه بریستول در بریتانیا که این رشته را بنیان‌گذاری کرده به ارزش مردم‌شناسی این آثار در دوران معاصر نظر دارد.

ایران، دهمین کشور تخریب‌کننده محیط‌ زیست

مطابق سخنان رییس سازمان حفاظت محیط زیست ایران، تنها ٩ کشور در جهان وضعیتی بدتر از ایران دارند. محمد جواد محمدی زاده هشدار داده است چنان‌چه روند تخریب محیط زیست در ایران به صورت کنونی ادامه پیدا کند تا صد سال دیگر شاهد وجود حتی یک درخت نیز نخواهیم بود. نابودی جنگل‌ها، فرسایش خاک، خشک شدن تالاب‌ها، آلودگی هوا و آب از جمله‌ موارد مختلفی هستند که پایداری طبیعت در ایران را با خطر مواجه کرده‌ است.

مفهوم «میترا» یا پیمان در سنگ‌نگاره‌های ساسانی

در بسیاری از سنگ‌نگاره‌های ساسانی، حلقه‌ای از سوی ایزد به سوی پادشاه دراز شده است. عموما این صحنه‌ها به عنوان مجلس تاج‌گذاری و دیهیم ستانی تفسیر و حلقه نیز به عنوان فره ایزدی یا حلقه قدرت کیانی شناخته شده‌اند. اما اکنون پژوهشگری از دانشگاه وارسا در لهستان احتمال دیگری را نیز مطرح کرده که مطابق آن حلقه به عنوان نمادی از پیمان یا میترا میان پادشاه و ایزد مبادله می‌شود.

مزایده در کاخ‌های تهران

انتشار یک آگهی مزایده در خصوص فضاهای خدماتی و فرهنگی کاخ‌های گلستان، سعدآباد و نیاوران پرسش‌هایی را در خصوص چگونگی این واگذاری برانگیخته است. این آگهی که از سوی «کانون جهانگردی و اتومبیلرانی ایران» منتشر شده به این نگرانی دامن زده است که از این پس نحوه اداره فضاهای مرتبط با این مجموعه‌های تاریخی و موزه‌های منحصر به فرد تهران چگونه خواهد بود.

سایه کوروش بر روابط فرهنگی ایران و بریتانیا

روابط عمومی موزه بریتانیا در پاسخ به سؤال «زمانه» تأکید کرده است: این موزه به امانت دادن استوانه کوروش متعهد است و در حال حاضر اوضاع سیاسی ایران را زیر نظر دارد. پیش از این رییس سازمان میراث فرهنگی ایران هشدار داده بود چنان‌چه موزه بریتانیا همچنان به «بهانه» شرایط سیاسی از امانت دادن این استوانه پرهیز کند، ایران روابط و همکاری‌های فرهنگی خود را با موزه‌های بریتانیا قطع می‌کند. ایران از دهه ۸۰ خورشیدی تلاش کرده تا بار دیگر این سند تاریخی را برای نمایش عمومی از موزه بریتانیا قرض بگیرد.

آیین‌های کهن در فهرست میراث ناملموس جهان

ایران و شش کشور دیگر توانستند نوروز را به عنوان آیینی کهن در فهرست میراث ناملموس جهان ثبت کنند. سازمان یونسکو حفاظت از میراث ناملموس را به عنوان عامل اصلی حفظ تنوع و گوناگونی فرهنگی در سراسر جهان مورد تأکید قرار می‌دهد. امسال کشور چین با ثبت بیش از ۲۰ اثر فرهنگی، توانست بخش مهمی از آیین‌های کهن و هنرهای سنتی خود را به دنیا معرفی کند. فنون معماری چوبی در چین، زبان سوت از جزایر لاگومرای اسپانیا، رقص تانگو از آرژانتین و اروگوئه و آیین کهن شالی‌کاران ژاپنی از جمله موارد دیگر ثبت‌شده در این فهرست هستند.

آتش در گندمان و جستجو برای «عباث»

با گذشت ۱۱ روز، آتش‌سوزی در تالاب گندمان واقع در استان چهار محال و بختیاری هم‌چنان ادامه دارد. پیش از این برخی مسئولان این استان اعلام کرده بودند آتش‌سوزی مهار شده؛ اما انتشار گزارش‌های جدید نشان از وجود آتش در اطراف تالاب دارد. هم‌چنین جستجوها برای یافتن عباس جعفری (عباث)، عکاس و طبیعت‌گرد ایرانی در نپال دوباره آغاز شده است. قایق آقای جعفری چندی پیش در رودخانه‌ای در نپال واژگون شده بود و از آن زمان گروه‌های متعددی به دنبال یافتن نشانه‌هایی از او هستند. عکس‌های او از مردم و طبیعت ایران در بسیاری نشریات ایرانی و خارجی منتشر شده است.

شوش کهن کجا تمام می‌شود

میزان حریم و محدوده شهر کهن شوش محل اختلاف نظر میان باستان‌شناسان و مقامات سازمان میراث فرهنگی استان خوزستان شده است. این سازمان قصد دارد حریم ۱۲۰۰ هکتاری این شهر را تعدیل و کوچک کند. باستان شناسان کم کردن عرصه یک شهر کهن را به عنوان بدعتی خطرناک توصیف کرده‌اند، اما مقامات شهری معتقدند اختصاص چنین حریمی مانع از انجام کارهای عمرانی و توسعه شهری می‌شود.