چالشهای جدید ایران برای ثبت میراث ناملموس
هشتمین نشست کمیته بیندولتی میراث ناملموس در شهر باکو در جمهوری آذربایجان برگزار خواهد شد. پرونده طب سنتی تنها پرونده ارسالی ایران برای بررسی است.
بازگرداندن پرونده میراث «طب سنتی» از سوی سازمان یونسکو به ایران، امیدها را برای ثبت این پرونده در فهرست میراث ناملموس جهان کمرنگ کرده است. با بازگشت این پرونده اکنون بحثهای زیادی در مورد دلایل اصلی نقض آن درگرفته است.
هشتمین نشست کمیته بیندولتی میراث ناملموس از دوم تا هفتم دسامبر در شهر باکو در جمهوری آذربایجان برگزار خواهد شد. در این نشست پروندههای ارسالی از کشورهای مختلف مورد بررسی قرار خواهد گرفت و پروندههایی که بتواند با معیارهای «معاهده میراث ناملموس» یونسکو منطبق باشد و نظر کارشناسی این کمیته را جلب کند در فهرست میراث ناملموس جهان قرار میگیرند. پرونده طب سنتی تنها پرونده ارسالی ایران برای بررسی در سال ۲۰۱۳ بود و چنانچه کارشناسان ایرانی نتوانند از ایرادات وارد شده به آن دفاع کنند، ایران بخت ثبت طب سنتی را حداقل در سال جاری از دست خواهد داد.
یدالله پرمون، رییس مرکز مطالعات منطقهای میراث ناملموس در آسیای غربی و مرکزی از بازگشت پرونده طب سنتی به ایران خبر داد و مقصر اصلی این اتفاق را رییس سابق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران دانست.
این پرونده که در سال ۲۰۱۰ توسط کارشناسان ایرانی تهیه و برای ثبت به یونسکو ارسال شده بود، در دور اول بررسیها، نتوانست نظر موافق ارزیابان یونسکو را جلب کند و بنابراین به ایران بازگشت داده شد. گفته میشود دلیل اصلی ارجاع پرونده به ایران، کلی بودن عنوان و مفاد آن است. طب سنتی در ایران و کشورهای دیگر دارای شاخههای گوناگون است و به نظر میرسد برای آنکه این روشهای درمانی بتوانند به عنوان بخشی از میراث سنتی در فهرست میراث ناملموس یونسکو قرار بگیرند، باید به طور خاص معرفی شده و روی یک شاخه از آنها تمرکز شود.
میراث ناملموس اصطلاحاً به آن بخش از میراث فرهنگی انسانی گفته میشود که کمتر شامل جنبههای مادی و ملموس مانند معماری است. این میراث میتواند شامل آیینها، دانشهای سنتی و بومی، سنتهای شفاهی و روایی مانند نقالی و داستانسرایی، موسیقی، رقص و آواز، آیینهای اجتماعی و گروهی و هر مهارت و صنعت و هنر دیگری باشد که در طول سدهها در میان گروهی از انسانها و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته است.
سازمان یونسکو از سال ۲۰۰۳ و با تدوین یک معاهده جهانی با نام «معاهده حفاظت از میراث ناملموس» اقدامات جدیدی را برای شناخت و حفاظت این بخش از ثروتهای فرهنگی آغاز کرده است.
اصرارهای رییس، انکارهای کارشناسان
یدالله پرمون، رییس مرکز مطالعات منطقهای میراث ناملموس در آسیای غربی و مرکزی، هفته گذشته ضمن اعلام خبر بازگشت پرونده طب سنتی به ایران، مقصر اصلی این اتفاق را رییس سابق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران دانست. به گفته او در سال ۱۳۸۹ و علیرغم نظر کارشناسان ایرانی، حمید بقایی، رییس وقت سازمان میراث فرهنگی، اصرار کرد این پرونده با وجود کلی بودنش به یونسکو ارسال شود. به گفته او کارشناسان یونسکو اعلام کردهاند بین اجزا و عناصر این پرونده ارتباطی وجود ندارد. مشکل دیگر آن است که دامنه طب سنتی در ایران بسیار وسیع است در حالی که یونسکو به موارد مشخصتر و محدودتر نظر دارد و معمولاً پروندههای بسیار کلی و مبهم را نمیپذیرد. به عنوان مثال، طب سنتی گیاه درمانی در شیراز با طب سنتی استان خراسان تفاوت فراوانی دارد. اما پرونده ارسالی از سوی ایران نتوانسته بود پیوند میان تمام رشتههای مختلف طب سنتی در ایران را به درستی و روشنی نشان دهد.
به گفته رییس مرکز منطقهای میراث ناملموس اگر این پرونده روی طب سنتی در یک شهر خاص یا میان یکی از اقوام ایرانی تمرکز کرده بود به احتمال بسیار زیاد موفق میشد، اما دستور رییس سابق سازمان میراث فرهنگی برای استفاده از نام «ایرانی» در تمام پروندههای ثبتی باعث شد تا این پرونده با نام کلی طب سنتی ایرانی به یونسکو ارسال شود.
با اینحال به گفته یدالله پرمون ایران اکنون این فرصت را خواهد داشت که روی پرونده کار کند و با برطرف کردن ایراداتش آن را برای بررسی مجدد به سازمان یونسکو بفرستد.
«ارجاع یک پرونده ناقص طبیعی است»
مهدی حجت قائم مقام سازمان میراث فرهنگی نیز اعلام کرد مرجوع شدن این پرونده به هیچ وجه مایه ننگ ایران نیست.
مهدی حجت، قائم مقام سازمان میراث فرهنگی با پذیرفتن این که پرونده ایران ناقص بوده است اظهار امیدواری کرد روی موضوع برای آینده کار و پرونده طب سنتی دوباره به یونسکو ارسال شود.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، حجت همچنین گفت طبیعی است پروندههایی که با عجله و بدون داشتن اسناد ومدارک کافی تهیه میشوند از سوی یونسکو ارجاع داده میشوند و کشورها نباید انتظار داشته باشند چنین پروندههایی پذیرفته شوند. قائم مقام سازمان میراث فرهنگی با پذیرفتن این که پرونده ایران ناقص بوده است اظهار امیدواری کرد روی موضوع برای آینده کار و پرونده طب سنتی دوباره به یونسکو ارسال شود.
با آنکه متولی اصلی این پرونده سازمان میراث فرهنگی ایران بوده است، اما وزارت بهداشت و درمان نیز جزو کمیته تخصصی تهیه پرونده طب سنتی بوده است. این وزارتخانه در سال ۱۳۸۹ موافقت خود را برای عضویت در کارگروه بررسی میراث ناملموس اعلام کرد و بنابراین میبایست نظریات کارشناسی خود را در این زمینه در اختیار تهیه کنندگان این پرونده میگذاشت. با اینحال ظاهرا دانشکده طب سنتی نیز که در جریان تهیه این پرونده بوده است، به دلیل نا آشنایی با ساز و کارهای معاهده یونسکو و چگونگی تهیهی پروندهای که بتواند در سطح جهانی مطرح و ثبت شود، قادر به اظهار نظر کارشناسی در این زمینه نبوده و تنها به تأیید کلی پرونده اکتفا کرده است.
گوی رقابت در زمین چوگان
ایران امسال با یک چالش دیگر نیز در زمینه میراث ناملموس مواجه است. ارائه پرونده بازی چوگان از سوی جمهوری آذربایجان فعالان میراث فرهنگی در ایران را به تکاپو انداخته است تا از ثبت این بازی توسط آذربایجان جلوگیری کنند. آذربایجان این بازی را با نام «بازی سنتی چووقان در منطقه قرهباغ» ارائه کرده است، اما دوستداران و فعالان میراث فرهنگی در ایران معتقدند از آنجا که اسناد و مدارک تاریخی بر ایرانی بودن این بازی گواهی دارد، آذربایجان نمیتواند آن را تنها به نام خود ثبت کند. قائم مقام سازمان میراث فرهنگی ایران نیز اظهار امیدواری کرده است این پرونده از سوی یونسکو به آذربایجان برگردانده شود تا بعداً از سوی ایران و سایر کشورهایی که این بازی در آنها سابقه تاریخی داشته به طور مشترک ثبت شود. طبق معاهده یونسکو کشورهایی که دارای سنتها و میراث فرهنگی ناملموس مشترک هستند میتوانند پروندهای را با همکاری یکدیگر تهیه و ثبت کنند.
نظرها
نظری وجود ندارد.