وزیر خارجه اتریش در تهران؛ پیام‌ها و نکته‌ها

بخش قابل توجهی از سیاست خارجی دولت یازدهم بر راهبرد ترمیم روابط آسیب دیده با اتحادیه اروپا متمرکز شده است. این واقعیت را از تعداد دیدارهای ظریف با مقامات اروپایی و متقابلا دیدار آن‌ها از تهران می‌توان دریافت.

طی ۹ ماه از روی کار آمدن دولت حسن روحانی، هیئت‌های متعددی از مقامات بازرگانی، پارلمانی و همچنین وزیران خارجه تعداد زیادی از کشورهای اروپایی (ایتالیا، سوئد، بلژیک، اسپانیا، یونان، لهستان، لوکزامبورگ و لتونی) از تهران دیدن کرده‌اند. دیدار سباستیان کورتز، وزیر خارجه اتریش از لحاظی چند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

اتریش دریچه ورود به اتحادیه اروپا

خاتمی و روحانی در شرایطی مشابه سکان قوه مجریه را به دست گرفتند که پیش از آن‌ها، روابط تهران با اتحادیه اروپا به شدت ملتهب بود. خاتمی در شرایطی رئیس جمهور شد که به دلیل ترور میکونوس، هیچ یک از سفرای اتحادیه اروپا در مراسم تحلیف او در تهران حضور نداشتند. با وجود این، در نتیجه سیاست تنش‌زدایی دولت اصلاحات، توماس كلستيل رییس جمهور وقت اتریش دو بار طی سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۶ به تهران سفر کرد و متقابلا محمد خاتمی نیز در ۱۳۸۴ از اتریش بازید نمود.

بدین ترتیب، وین به عنوان مقر اوپک، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و چند سازمان بین‌المللی دیگر نقش مهمی در عادی سازی روابط تهران- اتحادیه برعهده گرفت همچنان که به موازات این تنش‌زدایی در روابط دوجانبه، حجم مناسبات تجاری و بازرگانی دو کشور افزایش یافت.

اگر سیاست خارجی دولت روحانی را ادامه راه دولت خاتمی بدانیم، همان الگو در تنش‌زدایی با اتریش و متعاقب آن اتحادیه اروپا در دولت یازدهم در حال اجراست.

استقبال تهران از سفر کورتز اولا به منظور ترمیم مناسبات بازرگانی دو کشور بود و ثانیا تهران با استفاده از حُسن رابطه با وین (مقر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اوپک و چند سازمان بین‌المللی دیگر) به دنبال دیپلماسی سازمانی است تا از دریچه روابط با اتریش سطح همکاری های سازمانی خود را افزایش دهد.

سفارت اتریش در تهران میزبان اشتون

گام‌های نخست محمدجواد ظریف برای ترمیم رابطه با اتحادیه اروپا گرچه منتهی به دیدار اشتون از تهران شد ولی این سفر حواشی زیادی را به ویژه از سوی بدنه تندروی نظام دامن زد.

دیدار اشتون با نرگس محمدی و مادر ستار محمدی در محل سفارت اتریش در تهران، حملات شدید جناح تندرو نظام را تا آنجا به همراه داشت که علی لاریجانی دیدار اشتون با نامبردگان را دیدار "دزدانه" توصیف کرد و وزارت خارجه در زیر فشار شدید این انتقادات، به سفارت اتریش به خاطر "رفتار خارج از عرف دیپلماتیک" تذکر رسمی داد.

تذکر به سفارت اتریش در تهران در معنا تذکر به وزیر خارجه آن، سباستیان کورتز بود که در کمتراز دو ماه به تهران دعوت شد تا موجبات سفر رییس جمهور اتریش را فراهم آورد.

جالب اینکه در طول دیدارهای کورتز با مقامات ایرانی (ظریف، لاریجانی، هاشمی و روحانی) هیچ یک از این مقامات حتی علی لاریجانی اندک اشاره اعتراض آمیزی به رفتار خلاف عرف سفارت اتریش (آنگونه که ادعا می شد) نکردند تا دلیلی باشد بر اینکه آن جنجال‌ها، بیهوده و تذکر به سفارت اتریش فاقد وجاهت دیپلماتیک و فرمالیته بود.(مراجعه شود به مقاله: آیا اشتون پروتکل‌های دیپلماتیک را نقض کرده است؟)

از آن سو، وزیر خارجه جوان ولی هوشیار اتریش فرصت مصاحبه مطبوعاتی با ظریف را مغتنم شمرد تا بر توجه کشورش و اتحادیه اروپا بر پرونده حقوق بشر ایران تاکید کند. او در این مصاحبه و در راستای هدفی که اشتون در تهران پیگیری کرده بود، گفت: «ایران و اتریش در مقاطع دشوار روابط دو کشور، کانال‌های گفت‌وگو را باز نگه داشته‌اند، تا وین نگرانی خود را درباره حقوق بشر عنوان کند... ما می‌خواهیم نقطه نظرات خود را در مورد حقوق بشر و احترام به انسان اعلام کنیم.»

زمینه‌سازی سفر روسای جمهور

چنانچه گفته شد، دولت روحانی بر سیاق دولت خاتمی در صدد بهبود روابط با اتریش است تا حجم مناسبات بازرگانی را میان دو کشور افزایش دهد همچنان که در صدد است دیپلماسی سازمانی را از طریق وین پیگیری کند.

بنا به اخبار رسمی، هاینتس فیشر رییس جمهور اتریش دعوت روحانی برای دیدار از تهران را پذیرفته است. سفر وزیر خارجه اتریش را باید مقدمه سفر رییس آتی جمهور اتریش دانست که در صورت انجام، نخستین رهبر اروپایی خواهد بود که در دولت روحانی به تهران می‌رود.

تحقق چنین گام بلندی در وهله نخست در گرو پرونده هسته‌ای ایران است و وین به عنوان مقر آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، از گام‌های بلندی که دولت روحانی در این مسیر برداشته آگاهی دارد.

بر این مبنا، سفر وزیر خارجه اتریش را می‌توان  سفری به منظور تشویق جناح عملگرا در درون حاکمیت دوگانه جمهوری اسلامی ارزیابی کرد که به خوبی از سنگ اندازی‌های جناح تندرو خبر دارد.

سفر رییس جمهور اتریش، نه تنها اولین سفر یک رهبر اروپایی به تهران در دولت یازدهم خواهد بود که زمینه ساز سفر روحانی به یک کشور اروپایی است. گفتنی است در طول هشت سال دولت احمدی نژاد، هیچ رهبر اروپایی از ایران دیدن نکرد همچنان که احمدی نژاد نیز هرگز به یک سفر دوجانبه اروپایی دعوت نشد.