«رادیکال» واقعا به چه معناست؟

خوب است بدانیم چه زمانی «رادیکال» معنای خوبی می‌دهد و چه زمان معنایی زننده

در سیاست مدرن ، معمولاً ایدۀ «رادیکال» را با تفکّر چپ مرتبط می‌دانند. حزب محافظه‌کار انگلستان نیز سیاست‌های خود را «رادیکال» معرّفی می‌کنند. اخیراً هم داعش و گروه‌های مشابهِ آن را طرف‌دار «اسلام رادیکال» می‌خوانند. «رادیکال» این روزها دقیقاً به چه معنا به‌کارمی‌رود؟ آیا می‌توانیم آموزۀ مفیدی از کاربردهای نابسامان و گیج کنندۀ آن بیرون بکشیم؟ مسیر تاریخی این واژه کمک می‌کند برخی واقعیات عجیب‌وغریب مربوط به به‌‌کارگیری آن را بهتر بفهمیم.

امروزه قدرتمندترین رادیکال‌ها در انگلستان چه کسانی هستند؟ اگر لفاظی‌های خودشان را باور کنیم، حزب محافظه‌کار. آن‌ها تمام سیاست‌های خود را «رادیکال» معرّفی می‌کنند؛ مانند تغییر قوانین مربوط به مسکن و مالیات بازرگانی. محافظه‌کاران به شخصیت‌های تاریخی رادیکال خود ارج می‌نهند: جورج آزبورن پس از مرگ جفری هاو او را «رادیکالی که به‌نرمی حرف می‌زد» نامید. این بی‌شک بسیار بهتر از رادیکالی است که دادوقال می‌کند.

در این مواقع، رادیکال‌بودن عالی است؛ مگر اینکه از نوع بدِ آن باشی، مثلاً طرف‌دار «اسلام رادیکال». در اینجا باید «رادیکالیسم‌زدایی» شوید. اما آیا راهی وجود دارد که حکومت را رادیکالیسم‌زدایی کنیم؟ به‌هرحال شاید به نظر برسد ایدۀ محافظه‌کارِ رادیکال متناقض است. نمی‌توان به هیچ‌چیز دست نزد و درعین‌حال همه‌چیز را تغییر داد. پس «رادیکال» این روزها دقیقاً به چه معنا به‌کارمی‌رود؟

رادیکال از ریشۀ لاتینِ radix و به‌معنای «متّصل به ریشه» است؛ همان‌طور که آن مادۀ مغذّیِ قرمزرنگ، یعنی تربچه را radish می‌نامیم. بنابراین «رادیکال» در ادبیات سیاسی اشاره دارد به تمایل به یافتن ریشه‌های حقیقی یک چیز جهتِ تغییر یا اصلاح کامل آن. اما چه کسی اعتراف می‌کند که سیاست پیشنهادی‌اش به‌جای پرداختن به ریشه‌ها صرفاً وقتش را با شاخ و برگ‌ها تلف می‌کند؟ هیچ‌کس. پس سیاست «رادیکال» می‌تواند به هر تغییری اطلاق شود که با استفاده از تبلیغات، خیره‌کننده به نظر برسد. بنابراین «رادیکال» اساساً معنایی بیش از «خیلی خوب» یا «خیلی بزرگ» ندارد.