ارتباط ناشناخته. ارتباط بدون سانسور. ارتباط برقرار نمی‌شود. سایت اصلی احتمالاً زیر سانسور است. ارتباط با سایت (های) موازی برقرار شد. ارتباط برقرار نمی‌شود. ارتباط اینترنت خود را امتحان کنید. احتمال دارد اینترنت به طور سراسری قطع شده باشد. ادامه مطلب

سه گانه سید قطب، شریعتی، داعش در برابر چالش «زن»

نگاهی به نظرات متفکرین اسلامی معاصر نشان می‌دهد که پیش از داعش، نظرات و تفکر این گروه را آنان فرموله کرده بودند.

اینترنشنال پالسی دایجست - "من از آتاتورک می گویم که فعالیت خود را به عنوان یک سیاستمدار در سال ۱۹۲۳ میلادی با مجموعه سخنرانی هایی درباره مطالبه حقوق سیاسی برای زنان آغاز کرد. اکنون دشوار است تصور کنیم که او در قامت فردی بیش از یک پاشای عثمانی و یک ژنرال نظامی به عنوان یک فعال سیاسی پلتفرمی فمینیستی را ارائه کرد. اما این دقیقا همان کاری است که او کرد. او با وضوح و صراحت معمول خود گفت:"ضروری‌ترین کار امروز ما آن است که خود را با جهان مدرن سازگار کنیم. ما با جهان مدرن سازگار نخواهیم شد اگر تنها نیمی از جمعیت مان مدرن شود". البته که در اینجا "ما" به ترکیه ارجاع دارد. به طور ساده و شفاف من فکر می کنم این جمله به شدت صادقانه و صحیح است. این موضوع درباره وضعیت امروز جهان عرب نیز صدق می کند و به همین خاطر است که در عراق امروز زنان بهتر از بسیاری از نقاط دیگر نقش بیش تری در جامعه سیاسی آن کشور ایفا می کنند".

این بخشی از گفته‌های پروفسور برنارد لوئیس پژوهشگر روابط اسلام و غرب درباره وضعیت زنان در خاورمیانه بود که او در سال ۲۰۰۶ میلادی در فوروم پیو مطرح کرده بود. امروز اما می بینیم که نگاه او نسبت به ابعاد و میزان نقش و جایگاه زنان در خاورمیانه بیش از اندازه خوش بینانه بوده است.

در ترکیه امروز که روزگاری لوئیس از آتاتورک و تلاش‌هایش درباره مدرنیزاسیون تمجید به عمل می اورد شاهد آن هستیم که اردوغان رییس جمهوری آن کشور درباره تعداد فرزندان و زایمان زنان تا نفی برابری زن و مرد اظهارنظر می کند و به طور آشکارا حریم خصوصی و شخصی شهروندان را نقض می کند. در عراقی که از دید لوئیس در سال‌های گذشته وضعیت زنان رو به بهبود بود اکنون با پدیده داعش مواجه هستیم که زن ستیزانه‌ترین قوانین را به اجرا گذاشته است.

در ژانویه سال ۲۰۱۵ میلادی حامیان داعش در فضای مجازی مانیفستی را تحت عنوان "زنان در دولت اسلامی" منتشر کردند که در آن خلاصه‌ای از دید و رویکرد آن گروه نسبت به زنان بیان شده بود. هدف اصلی داعش در این مانفیست پاسخ به تمدن غرب بیان شده بود. نویسندگان این جزوه عربی اشاره می کنند که زنان باید با پیروی از ایدئولوژی آن گروه از غربزدگی رها شوند. داعش اشاره می کند که زنان باید در اکثر مواقع با سکون و عدم تحرک زیاد زندگی کنند چرا که از دید داعش تحرک خصلتی مردانه است. داعش در این مانیفست با عصبانیت به فمینیسم می تازد و از آن تحت عنوان برنامه‌ای غربی برای زنان یاد می کند. داعش در مانیفست اشاره می کند که از بین رفتن خطوط میان "نقش متفاوت هر جنسیت" باعث شده تا مردم فراموش کنند که چگونه باید خدا را پرستش کرد. داعش در این مانیفست اشاره می کند که نقش اصلی زنان خانه داری و نگهداری از فرزندان است و بهتر است که زنان از جامعه دور نگهداشته شوند و آنان تنها در سه مورد حق خروج از خانه را خواهند داشت: ۱-برای مطالعه الهیات و دروس مذهبی ۲- با هدف رفتن نزد پزشک یا معلم زن ۳۰ شرکت در جهاد با فتوای دولت اسلامی در شرایط خاص.

اما آیا این دیدگاه داعش رویکردی تازه است؟ نگاهی به نظرات متفکرین اسلامی معاصر نشان می دهد که پیش از داعش این نظرات را آنان فرموله کرده بودند. برای مثال، سید قطب از تئوریسین‌های اخوان امسلمین مصر و گروه‌های جهادی همانند داعش ضمن "جاهلی" خواندن جوامع غربی در نکوهش وضعیت خانواده و زنان در کشورهای غربی در کتاب "معالیم فی الطریق" (میلستنس) می نویسد:"اگر نقش زن صرفا به جذابیت ها، سکسی بودن و لاس زدن محدود شود، اگر زن از مسئولیت اصلی خود یعنی بدنیا آوردن فرزند رها شود، اگر او خود و یا تحت قشار خواست اجتماع ترجیح دهد که مهماندار هواپیما، کارمند یک هتل، یک کشتی و یا شرکت شود در نتیجه بیش از آن که در راستای تربیت و پرورش بشریت کار کرده باشد از قابلیت‌های خود برای تولید مادی استفاده کرده است چرا در آن صورت تولید مادی برایش مهم تر قلمداد شده است. در نتیجه آن ویژگی‌های با ارزش تر و محترم تر رشد شخصیت انسان در نظر گرفته نمی شود این وضعیت همانند تمدنی عقب مانده از نقط نظر انسانی است یا همان چیزی که در اصطلاح اسلامی از آن تحت عنوان "تمدن جاهلی" یاد می شود".

قطب در کتاب خود تحت عنوان "امریکایی که من دیدم" ضمن تقبیح موسیقی جاز و سبک پوشش غربی با وسواس و دقت نظری بی‌مانند تصویری از بدن و سکسوالیته را ارائه می دهد. او می گوید که زن امریکایی به طور طبیعی اغواگر است. از دید او زن امریکایی در نظام جنسیتی برپایه‌ای بیولوژیکی کارکرد و ویژگی‌اش این گونه است:"دختر امریکایی به خوبی از اغواکنندگی بدنش آگاه است. او می داند که در صورتش، در چشم و لب‌های تشنه‌اش چه چیز نهفته است. او می داند که در سینه‌های گرد و ران‌های خوش نقش‌اش چه چیزی نهفته است. او همه این‌ها را می داند اما اندامش را پنهان نمی کند". سید قطب حتی رقص در کلیسا را نیز یک عمل "جنسی حیوانی امریکایی" قلمداد می کند :"آنان با آهنگ پخش شده از گرامافون می رقصند و با پا به زمین می کوبند با پاهای جذاب و دست‌های‌شان را دور کمر بکدیگر قرار می دهند و سینه به سینه با بوسیدن یکدیگر می رقصند آن جو جوی سراسر شهوت و میل بود".

اما این تنها قطب به عنوان یک متفکر اسلامگرای سنی نبود که شدیدا علیه غرب و ازادی زنان سخن گفت. علی شریعتی تئوریسین "اسلام انقلابی" که اصالتا ایرانی و شیعه بود و تاثیر زیادی بر ایدئولوژی اسلامگرایان در جریان انقلاب ۱۹۷۹ میلادی گذاشت نیز به شدت منتقد غرب و رویکرد غربی نسبت به زنان بود. شریعتی در سخنرانی‌ای تحت عنوان "انتظار عصر حاضر از زن مسلمان" علیه بورژوازی و میراث مدرنیسم می گوید:"طبقه بورژوازی طبقه پستی است برخلاف فئودالیته. نظام فودالیته یک نظام ضد انسانی است اما حداقل ارزش‌ها و اخلاق نجیب زادگی در آن حفظ شده بود اما بورژوازی ارزش‌های انسانی را نادیده می گیرد و تنها پول را ارزش می داند". او در همان سخنرانی علیه فروید می گوید:"فروید علیه ارزش‌ها و اخلاق انسانی اقدام کرد او آدمی را در حد حیوان جنسی و حیوان اقتصادی پایین آورد. بورژوازی همه چیز را مسخ کرد و خودش مذهب تازه‌ای ساخت که پیغمبر آن فروید بود و مذهبش جنسیت و معبدش فرویدیسم و نخستین قربانی‌اش ارزش‌های انسانی زن بود. مکتب فرویدیسم از طریق سکس جوانان را تخدیر می کند. فرویدیسم باعث صدور کالایی جنسی از غرب به شرق شد تا ازادی انسانی در شرق بمیرد".

شريعتي مي گويد جامعه سنتي گذشته، جامعه اي معنوي – اخلاقي- مذهبي بود. زن در آن جوامع، اسير محبوب و از نظر الهام و احساس و خصوصيات روحي، داراي مقامي بسيار بزرگ و متعالي بود، اما در دوران مدرن، زن به "اسير آزاد" تبديل شد که براي " نابود کردن ارزشهاي متعالي و اخلاقي" و پوچ و مصرفي کردن جوامع از آن استفاده مي شود. او می افزاید:" همه ي زنان قابل خريدن هستند، فقط قيمت آنها متفاوت است. بانوي اول آمريکا را هم مي توان با مبلغي خريد، فرقش با آنها که سر چهار راه مي ايستند در نرخ او است".

به گفته ي شريعتي غرب به شرق حمله کرد و همه چيز شرقی‌ها را نابود ساخت. او می نویسد:" "آزاديهاي ساخت سرمايه داري غرب" فقط آزادي هاي جنسي است. "نظام پليد سرمايه داري غرب" به زنان شرقي آزادي جنسي داده تا ملت هاي آنها را استعمار کند. زن متجدد پوچ شرقي را مدرنيسم از حمام هاي زنانه در آورد و وارد نهادهاي مدني بي خاصيت کرد: "انجمن هاي زنان در نام هاي مختلف باز شده و خانم هاي پوچ محترمه را از درون خانه‌ها به اين حمام هاي سرد بي آب و بي بخار زنانه مي خواند"

شریعتی تا پایان عمر نگران زنان و نقش آنان بود. او گمان می کرد غرب با استراتژی توطئه گرایانه قصد دارد زنان شرقی را تحت عنوان ازاد شدن به روسپیگری وادار کند. از دید شریعتی حجاب نوعی سلاح برای مقابله با غرب بود. او چند ماه پیش از مرگش گفته بود:"زنان چيني در دوران مائو " لباس گوني" به تن کردند و بدين ترتيب "دختر اروپائي را تحقير " کردند. اين پوشش ايدئولوژِيک بهتر از لباس هاي بورژوازي غرب است. با لباس گوني مي توان در برابر غرب ايستاد، اما پوشيدن لباس هاي غربي به منزله ي پذيرش فرهنگ منحط غرب است."

نکته جالب آن است که شریعتی خود از کراوات استفاده می کرد که نمادی از نوع لباس بورژوازی مدرن غربی است و خود را مخالف آن چه "ارتجاع" روحانیت می خواند معرفی می کرد و طرفدارانش نیز او را پرچمدار "پروتستانیسم اسلامی" می دانستند اما سخنانش نشان می دهند که دیدگاهش درباره زنان و غرب تفاوتی با شعارهای روحانیون سنتی نداشته است.

مسلئه زن برای اندیشمندان مسلمان و گروه‌های اسلامگرا دهه هاست که به موضوعی بغرنج و یک تابو تبدیل شده است. واقعیت آن است که اسلامگرایان تا زمانی که نتوانند نسبت خود را با حقوق زنان و خواسته‌های آنان در دوران مدرن مشخص کنند نمی توانند در قبال اقلیت‌ها نیز موضع بازی داشته باشد. مشکل اساسی آنان در عدم برسمیت شناختن "دیگری" و تفکیک قائل شدن میان ما (مسلمانان) و دیگری (غیر مسلمانان) است.

لینک مطلب به زبان انگلیسی: حقوق زنان از آتاتورک تا داعش

نظر بدهید

در پرکردن فرم خطایی صورت گرفته

نظرها

  • shakak

    نقل قول شریعتی با اینکه مطلق گرایانه بود باز با حرفی که سید قطب زده بود یا اندیشه های داعشی فرق میکنه . سرمایه داری هم حتما مشکلاتی داره و زن ستیزی در اشکال مختلفش در غرب و شرق همچنان وجود داره . چادر بر سر زنان کردن فرق زیادی با زن سکسی ایده آل که از طریق رسانه های غربی ترویج میشه نداره .

  • ftm

    در دنیای امروز بی تحرکی رو یکی از دلایل افسردگی می دونند. یعنی این دیوانگان میگن زنها همه باید افسرده باشند!! بعد بچه هم تربیت کنند! بعددر حالی که بیشتر عمرشون رو بین چهار تا دیوار در افسردگی و بدون اعتماد به نفس سرمی کنند در موقع جهاد یهو صاحب جسارت و تهور بشن و در جنگ شرکت کنند!! من سه ماه افسردگی داشتم اصلا از خونه که سهله ، از رختخواب هم در نمی اومدم بیرون .بعد از سه ماه که از خونه خارج شدم تا مدتی از ماشین ها و آدمها و فضای باز می ترسیدم .والا به همین دهاتی که پدر مادرشون ازش به شهر مهاجرت کردند هم مراجعه کنند می بینند زنان پا به پای مردان تحرک دارند! این جماعت رو باید در تیمارستان بستری کرد .به شدت مضرند برای بشریت .

  • شاهد

    شریعتی عامل اصلی جنبش هویت گرای اسلامی بود که بدل به جنبش شبه توتالیتر سال 57 و حکومت تمامیت خواه اسلامی ایران شد . در خواست " بازگشت به خویش " او بازگشت به مرد صدر اسلامی " ابوذز" بود و فاطمه فاطمه است اودرخواست از زن ایرانی که همچون " فاطمه بنت رسول " شود . او زن و مردی که ابوذر وار و فاطمه وار نمی زیستند را "انسان - انسان کامل اسلامی " و لایق درست زیستن نمی دانست . هانا ارنت بدرستی گفت که هدف ایده لوژی توتالیتر "ساختن انسان نوین " است و شریعتی می خواست " انسان نوین اسلامی " بسازد . اختلاف او با روحانیونی بود که سیاسی نبودند و گرنه به پابوسی روحانیت سیاسی می رفت . شریعتی عامل بر کشیدن روحانیون به حوزه سیاست بود . و ایت الله خمینی در بهشت زهرا پروژه ایده لوژیک او را سیاسی کرد . ایت الله خطاب به مردم ایران گفت " دلخوش نباشید به این چیزها .ما شما را آدم می کنیم " پروژه فاشیستی " ادم سازی اسلامی " با شریعتی شروع شد .

  • سید مرتضی حسینی

    سلام اشتباه این تفکرات و نظرات اینه که هر کسی با دیدگاه شخصی خودش به جامعه ایران و زن نگاه کرده مسبمان یک جور نا مسلمان هم جور دیگر ولی آن چیزی که اهمیت دارد این است که ایران و زن ایرانی را باید از دیدگاه تمدن ایرانی دید نه باورهای بوجود آمده نگاه به زن یا مرد هیچ فرقی نمیکند باید با در نظر گرفتن تمدن ایران و نسبیت فرهنگی با تمدن های امروز دنیا باشد. متاسفانه چون در کشور ما نسبیت فرهنگی منفور شمرده میشود و از نظر اسلام طرد میشود .مردم ما دچار یک سردرگمی عمیقی شدند که تفاوت آن را در طرز آرایش و مد لباس میتوان دید

  • مرتضی

    در مورد شریعتی چیزی که مهمی اینه که شریعتی تقلید بدون تفکر و فرهنگ رو نمیپسندید جایی که تو وصیت نامش در مورد زن رو میگه بخونید. میگه زن امروز همون اغاباجیه دیروزه ولی فقط لباسش عوض شده چیزی که باید عوض بشه فکره البته فکر درست میگه الگوی زن غربی که رای ما معرفی میکنن مثلا (البته با قیاس امروزه که میشناسیم) مثلا بریتنی اسپیرزه در صورتی که میشه نمونه ی زن غربی رو مادام کوری دونست اینا رو باید مد نظر داشت بماند که هکسر خود دکتر در دوران قبل نقلاب حجاب نداشتن چون ارزش رو چیزای مهمتری میدونستن دکتر

  • محمدرضا

    به گمانم این مقاله از بار معرفتی غنی ای برخوردار است و سعی بر نشان دادن نحوه ی رویکرد و مواجه ی سنت غیر عقلی و غیر تاریخی بخشی از جهان اسلام و نگاهش نسبت به زن در طول تاریخ دارد. در واقع هدف نگارشگر و انتخاب سوژه اش کاری سترگ است. اما در بیان مصداق هایی که میاورد و نقل قول هایی که از شخصیت هایی چون شریعتی و سید قطب دارد,نسبت انصاف و دقت منطقی و علمی را نتوانسته رعایت کند. زیرا به نظرم نظرات شریعتی و نگاه او به زن و مدرنیته از بنیان های قوی عقلی و علمی برخوردار است و او هیچگاه در مقام روشنفکری سنتی و ضد منافع جامعه ی زنان نبوده است.و نگارشگر او را به اشتباه طرفدار و حامی مثلا استفاده از "چادر" و نه حجاب(به معنای پوشش و نه صرفا چادر)،مطرح میکند.که این امر از عدم شناخت نگارشگر نسبت به دکتر شریعتی و عدم غنی بودن منابع رجوعی او در حالت مثبت اش ناشی میشود.

  • روشن بینان

    در اینکه کلیه ادیان و مذاهب قدیمه، همگی درصدد محدودیت و محرومیت اجتماعی و سیاسی و اقتصادی زنها بودند شکی نیست و اسلام و فرقه هایش هم در راستا بوده اند. اما بالاخره این ادیان و مذاهب، بدو پیدایش نژاد انسان که نبوده اند. هر دین و مذهبی یک تاریخ دارد. اگر منطقی و واقع بینانه به مسائل بنگریم، متوجه می شویم از پیش، در اجتماعت و جوامع بشری، بستر فرهنگی و سنتی، آماده بوده برای تحمیل این مسائل. یکی از این موارد بستر مناسب، مردسالاری است. در واقع ادیان و مذاهب مردسالاری جنبه قدسی و الهی داده اند، در نتیجه راه اصلاح را دشوارتر کردند. حقیقت امر اینست ادیان و مذاهب قدیم که رهبری شان در دست مردان بوده، بر اثر ناهنجاری هایی مثل غیرت بیش از حد، ناموس پرستی افراطی و بکارت پرستی که در ابتدا منشاء زیستی-اجتماعی باری بازشناسی فرزندان خانواه بوده و بعد امروزه یک انحراف شده چون دیگر واسیل جلوگیری از باردرای و تشخیص پدر بچه وجود دارد، در ادیان و مذاهب امضاء شده است مثل بسیاری از خرافت و ناهنجاری هیا ضد انسانی وضداخلاقی مانند احکام بدنی خشن و ناعادلانه.

  • اردلان

    مشکل مذهبی ها بویژه مسلمانان در این است که نفس را خوار شمرده و در راه نفس کشی گام بر می دارند تا طبق تعالیم خدا به ارزشمندی برسند .بین شریعتی و مولانا و مسیحیان و یهودیان قبل از روشنگری و بودایی ها در این زمینه هیچ فرقی نیست .سرکوب نفس و بردگی حقیقت الهی ! تعالیم خدایان و این سخنان . زنان به دلیل جذابیت جنسی نفسانیت و زندگی خواهی و لذت گرایی در مردان را تحریک می کردند که یا به شهوت ختم می شود یا به عشق و مهر و فرزند اما طبق دستور طبقات بهره کش این لذایذ برای اربابان است و توده ی با ایمان به غیب و خدا ، باید بردگی کنند پس روحانیان به عمله های طبقات برتر نصحیت می کردند ای رمه گان خدایان از لذایذ بپرهیزید تا بروید بهشت و البته متوهم هایی مثل مولانا با عشق به خدا و بودایی گری ریشه گرفته در تصوف و شریعتی و کمونیست ها با پرداختن به رویاهای اتوپیا و خیالات خوش ، امت گوسفند صفت را هدایت می کردند تا از لذایذ بپرهیزند .حزب کمونیسم هم با موسیقی راک و جاز مخالف بود .با فرهنگ لذت پرست غربی و آزادی انسان مخالف بود تا بردگانش را به سر منزل مقصود حضرت پوتین برساند