پیشگامان نقاشی معاصر ایران
ژازه طباطبایی و هنر سنتی ایرانی
کیانوش فرید - ژازه طباطبایی از دیگر نقاشان پیشگام ایرانی است که البته بیشتر به خاطر مجسمههای آهنین و نوآوریهایش در حوزه مجسمهسازی شناخته شده است
کیانوش فرید
ژازه طباطبایی که خود نامش را «تباتباای» امضاء میکرد، از دیگر نقاشان پیشگام ایرانی است که البته بیشتر به خاطر مجسمههای آهنین و نوآوریهایش در حوزه مجسمهسازی شناخته شده است؛ با این حال، او که کارش را با نقاشی شروع کرد و آن را تا پایان زندگی، در کنار مجسمهسازی ادامه داد، در حوزههایی متنوع از شعر و داستاننویسی گرفته تا نمایشنامهنویسی و کارگردانی تئاتر فعال بوده است.
ژازه طباطبایی در سال ۱۳۰۹ در تهران به دنیا آمد. او در سال ۱۳۲۹ از هنرستان «هنرپیشگی» دیپلم گرفت و در سال ۱۳۳۳ در رشته کارگردانی و مبانی تئاتر دانشکده ادبیات ایران شاگرد اول شد و نمایش «پیراهن ملوانی» رابه روی صحنه برد.
ژازه یک دهه پس از برپایی اولین نمایشگاه نقاشیاش در سال ۱۳۲۹ که نقاشیهایی با سبک مینیاتور را در برمیگرفت، درسال ۱۳۳۹ دوره نقاشی را در دانشکده هنرهای زیبا به پایان رساند و اولین گالری ایران را به نام نگارخانه «هنر جدید» بنیاد نهاد.
ژازه طباطبایی بیشتر به خاطر فیگورها و مجسمههای خلقشده از قطعات فلزی اتومبیلها، ماشینآلات صنعتی و قطعات مستعمل و قراضه آهنی شناخته میشود؛ اما در حوزه نقاشی نیز باید او را از جمله پیشگامانی دانست که همچون شماری دیگر از نقاشانی که آثارشان را از اوایل دهه ۳۰ به نمایش گذاشتند در پی ارایه عناصر بومی و ملی ایرانی با شیوههای مدرن بودند.
به همین دلیل است که نقاشیهای ژازه همچون مجسمههایش مضمونگرا هستند و در آنها، نمادها و نشانههای برگرفته از اسطورههای ایرانی، فرهنگ فولکوریک و شیوههای هنر سنتی ایرانی از مینیاتور گرفته تا پردهخوانی بهروشنی دیده میشوند.
همین علاقه و تمرکز بر این عناصر او را در میان نخستین هنرمندانی قرار میدهد که در دهه چهل، «مکتب سقاخانه» را در حوزه هنرهای تجسمی پی ریختند.
زنهایی با چشمهایی درشت، ابروهای کمان به هم پیوسته و شلیتههای عهد قاجار، آنگونه که از نقاشیهای آن دوران به جا مانده است، شیر و خورشید و شمشیر، کلمات و سطرهایی که چون اوراد ظاهر شدهاند، بتهجقهها و هر آن چیز دیگری که یادآور فرهنگ ایران است، عناصر ثابت نقاشیهای ژازه طباطبایی را شکل میدهند.
این عناصر گرچه در مجسمههای وی نیز حضور دارند و بُعد پیدا کردهاند، اما در نقاشیها به شکلی تخت و فاقد پرسپکتیو، همانند میناتورها و پردههای قهوهخانهای ایرانی، ظهور یافتهاند.
آثار ژازه تاکنون در کشورهای مختلفی از جمله بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، یونان، آلمان، ترکیه، هند، چین و آمریکا به نمایش درآمده و ۱۰ جایزه بینالمللی را از آن او کرده است. نقاشیها و مجسمههای او در عین حال در موزهها و متعددی در سراسر جهان نگهداری میشود که از جمله آنها میتوان به موزه لوور پاریس، موزه متروپولیتن نیویورک، موزه هنرهای معاصر تهران، و نیز برخی از کلکسیونهای شخصی اشاره کرد.
ژازه طباطبایی که در سالهای آخر زندگیاش بیشتر در اسپانیا بهسر میبرد، در ۱۹ بهمن ماه سال ۱۳۸۶ در سن ۷۷ سالگی در بیمارستان آتیه تهران در گذشت.
ویدئو: پارهای از آثار ژازه طباطبایی
نظرها
عمرانی
ممنون از این توضیحات درباره این هنرمند تأثیرگذار که گویا بعضی نام او را تباتبایی می نویسند و معلوم نیست کدام درست است! اما شما کاش بیشتر توضیح می دادید. مثلا درباره سبک و تکنیک کار او هیچ نگفته اید. طرح و رنگ و پرسپکتیو در کارهای او چگونه بوده است؟ نوشته شما خوب است اما فقط به درد افراد کم اطلاع می خورد که همین جوری می خواهند بدانند این نقاش کی بوده و درباره چه چیزهایی نقاشی می کرده است. به فرم و تکنیک کار او اصلا نپرداخته اید. شاید خودتان هم اطلاع زیادی ندارید یا شاید هم فکر میکنید برای خوانندگان زمانه زیادی است! یک خواهش دارم آیا به زبان فارسی کتابی درباره این موضوع وجود دارد؟ مثلا درباره معرفی نقاشان مدرن گرا و سبک کار آنها؟ از راهنمایی شما ممنون خواهم شد. قربان شما. عمرانی از برلین