ترس از جنگ اتمی تصادفی

<p>اکبر فلاح&zwnj;زاده - تنش بر سر برنامه اتمی جمهوری اسلامی در آستانه مذاکرات گروه کشورهای ۱+۵ با ایران از موضوعات مهم رسانه&zwnj;های غرب شده و دامنه آن حتی به رسانه&zwnj;های عام&zwnj;پسند و زرد هم کشیده شده. روزنامه &laquo;بیلد&raquo; [در آلمان] یکی از این رسانه&zwnj;های پر تیراژ است که همزمان با تحویل زیردریایی&zwnj;های آلمانی به اسرائیل با نتانیاهو گفت&zwnj;وگو کرده. اسرائیل هیچوقت داشتن سلاح هسته&zwnj;ای را قبول نکرده، اما بنا به برآورد کار&zwnj;شناسان امور دفاعی ۱۰۰ تا ۳۰۰ کلاهک&zwnj; هسته&zwnj;ای دارد. زیردریایی&zwnj;هایی را هم که از آلمان تحویل گرفته، می&zwnj;خواهد به موشک&zwnj;های اتمی مجهز کند.</p> <!--break--> <p>به نوشته روزنامه آلمانی &laquo;زوددویچه&raquo; اسرائیل از وجود تردید در مورد قدرت هسته&zwnj;ای&zwnj;اش بدش نمی&zwnj;آید و از آن چه بسا سود هم می&zwnj;برد. چون دشمنانش را می&zwnj;ترساند که حساب کار خودشان را بکنند. <br /> ترس از جنگ اتمی تصادفی یکی از مطالب اشپیگل است که بر پایه سابقه ترس جنگ اتمی در زمان جنگ سرد، به امکان وقوع آن در خاورمیانه پرداخته است:</p> <p>&nbsp;</p> <p>اسرائیل زیردریایی&zwnj;های آلمانی&zwnj;اش را به موشک&zwnj;های هسته&zwnj;ای مجهز می&zwnj;کند، ایران هم که برنامه هسته&zwnj;ای&zwnj;اش را ادامه می&zwnj;دهد. در خاورمیانه سوت یک مسابقه تسلیحاتی جدید زده می&zwnj;شود. ناظران اوضاع را خطرناک ارزیابی می&zwnj;کنند. به ویژه از این نظر که در گذشته نیز وضع نسبتاً مشابهی پیش آمد و کم مانده بود دنیا در سال&zwnj;های جنگ سرد به جنگ هسته&zwnj;ای کشیده شود. <br /> &nbsp;</p> <p>در نیمه&zwnj;شب ۲۵ سپتامبر ۱۹۸۳ جهان بر لبه پرتگاه یک فاجعه هسته&zwnj;ای قرار گرفت: یک ماهواره شوروی&zwnj;ها خبر از شلیک پنج موشک قاره&zwnj;پیما در آمریکا داد. بنا بر این خبر این موشک&zwnj;ها در عرض ۲۵ دقیقه به خاک شوروی اصابت می&zwnj;کردند. اما استانیسلاو پتروف افسر مأمور در سیستم مرکزی هشدار، خود را نباخت و بر اعصابش مسلط ماند. به نظر او تعداد موشک&zwnj;های شلیک&zwnj;شده مبهم آمد. همین ابهام سبب شد که خبر ماهواره&zwnj;ای را خطا ارزیابی کند و به مافوقش انتقال ندهد.</p> <p>&nbsp;</p> <p class="rtecenter">--------------------</p> <p class="rtecenter"><img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/falisir02.jpg" alt="" /><em>&nbsp;موشک شهاب ۳ ایران</em></p> <p class="rtecenter">--------------------</p> <p>به این ترتیب پتروف دنیا را از افتادن به ورطه جنگ اتمی نجات داد. اگر او خبر را به مافوقش انتقال می&zwnj;داد، شوروی&zwnj;ها برای مقابله فقط پنج دقیقه وقت می&zwnj;داشتند، وگرنه اگر دیر&zwnj;تر می&zwnj;جنبیدند موشک&zwnj;هایی که به سمت آمریکا شلیک می&zwnj;کردند، از طریق سیلوهای موشکی آمریکا، به مقصد نرسیده در هوا شکار می&zwnj;شدند. <br /> &nbsp;</p> <p>حالا مشکل اینجاست که اگر مشابه این وضع در خاورمیانه روی بدهد، آن&zwnj;وقت به علت کم بودن فاصله کشور&zwnj;ها با هم زمان هشدار حمله هم به&zwnj;&zwnj; همان نسبت کمتر و احتمال درگیری جنگ بیشتر می&zwnj;شود. <br /> به گفته هانس کریستنسن متخصص نظامی آمریکایی فاصله زمانی شلیک یک موشک اتمی تا اصابت آن به هدف در خاورمیانه شاید فقط ۱۵ دقیقه باشد. تازه وقتی می&zwnj;شود این مدت را حدس زد که از قبل بتوان از آمادگی برای شلیک یا دست&zwnj;کم استارت موشک با خبر شد. اسرائیل قادر به این&zwnj;کار است، ایران کمتر. تازه هیچ معلوم نیست که اسرائیل موشک&zwnj;های اتمی&zwnj;اش را وقتی شلیک می&zwnj;کند که موشک&zwnj;های طرف مقابل شلیک شده و در هوا هستند - یا اینکه قبل از آن، یعنی در لحظه&zwnj;ای که حریف دارد آماده حمله می&zwnj;شود، شلیک می&zwnj;کند. <br /> &nbsp;</p> <p>در جریان جنگ یوم کیپور (Jom-Kippur-Krieg) در سال ۱۹۷۳ معلوم شد که این موضوع چقدر تعیین&zwnj;کننده است: زمانی که اسرائیل بعد از حمله غافلگیرکننده مصر و سوریه در آستانه شکست قرار گرفت، گلدا میر نخست وزیر اسراییل دستور داد ۱۳ بمب اتمی تاکتیکی را آماده شلیک کنند، هر کدام از این موشک&zwnj;ها ۲۰ هزار تن تی ان تی داشتند که تقریباً به قدرت بمبی بود که در پایان جنگ جهانی دوم بر ناگازاکی افتاد. <br /> &nbsp;</p> <p>این مسئله یک واقعیت را برملا کرد: آن هم این بود که قلمرو جغرافیایی اسرائیل آنقدر کوچک است که یک حمله وسیع با سلاح&zwnj;های متعارف هم برای شکست دادن آن ممکن به نظر می&zwnj;رسد. - از این گذشته اسرائیل به علت کوچکی قلمرو پشت جبهه&zwnj;ای هم ندارد که در زمان مبادا از آنجا بتواند یک جنگ هسته&zwnj;ای راه بیندازد.</p> <p class="rtecenter">--------------------<br /> &nbsp;</p> <p><img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/falisir03.jpg" alt="" /></p> <p class="rtecenter"><em>جنگنده اف ۱۶ اسرائیل</em></p> <p class="rtecenter">--------------------</p> <p>این فواصل کوتاه بین کشور&zwnj;ها و کم بودن وقت تصمیم&zwnj;گیری در خاورمیانه یادآور اروپا در زمان جنگ سرد است. چون اروپا هم مانند خاورمیانه کوچک است. به نوشته سم نان (sam Nunn) سناتور سابق آمریکایی در نشریه تخصصی مطالعات استراتژیک (Survival: Global Politics andStrategy)، ناتو در آن زمان برای مقابله با حمله ارتش سرخ عملیات شلیک موشک&zwnj;های اتمی تاکتیکی را برنامه&zwnj;ریزی کرده بود. این به بوشته وی &laquo;یک راز مگو، اما واقعیتی وحشتناک&raquo; بود. دلیل این اقدام ناتو هم نه فقط سلاح&zwnj;های اتمی روسی، بلکه برتری بی&zwnj;چون و چرای سلاح&zwnj;های متعارفی روس&zwnj;ها در اروپا بود. به نوشته نان &laquo;اینکه ناتو با کمک سلاح&zwnj;های تاکتیکی اتمی سعی در ایجاد تعادل کرد&raquo; یک سیاست به غایت خطرناک بود. به نوشته او فقدان وقت کافی برای هشدار به موقع و تصمیم&zwnj;گیری، امکان درگیری یک جنگ اتمی عمدی یا غیر عمدی و تصادفی را محتمل&zwnj;تر کرده بود.</p> <p>&nbsp;</p> <p>موقعیت اسرائیل - یک دولت کوچک در محاصره رقیبان - شباهت&zwnj;هایی به وضع اروپا در زمان جنگ سرد دارد. اسرائیل با مجهز کردن زیردریایی&zwnj;هایی که از آلمان تحویل گرفته به موشک&zwnj;های اتمی، می&zwnj;تواند &laquo;ضربه دوم&raquo; را بزند. ضربه دوم در بحث بازدارندگی هسته&zwnj;ای به ضربه&zwnj;ای می&zwnj;گویند که یک کشور بعد از داغان شدن در اثر حمله اتمی حریف می&zwnj;زند. این ضربه از طریق زیر دریایی اتمی زده می&zwnj;شود. قابلیت بازدارنده این ضربه در این است که حریف بداند حتی در صورت زدن ضربه اول و نابودی طرف مقابل باز در امان نخواهد بود و ضربه متقابل را خواهد خورد. با این حال جای تردید است که آیا زیردریایی&zwnj;های اتمی منطقه را امن&zwnj;تر کند. <br /> &nbsp;</p> <p>به گفته داریل کیمبال (Daryl Kimball) از محققان اتاق فکر کنترل تسلیحات در واشنگتن، &laquo;قدرت زدن ضربه دوم مال وقتی است که دو دولت سلاح اتمی دارند. اما در خاورمیانه وضع فرق می&zwnj;کند، چون اسرائیل در منطقه تنها دولتی است که سلاح اتمی دارد و از این لحاظ نیازی به قدرت زدن ضربه دوم ندارد.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p class="rtecenter">--------------------<br /> &nbsp;</p> <p><img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/falisir04.jpg" alt="" /></p> <p class="rtecenter"><em>دفاع موشکی اسرائیل</em></p> <p class="rtecenter">--------------------</p> <p>به گفته وی &laquo;توسعه امکانات هسته&zwnj;ای اسرائیل امنیت در خاورمیانه را از این هم که هست بد&zwnj;تر می&zwnj;کند. چون همسایگان اسراییل خود را مجبور به این می&zwnj;بینند که زرادخانه&zwnj;های شیمیایی و بیولوژیکیشان را حفظ کنند و برای اتمی شدن هم به این در و آن در بزنند. در چنین وضعیتی فقدان راه&zwnj;های ارتباطی به خصوص دردسرزا می&zwnj;شود.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>به گفته ریچارد برت (Richard Burt) دیپلمات آمریکایی در گفت&zwnj;وگو با اشپیگل آنلاین، &laquo;در زمان جنگ سرد بین آمریکا و شوروی یک خط تلفنی حساس برقرار بود که دو طرف در موارد بسیار مهم می&zwnj;توانستند از آن طریق با هم رابطه برقرار کنند. اما در خاورمیانه چنین رابطه مستقیمی بین مراکز دولت&zwnj;ها وجود ندارد - تازه در بیشتر موارد معلوم نیست رشته امور در دست چه کسی است و مسئولیت با کیست.&raquo;</p> <p>بر خلاف جنگ سرد که دعوای اصلی بین دو طرف آمریکا و شوروی بود، در خاورمیانه تعداد طرف&zwnj;های متخاصم زیاد است. اگر مثلاً بین اسرائیل و ایران جنگ بشود و طرف&zwnj;های دیگر هم پایشان به درگیری کشیده شود، آنوقت به نوشته یاایر اورون (JairEvron) متخصص سلاح&zwnj;های اتمی اسرائیل برای سیستم&zwnj;های هشدار به موقع به مراتب دشوار&zwnj;تر خواهد بود که هواپیما&zwnj;ها و موشک&zwnj;ها را ردیابی کنند و از هم تمیز بدهند. تازه به نوشته وی &laquo;عملاً غیر ممکن است که روشن شود که یک شیء پرنده که از طرف مقابل می&zwnj;آید، کلاهک متعارفی، بیولوژیکی، شیمیایی یا اتمی دارد.&raquo; به نوشته وی خطرات خطای سیستم هشدار دراین شرایط خیلی بیش از گذشته در زمان ابرقدرت&zwnj;هاست.</p> <p class="rtecenter">--------------------<br /> &nbsp;</p> <p><img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/falisir05.jpg" alt="" /></p> <p class="rtecenter"><em>تأسیسات هسته&zwnj;ای نطنز</em></p> <p class="rtecenter">--------------------</p> <p>به نوشته اورون هیچ معلوم نیست که رهبران منطقه در صورت مواجهه با هشدار حمله بتوانند تصمیمات عاقلانه بگیرند. تصور اسراییل به عنوان &laquo;شیطان کوچک&raquo; شاید بتواند موجب گمراهی رهبری ایران در مورد اقدامات نظامی آن کشور شود. امکان اشتباه اما متقابل است. یعنی از آن طرف هم اسراییلی&zwnj;ها چنانچه نشانه&zwnj;هایی از مهیا شدن طرف مقابل به زدن ضربه اول ببینند، &laquo;دست&zwnj;کم تا اندازه&zwnj;ای به خاطر ظاهراً خواسته ایرانی&zwnj;ها برای نابودی اسراییل&raquo; می&zwnj;توانند به صرافت یک حمله پیشگیرانه اتمی بیفتند.</p> <p>البته این را به نوشته کریستنسن نباید نادیده گرفت که در قیاس با اروپا در زمان جنگ سرد سلاح&zwnj;های اتمی خیلی کمتری در خاورمیانه مستقر شده. تازه این سلاح&zwnj;ها هم در وضعیت آماده&zwnj;باش فوری قرار ندارند. اما بنا به هشدارهای سیاستمداران آمریکایی در صورتی که ایران بمب اتمی بسازد، ورق می&zwnj;تواند برگردد. تاریخ برای این مورد نمونه&zwnj;های بدی دارد:</p> <p>&nbsp;</p> <p>هنگامی که شوروی سال ۱۹۶۲ می&zwnj;خواست در کوبا موشک&zwnj;های هسته&zwnj;ای مستقر کند، به واسطه راه&zwnj;های کند ارتباطی بین دو ابرقدرت کار داشت به جنگ می&zwnj;کشید. بعد از این تجربه بود که خط تلفنی داغ، که به آن تلفن سرخ هم می&zwnj;گفتند، بین کرملین و کاخ سفید برقرار شد. با وجود این کانال ارتباطی باز چند بار نزدیک بود که به علت خطای فنی یا سوه تفاهم کار به جنگ هسته&zwnj;ای بکشد.</p> <p>یکی از این خطاهای فنی خطای ماهواره شوروی در زدن زنگ خطر در سپتامبر ۱۹۸۳ بود. دیگری هشدار اشتباهی مرکز فرماندهی دفاع هوا فضای آمریکای شمالی (Norad) که نوامبر ۱۹۷۹ به یک حمله موشکی گسترده روس&zwnj;ها متوهم شده بود.</p> <p>&nbsp;</p> <p>به قول نان &laquo;در بعضی لحظات خطر از بیخ گوشمان در رفت، چون با خوش&zwnj;شانسی خیلی زیاد جلوی آن چیزی را گرفته&zwnj;ایم، که کندی به آن آخرین خطا می&zwnj;گفت.&raquo;</p> <p><a href="http://www.spiegel.de/wissenschaft/technik/u-boote-mit-atomwaffen-angst-vor-atomkrieg-zwischen-israel-und-iran-a-837068.html">منبع </a></p> <p>&nbsp;</p> <p>در همین زمینه:</p> <p><a href="#http://radiozamaneh.com/category/tags/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87">مقالات اکبر فلاح&zwnj;زاده در &laquo;گوی سیاست&raquo;، رادیو زمانه</a></p>