سایت جدید زمانه. نسخه آزمایشی

ارتباط ناشناخته. ارتباط بدون سانسور. ارتباط برقرار نمی‌شود. سایت اصلی احتمالاً زیر سانسور است. ارتباط با سایت (های) موازی برقرار شد. ارتباط برقرار نمی‌شود. ارتباط اینترنت خود را امتحان کنید. احتمال دارد اینترنت به طور سراسری قطع شده باشد. ادامه مطلب

واکاوی و بازنمایی جغرافیای شعر شاملو

<p>گروه فرهنگ - یکی از منابع مهم شاملوشناسی کتابی است به نام &laquo;سرود بی&zwnj;قراری، درنگی در هستی&zwnj;شناسی، شعر، اندیشه و بینش احمد شاملو&raquo; نوشته&zwnj; پژوهشگر ادبی و روانکاو مقیم فرانسه دکتر علی شریعت کاشانی که نشر نظر در قطع وزیری و با جلدی زیبا در تهران منتشر کرده است.</p> <!--break--> <p>در آستانه&zwnj; سالگرد درگذشت احمد شاملو&nbsp; با دکتر شریعت کاشانی گفت&zwnj;وگویی انجام داده&zwnj;ایم که می&zwnj;خوانید:</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>آقای کاشانی، &laquo;سرود بی&zwnj;قراری&raquo; کتابی که از شما در شناخت شاملو و جهان شعری او منتشر شده، در واقع فقط یک کتاب نیست، مجموعه&zwnj;ای است از چندین کتاب پیرامون یک موضوع که اکنون در قطع وزیری و اگر اشتباه نکنم در ۳۷۰ صفحه منتشر شده است. وقتی این کتاب را دست می&zwnj;گیریم، معلوم است که نویسنده سال&zwnj;هایی از زندگی&zwnj;اش را هزینه&zwnj;ی این کتاب کرده است. نوشتن این کتاب چقدر وقت شما را گرفت؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>با تشکر. کتاب مجموعه&zwnj;ای است از یادداشت&zwnj;های پراکنده و تدریجی من درباره شعر شاملو، و انگیزه من در پرداخت این کتاب گفت&zwnj;&zwnj;وگو پیرامون شرایط وجودی شعر شاملو و چگونگی تحول این شعر در درازنای زمان بوده است. به&zwnj;طور دقیق نمی&zwnj;&rlm;توانم از مدت&zwnj;زمانی که صرف پرداخت کتاب شده است صحبت کنم، چون همزمان با نوشتن آن در زمینه&zwnj;های دیگری نیز از جمله درباره شعر فروغ و سپهری چیز نوشته&rlm;&zwnj;ام، و در پیرامون روان&zwnj;کاوی و ادبیات نیز تأملاتی داشته&zwnj;ام. فقط می&zwnj;توانم بگویم که طی سه سال اخیر (یعنی از ۱۳۸۶ تا زمان چاپ کتاب) وقت بیشتری را به این کار اختصاص داده بودم.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>چه چیزی در شعر شاملو وجود داشت که تصمیم گرفتید جهان شعری او را موضوع پژوهشی به این گستردگی قرار دهید؟ </strong></p> <p>&nbsp;</p> <blockquote> <p><img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/sobigalshk03.jpg" alt="" />دکتر علی شریعت کاشانی</p> </blockquote> <p>در مورد این&rlm;که چرا از میان شاعران شاملو را انتخاب کرده&zwnj;ام، چند دلیل و انگیزه وجود داشته است. یکی غنا و جاذبه&zwnj; زبان شعر اوست. زبانی است ورزیده و توانمند، پایبند به هنجارهای صرف و نحوی زبانی و هویت خاص زبان فارسی، برخوردار از واژگان و اصطلاحات کهن و امروزین و حتی محاوره&zwnj;ای، و آراسته به ویژگی آهنگین و موسیقیایی. این زبان دربردارنده&zwnj; اصطلاحات و ترکیبات نوخاسته&zwnj;ای هم هست که از ابداعات خود شاعر می&zwnj;باشد. امیدواریم روزی کسانی بیایند و به درنگ و بررسی در پیرامون این جنبه از ابتکارات زبانی ـ واژگانی شاعر در کل شعر او بپردازند. البته آقای دکتر تقی&zwnj;پور نامداریان در کتاب &laquo;سفر در مه&raquo; (چاپ دوم و بازخوانی شده، ۱۳۷۴) به بررسی جنبه&rlm;های مهمی از این مورد زبانی پرداخته&zwnj;اند، ولی بررسی ایشان شامل آثار شاعر از &laquo;هوای تازه&raquo; تا &laquo;دشنه در دیس&raquo; (۱۳۵۶) می&zwnj;شود، و دربرگیرنده&zwnj; آخرین آثار شاعر (&laquo;ترانه&zwnj;های کوچک غربت&raquo;، &laquo;مدایح بی&zwnj;صله&raquo;، &laquo;در آستانه&raquo; و &laquo;حدیث بیقراری ماهان&raquo;) نمی&zwnj;شود.</p> <p>باری، نخستین عاملی که شعر شاملو را در مرکز توجه من قرار داد همین حیث زبانی و واژگانی شعر او بود. برجستگی زوایای هستی&zwnj;اندیشانه و فلسفی&zwnj;وار شعر شاملو (از جبر و تقدیراندیشی گرفته تا شک و ناباوری و مشغله&zwnj; هستی و نیستی)، که در فرگردهایی از کتاب به بررسی آن&zwnj;ها پرداخته&rlm;ام، مورد مهم دیگری است که مرا به مطالعه درباره&zwnj; محتوای کیفی شعر او برانگیخته است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>در شعر دیگران هم زبان&zwnj;آوری و جنبه&zwnj;های هستی&zwnj;شناسانه هست. چرا شاملو؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>من هم در کتاب یادآور شده&rlm; ام که آثار و علائمی از این&rlm;گونه مسائل و مشغله&zwnj;ها در شعر دیگران نیز (از خیام و حافظ گرفته تا نیما و فروغ و غیره) به&rlm; چشم می&zwnj;&rlm;خورد. ولی اهمیت امر در این است که شاملو به&zwnj;عنوان یک شاعر اجتماعی، و از دید سیاسی و انسانی متعهد، از برزخ واقعیات حاد و حی و حاضر عبور می&zwnj;کند، و به قلمرو اندیشمندانه&zwnj;ای وارد می&zwnj;شود که از پیش نمی&zwnj;&rlm;توانیم انتظار آن را از جانب کسی چون او داشته باشیم. این امر هم نشانه&zwnj; وجود یک&rlm; نوع استقلال ذهنی و منشی، و هم حاکی از ژرف&zwnj;اندیشی وی است. این استقلال و ژرف&zwnj;اندیشی در به دورماندن شعر او از شعارزدگی نیز بسیار مدد رسانیده است. هم&zwnj;اندیشی و همنوایی شاملو با بزرگانی چون خیام، مولوی و حافظ و نیز صادق هدایت به زوایای فلسفی&zwnj;وار شعر او یک پشتوانه&zwnj; نظری اساساً بومی ـ ایرانی بخشیده، و این نیز موردی است که در رویکرد من به شعر و شخص او دخیل و سهیم بوده است. سرانجام شخصیت متعهد و آزادگی&zwnj;طلب و برابری&zwnj;جوی شاملو و درگیری&zwnj;های مستمر او با مظاهر استبداد و ارتجاع در رویداشت من به شعر و اندیشه&zwnj; وی مؤثر واقع شده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>در &laquo;سرود بی&zwnj;قراری&raquo; تأکید شما بر این است که شعر شاملو یک شعر متعهد و اجتماعی و بشردوستانه است. خواننده&zwnj; شعر فارسی با این سه ویژگی شعر شاملو آشناست. اما شما در کتابتان نشان می&zwnj;دهید که شاملو چگونه در بستر برخی رویدادهای اجتماعی و خانوادگی از یک شاعر جوان احساساتی به یک شاعر اجتماعی تبدیل شد. ممکن است به طور خلاصه برای خوانندگان ما توضیح دهید که شرایط اجتماعی که شاملو در آن بالید چگونه بود؟ </strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>واقعیات عصیان&zwnj;برانگیز اجتماعی، نظیر فقر و تنگدستی فراگیر و به و&rlm;یژه خفقان و استبداد سیاسی و سرکوب و اعدام دگراندیشان سیاسی (مرتضی کیوان، تقی ارانی، وارتان سالاخانیان، نظامیان معترض...) در جهت&zwnj;گیری نگاه و اندیشه&zwnj; شاملو و تعهدپذیری مضامین و ببن&zwnj;مایه&zwnj;های شعر او بیش&rlm;&zwnj;ترین سهم ممکن را بر عهده داشته&zwnj;اند. عامل تعلیمی و آموزشی را نیز در این جهت&zwnj;گیری باید در نظر داشت، و آن رهنمودهای اندیشمندانه و بشردوستانه&zwnj; نیمایوشیج به شاملوی جوان&zwnj;سال و نقش او در اجتماعی شدن شعر وی از نیمه&zwnj; دهه&zwnj; بیست به بعد (پس از پرداخت دفتر &laquo;آهنگ&zwnj;های فراموش&raquo; شده) بوده است. همچنین آشنایی شاملو با برخی مبارزان سیاسی مانند مرتضی کیوان در اجتماعی شدن و تعهدمند گشتن شعر او مؤثر واقع شده است. برخی تجربه&rlm;های خصوصی شاملو نیز (نظیر تجربه&zwnj; زندانی شدن به&rlm;دلیل اعتراض به بیدادگری) در متمایل گشتن درون&zwnj;مایه&rlm;&zwnj;ها و مضامین شعر او به عرصه&zwnj; مردمی و اجتماعی مؤثر بوده است. به&rlm; روی&rlm; هم می&zwnj;توان گفت که شعر متعهد شاملو، درعین نشأت گرفتن از یک شناخت و آگاهی سیاسی ـ اجتماعی و وجدان هنرمندانه&zwnj; مسؤول، پاسخی مناسب و لازم به نیاز&zwnj;ها و ضروریات و انتظارات جامعه و توده&zwnj; مردم بوده است.<br /> &nbsp;</p> <p><strong>آیا آن شرایط اجتماعی که شاملو را در دامن خود پروراند، شباهت&zwnj;هایی با دوران معاصر ما دارد؟ </strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>از دید اجتماعی و سیاسی، ایران پس &rlm;از &laquo;انقلاب&raquo; نه&rlm; تنها مزیتی بر ایران استبدادزده&zwnj; پیش&rlm; از انقلاب ندارد، بلکه از آن نیز بد&zwnj;تر و تأسف&zwnj;برانگیز&zwnj;تر است. بی&zwnj;جهت نیست که در آن دسته از اشعار شاملو (نظیر برخی اشعار دفتر &laquo;مدایح بی&rlm;صله&raquo; و به ویژه کل اشعار دفتر &laquo;حدیث بی&zwnj;قراری ماهان&raquo;) که در سال&zwnj;های پس&rlm; از &laquo;انقلاب&raquo; سروده شده&zwnj;اند با شاعری روبه&zwnj;رو هستیم که همچنان سخت برآشفته و معترض است، و نیز دستخوش نوعی سرخوردگی و نومیدی است که او را تا مرز جبرانگاری و شک و ناباوری پیش می&zwnj;راند. این اشعار نه نام و نشانی از یک انقلاب تحول&zwnj;برانگیز و امیدبخش و زندگانی&zwnj;ساز با خود حمل می&zwnj;کنند، و نه ترجمان چیزی از برآمدن به روزگاری و آزادی و آزادگی هستند. بله، یک نظام سیاسی مستبد رفت و جای خود را به نظامی دیگر سپرد که به&zwnj;مراتب مستبد&zwnj;تر و انحصارطلب&zwnj;تر است، و شرایط و اوضاع و احوال اجتماعی نیز تغییری نکرده است، جز این&zwnj;که شکاف طبقاتی بیشتر، شمار سارقان و چپاول&zwnj;گران ثرو&zwnj;ت&zwnj;&rlm;های مملکت افزون&zwnj;تر، و حال و روز توده&zwnj; مردم وخیم&zwnj;تر و تأسف&zwnj;بار&zwnj;تر شده است. همین و بس.<strong><br /> </strong></p> <p><strong>&nbsp;</strong></p> <p><strong><!--[if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:TrackMoves/> <w:TrackFormatting/> <w:PunctuationKerning/> <w:ValidateAgainstSchemas/> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:DoNotPromoteQF/> <w:LidThemeOther>EN-US</w:LidThemeOther> <w:LidThemeAsian>X-NONE</w:LidThemeAsian> <w:LidThemeComplexScript>AR-SA</w:LidThemeComplexScript> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables/> <w:SnapToGridInCell/> <w:WrapTextWithPunct/> <w:UseAsianBreakRules/> <w:DontGrowAutofit/> <w:SplitPgBreakAndParaMark/> <w:DontVertAlignCellWithSp/> <w:DontBreakConstrainedForcedTables/> <w:DontVertAlignInTxbx/> <w:Word11KerningPairs/> <w:CachedColBalance/> </w:Compatibility> <w:BrowserLevel>MicrosoftInternetExplorer4</w:BrowserLevel> <m:mathPr> <m:mathFont m:val="Cambria Math"/> <m:brkBin m:val="before"/> <m:brkBinSub m:val="&#45;-"/> <m:smallFrac m:val="off"/> <m:dispDef/> <m:lMargin m:val="0"/> <m:rMargin m:val="0"/> <m:defJc m:val="centerGroup"/> <m:wrapIndent m:val="1440"/> <m:intLim m:val="subSup"/> <m:naryLim m:val="undOvr"/> </m:mathPr></w:WordDocument> </xml><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="true" DefSemiHidden="true" DefQFormat="false" DefPriority="99" LatentStyleCount="267"> <w:LsdException Locked="false" Priority="0" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Normal"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="heading 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 7"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 8"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 9"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 7"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 8"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 9"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="35" QFormat="true" Name="caption"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="10" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Title"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="1" Name="Default Paragraph Font"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="11" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtitle"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="22" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Strong"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="20" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Emphasis"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="59" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Table Grid"/> <w:LsdException Locked="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Placeholder Text"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="1" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="No Spacing"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Revision"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="34" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="List Paragraph"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="29" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Quote"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="30" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Quote"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 1"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 2"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 3"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 4"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 5"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 6"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="19" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Emphasis"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="21" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Emphasis"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="31" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Reference"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="32" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Reference"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="33" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Book Title"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="37" Name="Bibliography"/> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" QFormat="true" Name="TOC Heading"/> </w:LatentStyles> </xml><![endif]--><!--[if gte mso 10]> <style> /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} </style> <![endif]--> </strong></p> <p style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi: embed" dir="RTL" class="MsoNormal"><strong><span lang="FA" style="font-family:&quot;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;;mso-ansi-language: FR;mso-bidi-language:FA">شما در بخش دوم کتاب که خود کتابی جداگانه می&zwnj;تواند باشد، با بررسی پاره&zwnj;ای از آثار شاملو مانند &laquo;هوای تازه&raquo; و &laquo;باغ آینه&raquo; به این نتیجه می&zwnj;رسید که در اثر برخی مناسبات سیاسی و اجتماعی و نیز تأثیرپذیری شاملو از حافظ و خیام نوعی جبراندیشی به شعر شاملو راه می&zwnj;یابد. منشأ این جبراندیشی در یک تحلیل کلی چیست؟</span></strong><span lang="FA" style="font-family:&quot;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;; mso-ansi-language:FR;mso-bidi-language:FA" dir="LTR"> </span></p> <p style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi: embed" dir="RTL" class="MsoNormal"><span lang="FR" style="font-family:&quot;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;; mso-ansi-language:FR;mso-bidi-language:FA" dir="LTR">&nbsp;</span></p> <blockquote> <p style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi: embed" dir="RTL" class="MsoNormal">&nbsp;<img align="middle" src="http://zamanehdev.redbee.nl/u/wp-content/uploads/sobigalshk02.jpg" alt="" />&laquo;سرود بی&zwnj;قراری&raquo; نوشته دکتر علی شریعت کاشانی</p> </blockquote> <p>منشاء اولیه جبراندیشی و مشغله&zwnj;هایی نظیر سرنوشت&zwnj;انگاری و غیره در هر زمان و مکان واقعیات خشک و خشن و نرمش&zwnj;ناپذیر جهان خارج از ذهن و تجربه&zwnj;های محسوس و برون&zwnj;ذهنی است، منتها این مشغله&zwnj;&zwnj;ها بعداً می&zwnj;&rlm;توانند موضوع تفکر و تأمل فلسفی قرار بگیرند و به قلمرو نظری و گفتمانی بحث و جدل و استدلال و یا رد و نفی و اثبات رانده شوند. جبر و تقدیراندیشی، و احساس به بن&zwnj;بست درافتادگی آن&rlm;طور که در کتاب من عنوان شده است از ویژگی&zwnj;های برجسته&zwnj; اشعار توأمان روان&rlm;&zwnj;شناسانه و فلسفی&zwnj;وار شاملوست (خاصه در دو دفتر &laquo;درآستانه&raquo; و حدیث بی&zwnj;قراری&raquo;) و سرایش این اشعار در ارتباط با انفعالات نفسانی شاعر است، انفعالاتی که در مواردی برخاسته از زخم و ضربه عاطفی و روانی در برابر واقعیات تلخ و تحمل&zwnj;ناپذیر است .تبار&zwnj;شناسی این زخم و ضربه به&rlm; نوبه&zwnj; خود به واقعیات مأیوس&zwnj;کننده&zwnj; جهان خارج (مانند پایداری وضعیت آشفته&zwnj; جامعه، تداوم نابرابری&rlm;&zwnj;های طبقاتی، کاستی&zwnj;ناپذیری استبداد، و شکست آرمان&rlm;&zwnj;ها و آرزومندی&rlm;&zwnj;ها) برمی&zwnj;گردد. بنابراین شرایط ناساز جهان واقع و استمرار آن در درازنای زمان در مواردی (و البته نه همیشه و همه&rlm; جا) می&zwnj;&rlm;تواند به احساس ناتوانایی و بی&zwnj;اختیاری بینجامد. این احساس به&rlm; سهم خود جبر و تقدیراندیشی به بار می&zwnj;&rlm;آورد، و مورد اخیر نیز خواه&rlm; ناخواه به دلسردی و حسرت&zwnj;زدگی و غم&zwnj;خوارگی (که ازجمله در دفتر &laquo;در آستانه&raquo; تجسم سخن&zwnj;ورانه دارد) دامن می&zwnj;زند. بنابراین، در چنین مواردی با یک موقعیت خاص روبرو هستیم که در آن امر واقع، تأثرات عاطفی و انفعالی، و دغدغه&zwnj;های هستی&zwnj;شناختی به&zwnj;هم می&zwnj;رسند، و از رهگذر درهم&zwnj;تنیدگی خود یک معنای کلی و جامع از آن موقعیت می&zwnj;سازند و عرضه می&zwnj;دارند. معنای جبر و سرنوشت&zwnj;باوری را در پخته&zwnj;ترین اشعار شاملو می&zwnj;&rlm;باید به&rlm; اعتبار این چنین موقعیتی سنجید و دریافت، و من نمونه&zwnj;های گویایی از این مورد را در شعر شاملو یادآور شده&zwnj;ام. البته خوانش اشعار جبر و سرنوشت&zwnj;باورانه&zwnj; خیام، حافظ و نیز بوف کور هدایت توسط شاملو به حساسیت و مشغله&zwnj; او در این زمینه خاص افزوده است، و این امر را می&zwnj;&rlm;توان به&zwnj;عنوان یک مورد تکمیلی در برانگیخته شدن جبر و تقدیراندیشی وی به&rlm; شمار آورد.</p> <p style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi: embed" dir="RTL" class="MsoNormal"><strong><span lang="FA" style="font-family:&quot;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;;mso-ansi-language: FR;mso-bidi-language:FA">&nbsp; </span><span lang="FR" style="font-family:&quot;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;; mso-ansi-language:FR;mso-bidi-language:FA" dir="LTR"><br /> </span></strong></p> <p style="text-align: justify; direction: rtl; unicode-bidi: embed;" dir="RTL" class="MsoNormal"><strong>&nbsp;در ادامه&zwnj; بحث جبرباوری، شما در بخش بعدی کتابتان به آرمان&zwnj;گرایی یا به گفته&zwnj; شما &laquo;تصویر دنیای آرمانی&raquo; در شعر نو فارسی می&zwnj;پردازید. این واقعیتی است که وقتی دست انسان خالی است، و واقعیت&zwnj;ها خشن و غیرقابل تحمل&zwnj;اند او ناگزیر به آرزو پناه می&zwnj;برد تا آرامش پیدا کند. آیا آرمان&zwnj;گرایی در شعر شاملو یک امر شخصی یا یک برنامه و مانیفست سیاسی است؟</strong></p> <p><br /> در بستر شعر نو فارسی، آرمان&zwnj;گرایی و دل&rlm; سپردن به یک ناکجاآباد آرمانی (اوتوپیا) در سطوح عرفانی اساساً در شعر سهراب سپهری و تا حدودی هم در شعر احمدرضا احمدی منعکس شده است، و در سطوح دنیوی و اجتماعی اشعار کسانی چون امیر هوشنگ ابتهاج و احمد شاملو نمونه&zwnj;های چشم&zwnj;گیری از آرمان&zwnj;گرایی و تصور چشم&zwnj;اندازهای طلایی و خوشبخت&zwnj;کننده را در پیش چشم ما به&rlm; نمایش درمی&zwnj;آورند، و یا دست&zwnj;کم ترجمان تمایلات و آرزومندی&zwnj;هایی هستند که رو به &rlm;سوی یک آرمان&zwnj;شهر و مدینه فاضله&zwnj; انسانی ـ اجتماعی می&zwnj;&rlm;دارند. در هر دو مورد (در سطوح عرفانی و دنیوی) آرمان&zwnj;گرایی و تصور یک ناکجاآباد بهشت&zwnj;گونه به&rlm; این معنا است که زیست&zwnj;گاه اجتماعی حی و حاضر و مناسبات انسانی جاری در آن پاسخگو و ارضاکننده&zwnj; توقعات و انتظارات انسان پوینده و نوجو و دورپرواز نیست. &laquo;عالمی دیگر بباید ساخت، وز نو آدمی.&raquo; (حافظ) ولی هر اندیشمند یا هنرمند بر اساس جهان&rlm;بینی خاص خود به آرمان&rlm;جویی خود سمت و سو می&zwnj;&rlm;دهد، و آن&rlm; را به&rlm; مناسبت یا متوجه یک ناکجاآباد فراحسی و واقع&zwnj;گریز می&zwnj;&rlm;کند (مانند سپهری عرفان&rlm;گرا)، و یا همچون شاملو روانه&zwnj; یک چشم&zwnj;انداز محسوس و ملموس و زمینی می&zwnj;&rlm;گرداند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>در جغرافیای شعر شاملو، &laquo;قطعنامه&raquo; و &laquo;هوای تازه&raquo; نخستین نشانه&zwnj;های این&zwnj;چنین آرمان&zwnj;گرایی را در خود دارند، و در دیگر آثار او نیز، در پس حدیث نفس&zwnj;ها و عصیان&zwnj;گری&zwnj;ها و شکوه&zwnj;گری&zwnj;های مکرر، شاعری می&zwnj;بینیم که همچنان به بهروزگاری و یک انسانیت بزرگ و یکپارچه دل باخته است، و به زیستگاهی می&zwnj;اندیشد که می&zwnj;باید تهی از تعارض و تنش و ستمگری و ستمبری باشد. حال&rlm; گیریم که شاعر در منازلی از شعر خود (به&rlm; خصوص در &laquo;حدیث بیقراری&raquo;)، پس&rlm; از پی بردن به از سرگیری جشن و سرور خودکامگان و پایداری استبداد و بردگی و بندگی، نگاه خود را از فراخنای به&zwnj;روزگاری متوجه بن&rlm; بست درماندگی و بی&rlm; اختیاری می&zwnj;&rlm;سازد، به شک و ناباوری دچار می&zwnj;&rlm;آید، و حتا تصور گشایش و ر&zwnj;هایش را بدرود می&zwnj;گوید.&nbsp;صرف نظر از این موارد خاص، آرمان&zwnj;جویی و آرمان&zwnj;اندیشی شاملو در کل از جایگاه و خصوصیت دنیوی و این&zwnj;جهانی برخوردار است، و آن&zwnj;چنان که در کتاب خاطرنشان کرده&rlm; ام این امر در ارتباط تنگاتنگ با یک نگرش و اندیشه&zwnj; سیاسی ـ اجتماعی وارسته و مسلک&zwnj;گریز و غیر حزبی است، و بنابراین در محدوده&zwnj; یک &laquo;مانیفست سیاسی&raquo; (در معنای متعارف و شعارآمیز کلمه) درنمی&zwnj;گنجد. نیز این دورپروازی، از آن&rlm;جا که با نیازهای جامعه و خواست مردمان همخوانی و مناسبت دارد، از محدوده&zwnj; یک خواست ذره&rlm;بینی و خصوصی و شخصی می&zwnj;&zwnj;گریزد، تا آن&rlm;جا که سرانجام به یک جهان&zwnj;بینی گسترده&zwnj;دامن می&zwnj;پیوندد که هسته&zwnj; مرکزی آن &laquo;انسانیت&raquo; یا &laquo;بشریت&raquo; است، جهان&zwnj;بینی&zwnj;ای است که من آن را به &laquo;جهان&zwnj;بینی انسانیت&zwnj;مدار&raquo; تعبیر کرده&rlm; ام.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>شما می&zwnj;فرمائید شک و ناباوری در شعر شاملو معطوف به شرایط و رویدادهای جهان خارج است و شاملوی جوان خود را با هرآنچه که حسرت&zwnj;زا و نومیدکننده باشد درمی&zwnj;اندازد. اما بعد&zwnj;ها، در شعر شاملو این واقع&zwnj;گرایی و آرمان&zwnj;خواهی به نوعی ناباوری نهایی می&zwnj;انجامد. این پرسش پیش می&zwnj;آید که با توجه به این نکته&zwnj; مهم، آیا می&zwnj;توانیم ادعا کنیم که شعر برخی شاعران مانند مثلاً سپهری یا برخی اشعار اخوان که بر محور یأس و نومیدی شکل گرفته و این ناباوری نهایی را از&zwnj;&zwnj; همان آغاز در درون خود دارد، پخته&zwnj;تر از شعر شاملوست؟ چون در &zwnj;&zwnj;نهایت شاملو از پس آن تعهدات اجتماعی و آرمان&zwnj;خواهی&zwnj;ها به یک نومیدی می&zwnj;رسد.</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>بله همان&zwnj;طور که خود شما خاطرنشان می&zwnj;کنید، یأس و نومیدی در شعر سپهری و اخوان نیز حضور دارد. سپهری، از زمان اوج&zwnj;گیری نگاه و اندیشه&zwnj; عرفانی و اشراق&zwnj;جو در او (به ویژه از زمان پرداخت دفتر &laquo;آوار آفتاب&raquo; در ۱۳۴۰ و دفتر &laquo;حجم سبز&raquo; در ۱۳۴۶)، این دلسردی را در خیال&rlm;خانه&zwnj; خویش تصعید و تعالی می&zwnj;بخشد، و به &rlm;صورت امیدورزی&rlm;&zwnj;ها و دلبستگی&zwnj;هایی درمی&zwnj;آورد که متناسب با تکاپو و جستار باطنی او در یک دنیای فراواقع&zwnj;گرا و یا در دل یک طبیعت هوشمند است، طبیعتی که اغلب به&rlm; صورت جایگاه تجربه&zwnj;های وحدت&zwnj;جویانه درمی&rlm;آید و عمل می&zwnj;کند. اخوان اما، زیر تأثیر آن سبک &laquo;خراسانی&raquo; یعنی حماسی&zwnj;وار و دنیوی که بر شعر او سلطنت می&zwnj;کند، نومیدی&zwnj;ها و سرخوردگی&zwnj;های خویشتن و دیگران را چه به&rlm; گونه&zwnj; تمثیلی و روایی و داستان&zwnj;گونه، و چه یک&zwnj;راست و بی&zwnj;پرده و یا در قالب غزل عاشقانه، بروز می&zwnj;دهد. هم&rlm; او، برخلاف سپهری که سرانجام از خوش&zwnj;باوری عرفانی سر برمی&zwnj;آورد، ولی همچون شاملو، به ناباوری و دل شستن از امیدورزی&zwnj;های دیرینه می&zwnj;رسد.<br /> <br /> یکی از دلایل سیاسی ـ اجتماعی در بروز این ناباوری وقایع سال&rlm;های ۱۳۳۰ و رخداد مرداد ۱۳۳۲ است، و این رویداد&zwnj;ها

این مقاله هنوز در این سایت در دسترس نیست. لطفاً به سایت پیشین زمانه رجوع کنید.

این مقاله را در سایت قدیم ما بخوانید.

نظر بدهید

در پرکردن فرم خطایی صورت گرفته

نظرها

  • الف. بامداد

    من هم‌دست ِ توده‌ام من همدستِ توده‌ام تا آن دَم که توطئه می‌کند گسستنِ زنجیر را تا آن دَم که زیرِ لب می‌خندد دلش غنج می‌زند و به ریشِ جادوگر آبِ دهن پرتاب می‌کند. اما برادری ندارم هیچگاه برادری از آن دست نداشته‌ام که بگوید «آری»: ناکسی که به طاعون آری بگوید و نانِ آلوده‌اش را بپذیرد.

  • الف. بامداد

    خطابه‌ی آسان، در اميد وطن کجاست که آوازِ آشنای تو چنین دور می‌نماید؟ امید کجاست تا خود جهان به قرار بازآید؟ هان، سنجیده باش که نومیدان را معادی مقدر نیست! □ معشوق در ذره‌ذره‌ی جانِ توست که باور داشته‌ای، و رستاخیز در چشم‌اندازِ همیشه‌ی تو به کار است. در زیجِ جُستجو ایستاده‌ی ابدی باش تا سفرِ بی‌انجامِ ستارگان بر تو گذر کند، که زمین از اینگونه حقارت‌بار نمی‌مانْد اگر آدمی به هنگام دیده‌ی حیرت می‌گشود. □ زیستن و ولایتِ والای انسان بر خاک را نماز بردن؛ زیستن و معجزه کردن؛ ورنه میلاد تو جز خاطره‌ی دردی بیهوده چیست، هم از آن دست که مرگت؟ هم از آن دست که عبورِ قطارِ عقیمِ اَسترانِ تو از فاصله‌ی کویری میلاد و مرگت؟ مُعجزه کن مُعجزه کن که مُعجزه تنها دست‌کارِ توست اگر دادگر باشی؛ که در این گُستره گُرگانند مشتاقِ بردریدنِ بی‌دادگرانه‌ی آن که دریدن نمی‌تواند. ــ و دادگری معجزه‌ی نهایی‌ست. و کاش در این جهان مردگان را روزی ویژه بود، تا چون از برابرِ این همه اجساد گذر می‌کنیم تنها دستمالی برابرِ بینی نگیریم: این پُرآزار گندِ جهان نیست تعفنِ بی‌داد است. □ و حضورِ گرانبهای ما هر یک چهره در چهره‌ی جهان (این آیینه‌یی که از بودِ خود آگاه نیست مگر آن دَم که در او درنگرند) ــ تو یا من، آدمی‌یی انسانی هر که خواهد گو باش تنها آگاه از دست‌کارِ عظیمِ نگاهِ خویش ــ تا جهان از این دست بی‌رنگ و غم‌انگیز نماند تا جهان از این دست پلشت و نفرت‌خیز نماند. □ یکی از دریچه‌ی ممنوعِ خانه بر آن تلِّ خشکِ خاک نظر کن: آه، اگر امید می‌داشتی آن خُشکسار کنون اینگونه از باغ و بهار بی‌برگ نبود و آنجا که سکوت به ماتم نشسته مرغی می‌خوانْد. □ نه نومیدْمردم را معادی مقدّر نیست. چاووشیِ‌ امیدانگیزِ توست بی‌گمان که این قافله را به وطن می‌رساند. ۲۳ تیرِ ۱۳۵

  • الف. بامداد

    نمی‌توانم زيبا نباشم… نمی‌توانم زیبا نباشم عشوه‌یی نباشم در تجلیِ جاودانه. چنان زیبایم من که گذرگاهم را بهاری نابخویش آذین می‌کند: در جهانِ پیرامنم هرگز خون عُریانی‌ جان نیست و کبک را هراسناکیِ‌ سُرب از خرام باز نمی‌دارد. چنان زیبایم من که الله‌اکبر وصفی‌ست ناگزیر که از من می‌کنی. زهری بی‌پادزهرم در معرضِ تو. جهان اگر زیباست مجیزِ حضورِ مرا می‌گوید. ــ ابلهامردا عدوی تو نیستم من انکارِ تواَم. ۱۳۶۲

  • علیرضا

    دست مریزاد به تمامی دوستان؛ استاد دکتر علی شریعت کاشانی, دوست مصاحبه کننده و "رادیو زمانه" برای چاپ این مطلب. این "رادیو زمانه" واقعا مانند یک گنجینه و صندوقی پر از جواهرهایی است که اکثر اوقات برای من خوانندهء عادی (که مدت کوتاهی است خوانندهء سایت شده ام) و بیشتر در گیر اخبار روز هستم, پنهان باقی می ماند. و احیانا تصادفی و برحسب شانس و اتفاق مثلا با چنین مصاحبه ای عالی و نفیس از هفت سال پیش روبرو و آشنا می شوم. به هر حال, دست شما دوستان درد نکند و به قول اخوان: "دمت گرم و سرت خوش باد!"

  • محمود

    کسی از شما نظر نخواست. نظرت رو برای خودت نگه دار

  • کاربر مهمانMORY

    به گمان بنده انقدر مسایل مهم و ضروری برای واکاوی و تحقیق و پژوهش و....وجود دارد که نیازی به حرفهای تکراری در باره شاملو که با درامد بسیارخوب از نوشتن سناریو برای فیلمهای ابگوشتی داشت..نیست.