جنسیت در فضای شهری ایران: مراکز خرید

نبرد ما دقیقا از خانه شروع می‌شود. شما ابتدا باید در مبارزه با خانواده پیروز شوی تا بتوانی وارد خیابان شوی. در مدرسه که مجبوری لباس فرم بپوشی، اما همین که بیرون می‌آیی دیگر خودت هستی و می‌توانی هر کاری بکنی. خانواده‌ها هم تقریباً این روزها، به دلیل حضور فراگیر ماهواره و شبکه‌های اجتماعی، به این درک رسیده‌اند که باید به خواسته نسل ما و نسل پس از ما احترام بگذارند. به‌ویژه که پدران و مادران ما اکثرا مربوط به دهه پنجاه و شصت هستند و خودشان نیز همین درگیری‌ها را با خانواده خود داشته‌اند. الان می‌توان به جرات گفت، مبارزه ما، مدرسه و دانشگاه است و خیابان. که باید این سه فضا را فتح کنیم. وقتی فضاهای عمومی را فتح کنیم، عملاً حکومت دیگر کاری نمی‌تواند بکند. همین‌طور که می‌بینید، الان در مرکز خرید کوروش، تقریبا اکثر دختران با پوشش اختیاری هستند. وقتی ما این فضا را به تصرف خود درآوریم، ابتکار عمل هم از حکومت گرفته می‌شود.

نبرد ما دقیقا از خانه شروع می‌شود. شما ابتدا باید در مبارزه با خانواده پیروز شوی تا بتوانی وارد خیابان شوی. در مدرسه که مجبوری لباس فرم بپوشی، اما همین که بیرون می‌آیی دیگر خودت هستی و می‌توانی هر کاری بکنی. خانواده‌ها هم به این درک رسیده‌اند که باید به خواسته نسل ما و نسل پس از ما احترام بگذارند.

شما وقتی با پوشش اختیاری از خانه می‌زنی بیرون، یعنی هر خطری را می‌‌پذیری. این خطر برای خانواده‌ها هم دیگر پذیرفتنی شده؛ یعنی آنها هم الان پشت شما تمام‌قد ایستاده‌اند. وقتی تو به خودت اتکا داری و یک خانواده حامی و پشتیبان، کمتر می‌ترسی و بیشتر خطر می‌کنی. کاری که به نظرم نسل ما و نسل پس از ما دارد می‌کند. ممکن است این نسل، بیش‌ به شبکه‌های مجازی مراجعه کند و کمتر کتاب خوانده باشد، اما شاید برای برخورد با سیستمی که حق آزادی فردی تو را به رسمیت نمی‌شناسد، همین نسل و نسل بعد، بتواند حریفش شود.

شما در محیطی قرار می‌گیری که می‌توانی تا حدودی احساس امنیت کنی. بخشی از آن امنیت، از اینجا ناشی می‌شود که شما می‌توانی خریدت را بکنی، بدون اینکه کسی به شما گیر بدهد؛ چون در داخل مراکز خرید، مامور ارشاد نیست. آنها معمولا بیرون از ساختمان مراکز خرید هستند. البته مدت‌ها است که بیرون ساختمان‌ها هم نیستند. چون حریف این نسل جدید نمی‌شوند. آنها هم جاهایی که جمعیتِ پوششِ اختیاری زیاد باشد، نمی‌ایستند. وقتی تعداد زیاد باشد، کاری از دستشان برنمی‌آید. درهرصورت، مراکز خرید، ممکن است در این شرایط بد اقتصادی، هزینه‌بر باشد، اما هیجان خودش را دارد. هرچند گاهی ممکن است حضور در این فضا، به خرید هم نیانجامد. دیدنِ مردم با پوشش‌های مختلف در رنگ‌های مختلف، مثل یک فیلم می‌ماند. قدیم‌ترها بازارهای سنتی این هیجان را داشت، برای نسل جدیدتر، بازارهای مدرن با طراحی مدرن و بروز.

ما باید به حاکمیت بفهمانیم که این ماییم که مالک بدن خودمان هستیم. حاکمیت چون می‌داند تا وقتی که بدن‌های ما زنان را در مالیکت خود داشته باشد، می‌تواند سرکوب کند؛ بنابراین، به‌دست‌آوردن حقِ این مالکیت و سپس تصرف فضاهای عمومی، راه را برای رسیدن به آزادی‌های بعدی باز می‌کند.

وقتی یک مادر باشی، آن‌هم یک مادر با یک بچه از نسل جدید، باید خودت را وفق بدهی با خواسته‌ها و آمال آنها؛ کاری که برخی خانواده‌های سنتی که اکثر حامی حکومت هستند، نمی‌خواهند بکنند. این نسل دوست دارد تیپ‌های مختلف بزند، پوشش‌های مختلف را تجربه کند. با اینکه الان دختر من ده سالش است، اما شبکه‌های اجتماعی و انیمیشن‌ها و کارتون‌ها و موسیقی‌های مختلف، تصویری از دختر ایده‌آل را به آنها نشان می‌دهد که آنها خودشان را در آن می‌بینند؛ برعکسِ آن دختر محجبه‌ای که حکومت در تلویزیون و مدارس نشان می‌دهد. این موجب می‌شود که شما ماهی دوسه‌بار به مراکز خرید بروی برای برآورده‌شدن خواسته‌ای این نسل. این تازه نسل دهه نود است که هم پشت خودش نسل‌های هشتاد و هفتاد را دارد که شجاعانه دارند مبارزه می‌کنند، هم پیش رویش، راهی با آزادی نسبی که امیدوار است به آن آزادی نهایی برسد. در این مسیر است که آنها رو به جلو حرکت می‌کنند، با آن سبکی که دوست دارند... طبیعتی است که ما هم در این مسیر، با آنها همراه شویم...

پس از یک هفته کار سخت، خرید حال مرا خوب می‌کند. ادامه آن حال خوب را می‌توانی در مهمانی، سینما، تئاتر، کنسرت، کافه و رستوران ببینی. چون شما با لباس‌های جدیدی که خریده‌ای، وارد فضاهای مختلف می‌شوی. این یک حس خوب در این روزهایی است بر همه ما بسیار سخت می‌گذرد؛ چه مادی، چه روحی. همین که در هر فضای عمومی با پوششی که با پوشش حاکمیت در تضاد است قرار می‌گیری، یعنی خطر و ترس و ریسک. بله، شما احساس خطر می‌کنی، احساس عدم امنیت می‌کنی، احساس عدم آرامش می‌کنی، به‌ویژه در جاهای خطرناکی مثل مترو. اما چیزی که من توی این چندماه شاهدش بودم و هستم، این است که مراکز خرید و فضاهایی مثل این، سینما، تئاتر، کافه و رستوران‌ها، دیگر مکان‌های امنی هستند، چون غالبِ جمعیت را زنان و دختران با پوشش اختیاری تشکیل می‌دهند. وقتی جمعیت شما بیش‌تر باشد، چهار-پنج حجاب‌بان کاری نمی‌توانند بکنند.

ما باید به حاکمیت بفهمانیم که این ماییم که مالک بدن خودمان هستیم. حاکمیت چون می‌داند تا وقتی که بدن‌های ما زنان را در مالیکت خود داشته باشد، می‌تواند سرکوب کند؛ بنابراین، به‌دست‌آوردن حقِ این مالکیت و سپس تصرف فضاهای عمومی، راه را برای رسیدن به آزادی‌های بعدی باز می‌کند.