تداوم ابهام در مورد مسیر مذاکرات هسته‌ای

علایمی که از واشنگتن می‌رسد، تناقض‌آمیز هستند، از این نظر که دولت ترامپ می‌خواهد با دولت ایران به توافقی برسد یا نه. از یک طرف از توافقی همچون برجام سخن می‌رود از طرف دیگر به نظر می‌رسد که طرف آمریکایی مدام شرط‌های توافق را سنگین‌تر می‌کند و هر چه این شرط‌ها سنگین‌تر می‌شوند، سطح غنی‌سازی مجاز برای ایران پایین‌تر می‌آید. اکنون از غنی‌سازی صفر یعنی پایان کامل برنامه‌ی هسته‌ای سخن می‌رود.

علامت مثبت: برکنار مشاور امنیتی ترامپ

از علایم مثبت هفته‌ی گذشته به نفع تداوم تعامل صلح‌آمیز میان ایران و آمریکا خبر برکناری مایکل والتز، از سِمَت مشاور امنیت ملی آمریکا بود.

واشنگتن‌پست گزارش کرده است که یک انگیزه‌ی برکنار کردن والتز تبانی او با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای پیشبرد جنگ علیه ایران بوده است. او گویا در مورد تدارک این حمله‌ی احتمالی در هماهنگی با اسرائیل به اندازه کافی به رئیس‌جمهوری گزارش نداده است.

گزارش واشنگتن‌پست مبتنی بر منابعی از میان مقامات کاخ سفید است. بنابر گفته‌ی یکی از این مقامات والتز می‌خواسته به سیاست آمریکا در قبال ایران جهتی بدهد که دونالد ترامپ با آن موافق نبوده است. در این گزارش همچنین آمده که والتز در ماه فوریه می‌خواسته است ترتیب برگزاری یک جلسه بحران در «اتاق بیضی» کاخ سفید را برای پیش‌برد طرح درگیری نظامی بدهد. گفته شده که او در این مورد با رئیس جمهوری هماهنگ نبوده است.

به نوشته‌ی رسانه‌های اسرائیلی دفتر نخست‌وزیر اسرائیل تبانی با مایکل والتز را انکار کرده است. در پستی که به نام  نخست‌وزیر اسرائیل در شبکه‌ی X منتشر شده، تنها به دیداری گرم میان نتانیاهو و والتز و ویتکاف در ماه فوریه پیش از دیدار او با ترامپ اشاره شده است.

علایم منفی

وقتی اعلام شد جلسه‌ی چهارم مذاکره میان نمایندگان ایران و آمریکا که قرار بود روز شنبه، سوم ماه مه (۱۳ اردیبهشت) برگزار شود به دلایل «تدارکاتی و فنی» برگزار نمی‌شود‌، خبرهایی که بار منفی در مورد امکان رسیدن به توافقی سریع میان تهران و واشنگتن داشتند، اهمیت یافتند.

اینها از خبرهای منفی عمده بودند: تهدید ترامپ به افزودن بر فشار تحریمی بر ایران و تحریم هر شرکتی که در صدور نفت از ایران نقش داشته باشد، بنابر یک بیانیه‌ی وزارت خارجه‌ی آمریکا اقدام عملی تحریمی علیه هفت شرکت، و همچنین حمله‌ی تند وزیر خارجه‌ی آمریکا، مارکو روبیو، به دولت ایران به خاطر حمایتش از حوثی‌های یمن.

تغییر شرایط توافق؟

تفسیر خبرهای مثبت و منفی در مورد مذاکرات، عرصه‌‌ای برای گمانه‌زنی بود که یک سوی آن به هم خوردن مذاکره بود، و سوی دیگر آن رسیدن به یک مرحله‌ی تعیین‌کننده در مورد شرط‌های توافق. مثبت‌ترین گمانه‌زنی درباره‌ی توافق تصور امکان رسیدن به نسخه‌ی تازه‌ای از برجام است، که طرف ایرانی به آن دل خوش کرده و گمان می‌برد اروپاییان هم آن را می‌پذیرند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مصاحبه‌ای گفته ایران باید غنی‌سازی اورانیوم را متوقف کند، همچنین ساخت موشک‌های دوربرد را. عباس عراقچی در مقابل گفته ایران طبق پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، «حق داشتن چرخه کامل سوخت هسته‌ای را دارد». منظور از چرخه‌‌‌‌ی کامل غنی‌سازی اورانیوم در حد لازم برای نیروگاه‌های هسته‌ای است.

این موضوع که دعوای اصلی بر سر غنی‌سازی حتا در حد NPT مجاز است یا نه، دریک مصاحبه‌ خبرگزاری ایلنا با علی‌اکبر فرازی، سفیر پیشین ایران در قبرس، بازتاب روشنی یافته است.

فرازی در ابتدای این مصاحبه گفته است که پس از جلسه‌ی سوم مذاکرات در رم، این باور قوی شد که در مورد کلیات توافق اصولی صورت گرفته است؛ اما پس از آن صداهای دیگری از واشنگتن شنیده شد که به نظر فرازی متأثر از موضع اسرائیل علیه نفس مذاکره و توافق با ایران است.

دیپلمات سابق جمهوری اسلامی، در این مصاحبه تصریح می‌کند که آمریکایی‌ها قبلاً با سطح محدود غنی‌سازی موافقت کرده بودند، اما اخیراً صدا‌های دیگری به گوش می‌رسد و بحث عدم دستیابی ایران به هر نوع غنی‌سازی مطرح شده است. در حالی که وقتی کشوری عضو NPT است، طبیعتاً حق دارد برای مصرف صلح‌آمیز خود با نظارت آژانس به غنی‌سازی ۳,۶۷ درصد دست بزند. این محل اختلاف است که در مباحث آتی مشخص خواهد شد.

هنوز مشخص نیست که آنچه فرازی می‌گوید «مشخص» شود. اگر موضع آمریکا این باشد که در دستور کار توافق بر سر تعطیلی کامل برنامه‌ی هسته‌ای ایران قرار گیرد، هیچ معلوم نیست که آیا جلسه‌ی بعدی برگزار شود یا نه. شاید تا مدت‌ها در نهان در مورد دستور کار این جلسه بحث کنند. در یک جا ممکن است رشته‌‌ی گفت‌وگو گسسته شود، یا شانسی برای تداوم مذاکرات پیدا شود.