جمهوری اسلامی «توافق موقت» با آمریکا را رد کرد

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه چهارم اسفند در نشست خبری هفتگی خود هرگونه بحث درباره «توافق موقت» در مذاکرات هسته‌ای با آمریکا را رد کرد و گفت: «توافق موقت هیچ مبنایی ندارد.»

او تأکید کرد که «جزئیات هر روند مذاکراتی در اتاق مذاکرات مورد بحث قرار می‌گیرد» و افزود تدوین متن مذاکراتی «کار مشترک» است و ایران در حال نهایی کردن دیدگاه‌های خود برای دور بعدی گفت‌وگوهاست.

این موضع‌گیری در حالی بیان می‌شود که وب‌سایت اکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داده بود که واشنگتن و تهران ممکن است پیش از دستیابی به توافق جامع، درباره یک توافق موقت وارد مذاکره شوند؛ توافقی که به تعبیر مقامات آمریکایی می‌تواند «آخرین فرصت» برای جلوگیری از تشدید بحران باشد.

به‌نوشته اکسیوس، در دور اخیر مذاکرات در ژنو، استوی ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی خواسته‌اند طی چند روز پیشنهاد مکتوب و دقیقی ارائه کند. بر اساس این گزارش، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا همچنان بر سیاست «غنی‌سازی صفر» در خاک ایران پافشاری می‌کند، هرچند منابع آمریکایی از آمادگی محدود واشنگتن برای بررسی «مقدار نمادین غنی‌سازی» سخن گفته‌اند؛ پیشنهادی که در صورت درستی آن، می‌تواند پایه یک توافق مرحله‌ای باشد؛ همان مدلی که بقایی آن را فاقد مبنا می‌داند.

بقایی در بخش دیگری از سخنانش، در واکنش به اظهارات اخیر ویتکاف، گفت: «هیچ مذاکره‌ای که هدفش وادار کردن به پذیرش‌های یک‌سویه باشد قطعاً به نتیجه نمی‌رسد.» او با تأکید بر این‌که «ایران در پیگیری مسیر دیپلماتیک جدی و مصمم است»، ادامه داد تهران این روند را «مادامی که احساس کنیم به نتیجه منجر می‌شود» ادامه خواهد داد. با این حال، تأکید او بر «پایان تحریم‌ها» و هم‌زمان رد صریح هرگونه توافق موقت، پرسش‌هایی درباره میزان انعطاف‌پذیری تهران در شرایط فشار فزاینده اقتصادی و سیاسی ایجاد کرده است.

استیو ویتکاف در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز گفت دونالد ترامپ «کنجکاو» است بداند چرا جمهوری اسلامی با وجود افزایش فشارها و استقرار گسترده توان نظامی آمریکا در منطقه «تسلیم نشده است». او همچنین تأکید کرد واشنگتن انتظار دارد ایران رسماً اعلام کند به‌دنبال سلاح هسته‌ای نیست و گام‌های عملی برای اثبات آن بردارد.

بقایی در پاسخ به این اظهارات گفت: «واژه تسلیم برای ما پذیرفتنی نیست. منش و کنش ایرانی‌ها نشان داده که با تسلیم میانه‌ای ندارند.» او اضافه کرد: «از لحاظ حقوق بین‌الملل، صحبت از تسلیم با همه اصول قواعد بین‌الملل نادرست است.» سخنگوی وزارت خارجه همچنین تصریح کرد: «ما تفاهمی را می‌توانیم بپذیریم که شاخصه این موضوع یعنی تأمین حقوق ایران را در خودش داشته باشد؛ هم بحث هسته‌ای و هم رفع تحریم‌ها.»

در همین حال، موضوع همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به یکی از محورهای حساس گفت‌وگوها تبدیل شده است. بقایی گفت تهران «پیش‌شرطی برای بازدید آژانس» ندارد، اما درباره تأسیسات آسیب‌دیده تأکید کرد «شیوه‌ای برای بازرسی وجود ندارد». این اظهارات پس از آن مطرح شد که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد تأسیسات نطنز، اصفهان و فردو محل نگهداری اورانیوم با غنای بالا بوده‌اند و یکی از محورهای مذاکرات، بازگشت بازرسان برای راستی‌آزمایی در این تأسیسات است.

مقام‌های ایرانی و آمریکایی اعلام کرده‌اند مذاکرات دو طرف پنج‌شنبه در ژنو از سر گرفته می‌شود و بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان که کشورش نقش میانجی منطقه‌ای را ایفا می‌کند، اعلام کرد مذاکرات روز پنج‌شنبه در ژنو با تلاشی مثبت برای برداشتن گام اضافی در مسیر نهایی‌سازی توافق از سر گرفته خواهد شد.

با این حال، هم‌زمان با افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، سناریوی شکست دیپلماسی نیز پررنگ‌تر شده است. نیویورک‌تایمز گزارش داده که دونالد ترامپ تهدید کرده چنان‌چه فشارهای دیپلماتیک یا حملات محدود اولیه، ایران را به عقب‌نشینی وانداشت، برنامه‌ای برای یک عملیات گسترده‌تر در ماه‌های آتی پیش‌بینی شده است که هدف نهایی آن تغییر ساختار قدرت در این کشور خواهد بود؛ تهدیدی که می‌تواند منطقه را وارد مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی کند.

پیامدهای اقتصادی چنین سناریویی نیز کم‌اهمیت نیست. بلومبرگ به‌نقل از یک تحلیلگر بازار انرژی هشدار داده در صورت تقابل مستقیم، قیمت نفت جهش قابل توجهی خواهد داشت. این ارزیابی در شرایطی مطرح می‌شود که بازارهای جهانی انرژی نسبت به هرگونه اختلال در خاورمیانه حساس‌اند.