ایران و آمریکا برای ادامه گفت‌وگوها به توافق رسیدند

دولت قطر، میزبان مذاکرات ایران و آمریکا اعلام کرد که مذاکره‌کنندگان ارشد ایران و ایالات متحده آمریکا روز چهارشنبه ۱۰ تیر / یکم ژوئیه به‌طور جداگانه با میانجی‌های قطری و پاکستانی دیدار کردند. این گفت‌وگوها با «پیشرفت‌های مثبتی» همراه بوده و دو طرف برای ادامه رایزنی‌ها به توافق رسیده‌اند.

ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، در شبکه اجتماعی اکس نوشت که دیدار بعدی «در اولین زمان ممکن» پس از مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، برنامه‌ریزی خواهد شد. این مراسم قرار است از روز شنبه در تهران آغاز شود.

استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌همراه کاظم غریب‌آبادی، مذاکره‌کننده ارشد ایران، برای مشارکت در این گفت‌وگوها با هدف دستیابی به یک پایان همیشگی برای جنگ، در قطر حضور داشتند.

هدف مذاکره‌کنندگان مشخص کردن جزئیات دقیق برای هموار کردن مسیر جهت دستیابی رهبران ارشد به یک توافق نهایی است؛ هرچند اختلافات عمیق بر سر وضعیت تنگه هرمز و لبنان همچنان به قوت خود باقی است.

صداوسیمای جمهوری اسلامی روز چهارشنبه گزارش داد که یک کشتی به‌دلیل حرکت در مسیری که مورد تأیید ایران نبوده، در این تنگه به گل نشسته است. در این گزارش، شناور مذکور یک کشتی کانتینربر خارجی معرفی شد اما جزئیات بیشتری درباره آن ارائه نگردید.

تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد که کشتی «به همراه محموله خود به دلیل کم‌عمق بودن مسیر انتخابی‌اش به گل نشسته و قادر به ادامه مسیر نیست». در این گزارش تأکید شد که کشتیرانان باید از دستورات نیروی دریایی سپاه پاسداران در تنگه هرمز تبعیت کنند.

نیروی دریایی سپاه بارها هشدار داده است که «هرگونه ورود یا خروج از مسیرهایی غیر از "مسیر اقتدار" در خلیج فارس می‌تواند به حوادث جبران‌ناپذیری منجر شود».

در این گزارش هیچ اشاره‌ای به دو کشتی که ایران در روزهای گذشته به‌دلیل خروج بدون مجوز از تنگه هرمز به آن‌ها حمله کرده بود نشد؛ از جمله کشتی‌ای که حامل نفت خام قطر بود.

به‌نظر می‌رسد هدف از انتشار این گزارش، تأکید دوباره بر ادعاهای تهران مبنی بر کنترل تنگه هرمز باشد.

از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، ایران از توانایی خود در مسدود کردن این آبراه به‌عنوان یک ابزار فشار کلیدی استفاده کرده و بازار جهانی انرژی و دیگر کالاهای حیاتی را با اختلال مواجه ساخته است.

 تنگه هرمز؛ نقطه کور و اصلی مذاکرات

ایران و ایالات متحده پیش از این در چارچوب یک توافق موقت پذیرفته بودند که به کشتی‌ها اجازه داده شود به مدت ۶۰ روز بدون پرداخت عوارض عبور کنند. اما تهران متعاقباً پافشاری کرد که باید مسیر حرکت شناورها را کنترل و بعداً برای عبور آن‌ها تعرفه وضع کند؛ اقدامی که رویه حاکم بر این آبراهه را دگرگون می‌کند.

آمریکا و بسیاری از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس اعلام کرده‌اند که با این عوارض موافقت نخواهند کرد. تلاش عمان و یکی از آژانس‌های سازمان ملل متحد برای راه‌اندازی یک مسیر جدید در نزدیک سواحل عمان، در آخر هفته گذشته منجر به بروز حملاتی در سراسر خاورمیانه شد که شدت تنش‌ها را آشکار کرد.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، در پیامی در شبکه اکس نوشت: «هرمز زیر فرمان ایران تعریف می‌شود نه سنتکام.»

او همچنین افزود: «امنیت منطقه با پایان مداخله و خروج آمریکا از منطقه، احترام به حاکمیت کشورها و پذیرش واقعیت‌های جدید ژئوپلیتیک تأمین می‌شود نه زیر چتر نظامی آمریکا.»

این اظهارات در حالی مطرح شده که اتحادیه‌ها و شرکت‌های کشتیرانی اعلام کرده‌اند تنگه هرمز همچنان «منطقه عملیات جنگی» محسوب می‌شود؛ طبقه‌بندی‌ای که نخستین بار پس از حمله به کشتی‌های عبوری در ۱۴ اسفند / ۵ مارس اعمال شد.

 دیدارهای قطر با هر دو طرف

بر اساس بیانیه دولت قطر، ویتکاف و کوشنر روز چهارشنبه با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر امور خارجه این کشور دیدار کردند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگو با خبرنگاران در ایالات متحده تأیید کرد که این رایزنی‌ها شامل جزئیات مربوط به تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز بوده است.

ونس گفت: «بدیهی است که ما نگران مسئله هسته‌ای نیز هستیم و گفت‌وگوها درباره آن را آغاز خواهیم کرد.»

شیخ محمد همچنین با حضور میانجی‌های پاکستانی، با غریب‌آبادی و دیگر مقامات ایرانی دیدار کرد. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند غریب‌آبادی اعلام کرده است که هیئت ایرانی هیچ‌گونه گفت‌وگوی مستقیمی با طرف آمریکایی نداشته و محور گفت‌وگوهای آن‌ها با میانجی‌ها پیرامون وضعیت لبنان و برنامه‌ریزی برای بازگرداندن بخشی از دارایی‌های مسدود شده ایران بوده است.

لبنان همچنان یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در این مذاکرات است. ایران پافشاری می‌کند که تمامی درگیری‌ها میان حزب‌الله و نیروهای نظامی اسرائیل در آن‌جا متوقف شود.

ایران همچنین خواستار خروج اسرائیل از اراضی اشغالی جنوب لبنان شده است. در مقابل، اسرائیل تأکید دارد که باید این مناطق را در کنترل داشته باشد و برای حمله به حزب‌الله — که حملاتی را به شمال اسرائیل انجام می‌دهد — دست‌باز عمل کند.

 خروج کشتی‌های بیشتر از تنگه هرمز

اگرچه تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز پس از حملات آخر هفته کاهش یافته بود، اما کشورهای بیشتری اعلام کرده‌اند که شناورهایشان از منطقه خارج شده‌اند.

وزارت امور خارجه تایلند روز سه‌شنبه اعلام کرد که ۱۰ فروند از ۱۱ کشتی با پرچم تایلند یا کشتی‌های اجاره‌شده توسط شرکت‌های تایلندی، با امنیت کامل از تنگه خارج شده‌اند. مقامات کره جنوبی نیز اعلام کردند که به جز دو فروند، تمامی ۲۶ کشتی این کشور که سرگردان شده بودند، با موفقیت منطقه را ترک کرده‌اند.

 جست‌وجو برای یافتن خدمه بالگرد آمریکایی در دریای عرب

در تحولی دیگر در روز چهارشنبه، ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد که یک فروند بالگرد متعلق به این نیرو مجبور به فرود اضطراری در آب‌های دریای عرب شده و یکی از خدمه آن مفقود است.

نیروی دریایی اظهار داشت که «هیچ نشانه‌ای مبنی بر این‌که این حادثه ناشی از اقدام خصمانه بوده باشد وجود ندارد». این بالگرد از نوع «ام‌اچ-۶۰اس سی هاوک» (MH-60S Sea Hawk) در ساعت ۳:۳۰ بامداد وارد آب شده است.

در این بیانیه آمده است که سه نفر از چهار خدمه این بالگرد نجات یافته‌اند و عملیات جست‌وجو برای یافتن عضو مفقودشده ادامه دارد. نیروی دریایی مشخص نکرده که آیا این بالگرد غرق شده یا از آب بیرون کشیده شده است. این بالگرد متعلق به ناو هواپیمابر یواس‌اس جورج اچ. دابلیو. بوش بوده است؛ یکی از دو ناو هواپیمابری که در آب‌های اطراف ایران مستقر هستند.

کاهش یک درصدی قیمت نفت برای سومین روز پیاپی

در پی اعلام دولت قطر مبنی بر پیشرفت ایران و ایالات متحده آمریکا در گفت‌وگوهای غیرمستقیم خود، قیمت نفت روز پنج‌شنبه ۱۱ تیر / ۲ ژوئیه حدود یک درصد کاهش یافت تا سومین روز متوالی نزولی خود را ثبت کند.

تا ساعت ۰۶:۴۲ به وقت گرینویچ، قیمت پیش‌خرید نفت خام برنت با ۷۹ سنت یا ۱.۱ درصد کاهش به ۷۰.۷۸ دلار در هر بشکه رسید. همچنین نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) با ۸۴ سنت یا ۱.۲ درصد افت، قیمت ۶۷.۷۴ دلار در هر بشکه را ثبت کرد. هر دو شاخص نفتی در معاملات روز گذشته نیز بیش از یک درصد کاهش یافته بودند.

شرکت کارگزاری «هایتونگ فیوچرز» در یادداشتی نوشت: با باز ماندن تنگه هرمز و تداوم جریان صادرات نفت خام، انتظارات برای مازاد عرضه در بازار رو به افزایش است و رقابت برای کسب سهم بیشتر از بازار، قیمت‌ها را به سمت پایین سوق می‌دهد.

از سوی دیگر، منابع آگاه روز چهارشنبه اعلام کردند که احتمال می‌رود کشورهای تولیدکننده نفت عضو ائتلاف «اوپک پلاس» در نشست روز یکشنبه خود، با افزایش بیشتر سقف تولید خود از ماه اوت موافقت کنند.

بانک سوئیسی یوبی‌اس (UBS) نیز روز پنج‌شنبه با اشاره به توافق میان آمریکا و ایران و افزایش متعاقب تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، پیش‌بینی‌ کرد قیمت نفت برنت کاهش یابد.

این بانک پیش‌بینی خود از میانگین قیمت نفت برنت را برای سه‌ماهه منتهی به سپتامبر ۲۵ دلار و برای سه‌ماهه منتهی به دسامبر ۱۰ دلار کاهش داد. یوبی‌اس اکنون انتظار دارد که میانگین قیمت این شاخص نفتی در نیمه دوم سال جاری میلادی ۸۰ دلار در هر بشکه و در سال ۲۰۲۷ حدود ۷۵ دلار باشد.

بانک یوبی‌اس اعلام کرد: «با وجود این، ما بر این باوریم که هنوز برای تصور یک عادی‌سازی کامل زود است و با توجه به این‌که آمار ورود نفتکش‌ها به خلیج فارس از آمار خروج آن‌ها عقب مانده است، ریسک‌های قیمتی را همچنان رو به بالا می‌دانیم.»