موج اعدام‌های معترضان دی‌ خونین؛ از نقض دادرسی عادلانه تا ضرورت همبستگی داخلی

سازمان حقوق بشر ایران با انتشار گزارشی نسبت به خطر اجرای احکام اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ هشدار داد. طبق این گزارش، بیش از ۷۰ زندانی در زندان مرکزی اصفهان به اعدام محکوم شده‌اند. هویت ۳۱ نفر از آنان تأیید شده که شامل سه شهروند افغانستان و دست‌کم یک متهم زیر ۱۸ سال در زمان وقوع اتهام است. ۱۴ نفر از محکومان پرونده میدان علیخانی به سلول انفرادی منتقل شده‌اند و شماری دیگر در قرنطینه به سر می‌برند. برخی از این زندانیان حتی پیش از تأیید حکم در دیوان عالی کشور در خطر اجرا قرار دارند.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران تأکید کرد که این آمار نشان می‌دهد شمار واقعی احکام اعدام برای معترضان بسیار بیشتر از برآوردهای پیشین است. خانواده‌ها تحت فشارند و زندانیان برای اعتراض به این احکام دست به اعتصاب غذا زده بودند که با تهدید متوقف شد. گزارش از شکنجه، بازداشت انفرادی طولانی و محاکمات بدون وکیل خبر می‌دهد. سازمان حقوق بشر ایران هشدار داد که صدها معترض دیگر نیز در خطرند و تنها راه جلوگیری، فشار جدی جامعه جهانی بر جمهوری اسلامی است. با آقای بهنام دارایی‌زاده، حقوقدان دبیر ارشد بخش فارسی کمپین حقوق بشر ایران (CHRI) گفت‌وگو کرده‌ایم:

ارزیابی وضعیت زندانیان محکوم به اعدام در اصفهان

بهنام دارایی‌زاده با اشاره به این نکته که برخلاف برخی گزارش‌ها، در استان اصفهان چندین پرونده مهم به‌طور هم‌زمان در جریان است، تأکید کرد که همه بازداشت‌شدگان و محکومان به اعدام در زندان دستگرد نگهداری نمی‌شوند و بخشی از آنان در زندان دولت‌آباد اصفهان به سر می‌برند. او توضیح داد:

 دارایی‌زاده افزود که در پرونده میدان شهدا ۱۶ شهروند تحت تعقیب قرار گرفته‌اند که خبرگزاری هرانا تاکنون هویت ۱۲ نفر از آنان را احراز کرده است و این افراد با اتهام‌هایی چون محاربه، تخریب اموال عمومی در حکم محاربه، اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام روبه‌رو هستند؛ از جمله خواهران دوقلوی بیست‌ساله رومینا و ترانه رحیمی. او همچنین یادآور شد که دو نفر از محکومان این پرونده، عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، اعدام شده‌اند.

نشانه‌های جدی از احتمال اجرای قریب‌الوقوع احکام اعدام

بهنام دارایی‌زاده با تأیید نگرانی از اجرای قریب‌الوقوع احکام اعدام تأکید کرد که شواهد موجود نشان می‌دهد خطر اجرای احکام کاملاً جدی است و پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان یکی از نگران‌کننده‌ترین نمونه‌ها به‌شمار می‌رود. او یادآور شد:

دارایی‌زاده افزود که هفته گذشته، سحرگاه ۲۸ تیر، حکم اعدام عرفان اسفندیاری، جوان ۱۹ ساله، و گل‌محمد محمدی، شهروند افغانستان، در زندان دستگرد اجرا شد. او همچنین اشاره کرد که هم‌زمان علیرضا سپاهی و ابوالفضل سپاهی به سلول انفرادی منتقل شدند و خانواده‌های آنان آخرین ملاقات را انجام دادند؛ اقدامی که در رویه قضایی جمهوری اسلامی معمولاً نشانه‌ای خطرناک تلقی می‌شود.

نقض گسترده دادرسی عادلانه و آسیب‌پذیری زندانیان جوان

بهنام دارایی‌زاده با اشاره به گزارش‌های مربوط به شکنجه، اعترافات اجباری و محاکمات غیرعادلانه تأکید کرد که یکی از ویژگی‌های اصلی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در طول این سال‌ها، نقض گسترده ابتدایی‌ترین موازین دادرسی عادلانه و سلب حق دفاع مؤثر از متهمان بوده است. او توضیح داد:

 دارایی‌زاده افزود که اکثریت قاطع این بازداشت‌شدگان را جوانانی تشکیل می‌دهند که پیش از این نه سابقه بازداشت داشته‌اند و نه تجربه فعالیت سیاسی یا تشکیلاتی؛ بسیاری از آنان هیچ شناختی از حقوق قانونی خود به‌عنوان متهم، شیوه مواجهه با بازجویی‌های امنیتی یا نحوه استفاده از حقوقی مانند حق سکوت و حق برخورداری از وکیل نداشتند:

اهمیت اعتراض‌های داخلی و فشارهای هدفمند بین‌المللی

بهنام دارایی‌زاده با تأکید بر این‌که آنچه بیش از فشارهای بین‌المللی اهمیت دارد، اعتراض‌های داخل کشور و همبستگی اجتماعی با زندانیان است، به نمونه‌هایی مانند اعتصاب‌های اعتراضی زندانیان، از جمله اعتصاب غذای جمعی در بند دو زندان قزل‌حصار، تجمع خانواده‌های محکومان به اعدام در بیرون از زندان و کارزارهای مدنی خانواده‌ها و فعالان علیه مجازات اعدام اشاره کرد. او افزود:

 دارایی‌زاده به‌عنوان نمونه به اقدام هفته گذشته شورای اتحادیه اروپا در اعمال تحریم‌های حقوق بشری علیه پنج تن از قضات دادگاه‌های انقلاب که در صدور احکام اعدام و محکومیت‌های خودسرانه نقش داشته‌اند اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از فشارهای هدفمند و مشروع دانست که مستقیماً ناقضان حقوق بشر را هدف قرار می‌دهد، نه مردم ایران.

*این مصاحبه را حسین نوش‌آذر انجام داده و متن را نیز او نوشته است.