مجتبی خامنه‌ای: ضعف‌ها را نگویید؛ پزشکیان: پول نداریم

تنها چند روز پس از آغاز کارزار تازه آمریکا برای تشدید انزوای اقتصادی ایران، مقام‌های رسمی نظام، آشکارتر از گذشته به هزینه‌های جنگ، تحریم و محاصره دریایی بر اقتصاد ایران اذعان کردند. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در مصاحبه اختصاصی‌اش با صداوسیمای جمهوری اسلامی در روز جمعه ۶ شهریور گفت صادرات و واردات کشور به دلیل تحریم‌ها و محاصره آمریکا حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و ادامه این وضعیت می‌تواند گرانی و تورم را بیشتر کند.

ساعتی پیش از پخش این مصاحبه تلویزیونی، مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب از دولت خواست به «زنجیره مشکلات اقتصادی و معیشتی» از جمله تورم، بیکاری، مدیریت قیمت‌ها و بازار کالا و خدمات رسیدگی کند.

پیام مجتبی خامنه‌ای، که به مناسبت هفته دولت منتشر شد، از یک سو مسعود پزشکیان و دولت او را به دلیل اداره کشور در شرایط جنگی ستوده و از سوی دیگر، مقام‌ها و رسانه‌ها را از بیان روایت‌هایی که به گفته او موجب تضعیف روحیه جامعه یا تقویت «دشمن» می‌شود، برحذر داشته است. در این پیام، خامنه‌ای دوم از مسئولان خواسته از «دوگانه‌سازی‌های موهوم» پرهیز کنند و تاکید کرده هر اقدامی که به ضرر انسجام اجتماعی باشد «ممنوع» است.

این موضع، موقعیت دولت را دشوارتر می‌کند. پزشکیان در گفت‌وگوی تلویزیونی خود برخلاف روایت‌های رسمی درباره بی‌اثر بودن یا کم‌اهمیت بودن تحریم‌ها، از کمبود پول، کاهش درآمد، افت تجارت خارجی و دشواری تامین نیازهای کشور سخن گفت. او گفت:

پزشکیان همچنین هشدار داد اگر تحریم ادامه پیدا کند، گرانی هم بیشتر خواهد شد.

به گفته رئیس دولت جمهوری اسلامی، کاهش صادرات و واردات فقط یک عدد آماری نیست، بلکه به صورت مستقیم بر توان دولت برای تامین ارز، واردات کالا، تامین بنزین، جبران خسارت‌های جنگ و حمایت از بیکاران اثر می‌گذارد. او تاکید کرد دخل و خرج دولت با هم همخوان نیست و درآمد کشور کمتر شده، در حالی که مشکلات افزایش یافته است.

همزمان داده‌های تازه اقتصادی نیز از سنگینی فشار بر مردم حکایت دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از داده‌های مرکز آمار ایران، تورم سالانه در مرداد به ۶۹.۹ درصد رسیده و تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارها ۸۹ درصد ثبت شده است. در همین حال، گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها نسبت به سال گذشته ۱۲۷.۵ درصد گران‌تر شده‌اند. رقمی که نشان می‌دهد فشار تورم بیش از همه بر سفره خانوارهای کم‌درآمد متمرکز شده است.

بازار ارز نیز نشانه دیگری از همین فشار است. رسانه‌های اقتصادی ایران صبح شنبه از نوسان دلار آزاد در محدوده بالای ۲۰۰ هزار تومان خبر دادند. نرخ حواله دلار در مرکز مبادله نیز حدود ۱۵۸ هزار تومان گزارش شد. فاصله میان نرخ رسمی و آزاد، همراه با رشد نرخ درهم امارات، نشان می‌دهد فشار بر مسیرهای واردات، حواله و تجارت خارجی همچنان ادامه دارد.

در سطح خارجی، دولت دونالد ترامپ هم می‌گوید بر ادامه جنگ اقتصادی با ایران مصمم است. واشنگتن به کشورها و شرکت‌ها هشدار داده که اگر روابط تجاری و مالی خود با ایران را کاهش ندهند، با تحریم‌های ثانویه روبه‌رو خواهند شد. هدف اصلی این فشار، قطع مسیرهای باقی‌مانده ایران برای انتقال پول، واردات کالا و بازگرداندن درآمدهای نفتی است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در یکی از تازه‌ترین اقدامات، بانک مصری «Banque Misr» را به دلیل ارتباط مالی با تهران هدف قرار داد و بخش‌نامه‌ای صادر کرد که شعبه اماراتی این بانک را از تراکنش‌های دلاری با بانک‌های کارگزار محروم می‌کند. بانک مرکزی مصر گفته این موضوع را همراه با وزارت خارجه این کشور با مقام‌های آمریکایی پیگیری می‌کند و تاکید کرده اقدام واشنگتن به تراکنش‌های دلاری شعبه امارات این بانک محدود است.

خزانه‌داری آمریکا همچنین یک نهاد مستقر در هنگ‌کنگ و یک فرد مرتبط با بانک ملی ایران را تحریم کرده است. این اقدامات نشان می‌دهد واشنگتن به جای برخورد مستقیم و پرهزینه با همه شرکای بزرگ تجاری ایران، فعلا حلقه‌های واسط مالی و بانکی را هدف گرفته؛ همان شبکه‌هایی که جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریم‌ها و انجام پرداخت‌های خارجی به آنها متکی بوده است.

در کنار فشار مالی، محاصره دریایی نیز همچنان یکی از محورهای بحران است. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرده نیروهای آمریکایی همچنان در آب‌های منطقه در حال اجرای محاصره دریایی علیه ایران‌اند. در پیام منتشرشده از سوی سنتکام آمده است که تا جمعه ششم شهریور، مسیر ده‌ها کشتی تجاری برای اجرای محاصره دریایی آمریکا علیه ایران تغییر داده شده، چند شناور از کار افتاده و شماری از کشتی‌ها بازرسی شده‌اند.

در مقابل، نیروی دریایی سپاه پاسداران روایت آمریکا درباره باز بودن کامل تنگه هرمز را رد کرده است. سپاه روز شنبه ۷ شهریور در بیانیه‌ای اعلام کرد تنگه هرمز برای همه کشتی‌هایی که بدون هماهنگی با جمهوری اسلامی قصد عبور داشته باشند، بسته است و این وضعیت تا پایان «شرارت‌های ارتش آمریکا» و اجرای تعهدات مورد نظر تهران ادامه خواهد داشت.

همین اختلاف بر سر تنگه هرمز، یکی از عوامل اصلی فروپاشی تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بود؛ تفاهمی که با میانجی‌گری پاکستان و قطر به آتش‌بس کوتاه‌مدت انجامید، اما بر سر نحوه عبور کشتی‌ها، تعهدات آمریکا، فروش نفت، بیمه و دسترسی بانکی از هم پاشید. پزشکیان گفته ایران در دوره کوتاه اجرای آن تفاهم توانسته بود حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت بفروشد، اما با توقف مسیر توافق، محدودیت‌های نفتی و بانکی دوباره تشدید شده است.

در همین حال، تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای ادامه دارد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، پنجشنبه در تهران با مقام‌های جمهوری اسلامی دیدار کرد و گفت در این گفت‌وگوها بر ضرورت بازگشت به وضعیت پیش از جنگ و باز بودن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز تاکید کرده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، مذاکرات با او را «خلاقانه» خوانده، اما کاخ سفید می‌گوید هیچ گفت‌وگویی میان واشنگتن و تهران در جریان نیست و برنامه‌ای هم برای مذاکره وجود ندارد.

آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، در گفت‌وگو با الجزیره تاکید کرده تنگه هرمز «کاملا باز» و «پاک‌سازی‌شده» است و محاصره دریایی آمریکا علیه ایران با قدرت ادامه دارد. او همچنین گفته کارزار فشار اقتصادی واشنگتن برای قطع شریان‌های مالی باقی‌مانده جمهوری اسلامی در حال اجرا است.