وزیر فرهنگ اسرائیل خواستار لغو تابعیت دو کارگردان مستند غزه شد

میکی زوهار، وزیر فرهنگ اسرائیل روز یکشنبه ۲۲ شهریور / ۱۳ سپتامبر اعلام کرد که قصد دارد برای لغو تابعیت اسرائیلی راشل زور و یووال آبراهام، کارگردان‌های مستند «نازا» (NAZA) درباره جنگ غزه، اقدام کند.

زوهار در شبکه اجتماعی ایکس این دو فیلمساز را به «خیانت به کشور» متهم کرد و نوشت آن‌ها حاضرند «برای دریافت تشویق یهودستیزان در سراسر جهان به کشور خود آسیب بزنند». وزیر فرهنگ اسرائیل افزود که برای لغو تابعیت آن‌ها «فوراً اقدام خواهد کرد».

مستند «نازا» روز شنبه جایزه ویژه هیئت داوران هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز را دریافت کرد. نمایش نخست این فیلم در ونیز با حدود ۲۵ دقیقه تشویق ایستاده تماشاگران همراه شد و فیلم همچنین با استقبال منتقدان روبه‌رو شد.

این مستند بر شهادت ۲۴ نظامی و مأمور اطلاعاتی اسرائیلی استوار است که هویت آن‌ها به دلایل امنیتی فاش نشده است. این افراد در فیلم درباره نحوه عملکرد ارتش اسرائیل در نوار غزه و روند شناسایی و حمله به اهداف فلسطینی سخن می‌گویند.

سازندگان فیلم مدعی‌اند ارتش اسرائیل در غزه از سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و سازوکارهای دیگری برای شناسایی اهداف استفاده کرده و در برخی موارد از احتمال کشته‌شدن شمار زیادی غیرنظامی در جریان حملات اطلاع داشته است.

ارتش اسرائیل این اتهام‌ها را رد کرده و گفته است هویت منابع فیلم قابل راستی‌آزمایی نیست و مشخص نیست این افراد چه مسئولیتی داشته‌اند یا آیا اساساً به اطلاعاتی که درباره آن‌ها سخن می‌گویند دسترسی داشته‌اند.

ارتش همچنین استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری نهایی درباره انتخاب اهداف حملات را رد کرده و تأکید کرده است که تصمیم‌های مربوط به حمله توسط نیروهای انسانی اتخاذ می‌شود. ارتش اسرائیل همچنین گفته است که در صورت وجود ظن به نقض قوانین جنگ، سازوکارهای تحقیقاتی آن می‌توانند موضوع را بررسی کنند.

ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل و از چهره‌های راست افراطی دولت این کشور، نیز به دو کارگردان حمله کرد. او در شبکه اجتماعی ایکس آن‌ها را «مایه شرمساری و رسوایی برای تمام مردم اسرائیل» خواند و نوشت: «گم شوید!»

یووال آبراهام و راشل زور پیش از این نیز با ساخت مستند «سرزمین دیگری نیست» درباره وضعیت فلسطینی‌ها در کرانه باختری شهرت بین‌المللی پیدا کرده بودند. این فیلم در سال ۲۰۲۵ جایزه اسکار بهترین مستند را دریافت کرد.

آبراهام هنگام دریافت جایزه در ونیز گفت هدف سازندگان «نازا» بررسی سازوکارهایی بوده است که به‌گفته منابع فیلم، به کشته‌شدن شمار زیادی از غیرنظامیان فلسطینی در غزه منجر شده است. او تأکید کرد که این فیلمسازان از جایگاه خود به‌عنوان اسرائیلی برای بررسی عملکرد دولت و ارتش کشورشان استفاده کرده‌اند.

لغو تابعیت اسرائیلی از نظر قانونی امکان‌پذیر است، اما اقدامی بسیار نادر محسوب می‌شود و وزیر فرهنگ به‌تنهایی اختیار لغو تابعیت افراد را ندارد. در پرونده‌های مربوط به خیانت، جاسوسی و برخی جرایم مرتبط با تروریسم، لغو تابعیت مستلزم طی یک روند حقوقی و تأیید قضائی است.

بر اساس سازوکار قانونی اسرائیل، درخواست لغو تابعیت باید از سوی وزیر کشور مطرح شود، وزیر دادگستری آن را تأیید کند و در نهایت یک قاضی درباره آن تصمیم بگیرد. بنابراین، اظهارات زوهار به‌معنای لغو فوری تابعیت این دو فیلمساز نیست، بلکه اعلام قصد او برای آغاز روند قانونی چنین اقدامی است.

تهدید علیه این دو کارگردان در شرایطی مطرح شده است که «نازا» در یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های سینمایی جهان مورد تقدیر قرار گرفته است. این ماجرا بار دیگر اختلافات شدید در داخل اسرائیل بر سر نحوه روایت جنگ غزه، انتقاد از عملکرد ارتش و حدود آزادی بیان در زمان جنگ را برجسته کرده است.