نیروهای آمریکایی پس از دو دهه از عراق خارج می‌شوند

به‌گزارش رویترز، کارشناسان امنیتی عراق می‌گویند این خروج ــ که در سال ۲۰۲۴ در دوره ریاست‌جمهوری جو بایدن بر سر آن توافق شد و دولت دونالد ترامپ، حتی در شرایطی که هم‌زمان علیه ایران جنگ به‌راه انداخته، آن را اجرا می‌کند ــ ممکن است به تهران و متحدان قدرتمندش آزادی عمل بیشتری بدهد. در عین حال، این وضعیت می‌تواند به دشمنان دیگر آمریکا، از جمله گروه «دولت اسلامی» (داعش)، امکان بازگشت بدهد.

جاسم البهدلی، تحلیلگر امنیتی عراقی که در زمینه گروه‌های مسلح شیعه هم‌پیمان با ایران تحقیق می‌کند، گفت: «ایران از نظر راهبردی از خروج ائتلاف سود می‌برد، زیرا این خروج حضور نظامی‌ای را از بین می‌برد که سال‌ها به‌عنوان وزنه‌ای در برابر نفوذ تهران در عراق عمل می‌کرد.»

او پیش‌بینی کرد گروه‌های شبه‌نظامی طرفدار ایران نه‌تنها این خروج را به‌عنوان پیروزی جنبش خود معرفی کنند، بلکه «تلاش خواهند کرد این دستاورد را به نفوذ بیشتر در تصمیم‌گیری‌های امنیتی و سیاسی تبدیل کنند.»

ابومجتبی الیاسری، یکی از فرماندهان «مقاومت اسلامی در عراق» ــ ائتلافی متشکل از گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران ــ خروج آمریکا را «پیروزی تاریخی گروه‌های مقاومت اسلامی عراق و عراقی‌های شریف و شکست سنگین پروژه آمریکا» توصیف کرد.

او به رویترز گفت: «۳۰ سپتامبر (۸ مهر)، پایان یک صفحه سیاه در تاریخ عراق و شکست تلاش اشغالگران برای تحمیل اراده خود بر کشورمان را جشن خواهیم گرفت. عراق ثابت کرده است که حاکمیتش نه با نیروهای خارجی، بلکه با مقاومت و اراده مردمش تأمین می‌شود.»

هنوز آماده نیستیم

اگرچه خروج نهایی نیروهای آمریکایی در میان عراقی‌ها عموماً از محبوبیت برخوردار است، کسانی که نگران قدرت گروه‌های مورد حمایت ایران هستند، معتقدند این خروج زودهنگام است.

عبدالرحمن الزوبعی، رهبر یکی از قبایل سنی در فلوجه ــ شهری که زمانی یکی از پایگاه‌های اصلی مقاومت ضدآمریکایی بود ــ به رویترز گفت: «ما معتقدیم عراق در حال حاضر هنوز کاملاً آماده به‌دست گرفتن پرونده امنیتی نیست.»

او افزود: «همه عراقی‌ها خواهان حاکمیت کامل هستند و هیچ عراقی با این مسئله مخالفتی ندارد. اما معتقدم خروج ائتلاف [به رهبری آمریکا] به این شکل و ایجاد خلأ، چیزی است که همه عراقی‌ها از آن بیم دارند.»

نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳ به عراق حمله کردند تا صدام حسین، دیکتاتور این کشور را سرنگون کنند. آمریکا سپس عراق را اشغال کرد و پیش از آن‌که در پایان سال ۲۰۱۱ نیروهای خود را از کشور خارج کند، دولتی به رهبری شیعیان را بر سر کار آورد و سال‌ها با شورش‌های مسلحانه مبارزه کرد.

کمتر از سه سال بعد، نیروهای آمریکایی دوباره به عراق بازگشتند تا به نیروهای عراقی در شکست داعش در جنگی بزرگ که از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ ادامه داشت، کمک کنند.

شمار آمریکایی‌هایی که در جریان «عملیات آزادی عراق» کشته شدند، تقریباً دو برابر تلفات آمریکا در جنگ هم‌زمان افغانستان بود؛ جنگی که با خروج ناگهانی نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱ پایان یافت.

عراق در سال‌های اخیر تنها کشوری بوده که روابط سیاسی و نظامی نزدیکی هم با آمریکا و هم با ایران داشته است؛ دو کشوری که در مقاطعی از خاک عراق به‌عنوان میدان درگیری نیابتی استفاده کرده‌اند.

آمریکا در سال ۲۰۲۰ قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران را در حمله‌ای در فرودگاه بغداد کشت. متحدان ایران نیز بارها به پایگاه‌های آمریکا حمله کردند و این حملات گاه با حملات تلافی‌جویانه آمریکا مواجه شد.

در جنگ امسال با ایران، از مجموع ۱۸ نظامی آمریکایی که کشته‌شدنشان اعلام شده، هفت نفر در عراق بودند. آخرین مورد یک گروهبان ارتش آمریکا بود که در ماه ژوئیه، هنگام انفجار کنترل‌شده یک پهپاد در پایگاهی در نزدیکی اربیل، جان خود را از دست داد.

پیروزی برای «محور مقاومت» ایران

جمهوری اسلامی ایران که می‌گوید هدف نهایی‌اش وادار کردن نیروهای آمریکایی به ترک سراسر خاورمیانه است، خروج آمریکا از عراق را پیروزی «محور مقاومت» خود ــ متشکل از گروه‌های مسلح متحد ایران در سراسر منطقه ــ می‌داند.

امیر حیات مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، روز دوشنبه گفت: «پس از خروج آمریکایی‌ها از عراق و منطقه، امنیت پایدار در عراق برقرار خواهد شد.»

او به پایگاه خبری مجلس ایران گفت: «ایران از خروج نیروهای آمریکایی از عراق استقبال می‌کند و بدون تردید از آن حمایت خواهد کرد. گروه‌های مقاومت در حال حاضر اقداماتی انجام می‌دهند و گاهی نیروهای آمریکایی را هدف قرار می‌دهند و با آن‌ها مقابله می‌کنند.»

واشنگتن گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در عراق را متهم کرده است که با هدایت تهران، در درگیری گسترده‌تر خاورمیانه نقش دارند و به کشورهای همسایه حمله می‌کنند. این گروه‌ها در تازه‌ترین مورد، در این ماه یک خط لوله بزرگ نفت عربستان سعودی را هدف قرار دادند.

دولت عراق می‌گوید در تلاش است نفوذ این گروه‌ها را مهار کند.

آیا داعش دوباره جان می‌گیرد؟

برخی مقام‌های امنیتی عراق، هم در دولت فدرال و هم در اقلیم کردستان در شمال کشور، می‌گویند خروج آمریکا همچنین ممکن است به نیروهای داعش فرصت دوباره‌ای بدهد.

داعش با وجود شکست «خلافت» خودخوانده این گروه در تقریباً یک دهه پیش، همچنان شبکه‌ای از هسته‌های خفته در اختیار دارد.

نیروهای داعش در اوج قدرت خود حدود یک‌سوم خاک عراق را در اختیار داشتند و هزاران نفر را کشتند؛ از جمله صدها نفری که اعضای این گروه تصاویر تیراندازی و کشتن آن‌ها را در یک پایگاه نظامی سابق آمریکا منتشر کردند.

سروان سیروا‌ن بارزانی، فرمانده کُرد گفت فقدان اطلاعات نظامی، پشتیبانی لجستیکی و پهپادهای آمریکایی به داعش فرصت خواهد داد تا نیروهای خود را دوباره سازمان‌دهی کند.

او گفت: « پس از آن‌که در رسانه‌های عمومی اعلام شد خروج رسمی ائتلاف بین‌المللی از عراق تا پایان سپتامبر انجام خواهد شد، بیش از دو هفته است که شاهد تحرک هسته‌های خفته [داعش] بوده‌ایم.»

او افزود: «به نظر من، این مسئله روحیه نیروهای داعش را افزایش داده است.»

نیروهای امنیتی عراق اعلام کردند که یک هسته مظنون داعش در حال آماده‌سازی حملات انتحاری برای هم‌زمانی با خروج نیروهای آمریکایی بوده است.

چهار مقام امنیتی و نظامی عراق گفتند این طرح نشان‌دهنده نگرانی‌ها درباره توانایی داعش برای استفاده از شکاف‌های امنیتی است؛ حتی پس از سال‌ها شکست نظامی این گروه.

سرهنگ خالد البیاتی، یکی از مقام‌های ارشد امنیتی در کرکوک، شهر مهم نفتی، گفت: «داعش تلاش می‌کند این پیام را ارسال کند که این گروه همچنان قدرتمند است و توانایی انجام حملات خونین را دارد.»