یک سال پس از طرح ترامپ؛ حملات اسرائیل در غزه متوقف نشده و حماس خلع سلاح نشده است

طرح یک‌ساله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای پایان دادن به جنگ غزه عملاً متوقف شده است؛ اسرائیل تقریباً هر روز به حملات خود ادامه می‌دهد و حدود دو سوم این باریکه ویران‌شده را در کنترل دارد، در حالی که فلسطینی‌ها با شرایطی بسیار دشوار دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

به‌گزارش رویترز، مرحله نخست این طرح در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۸ مهر ۱۴۰۴) به آتش‌بس انجامید و آزادی آخرین گروگان‌هایی را که در حملات سال ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل به اسارت درآمده بودند، تضمین کرد. در مقابل، صدها زندانی و بازداشت‌شده فلسطینی نیز از زندان‌های اسرائیل آزاد شدند.

اما دیگر اهداف طرح، از جمله خلع سلاح حماس، خروج نیروهای اسرائیلی و بازسازی غزه، همچنان بسیار دور از دسترس به‌نظر می‌رسند.

طرح ترامپ چه بود؟

مرحله نخست طرح ۲۰ ماده‌ای ترامپ شامل توقف تمامی عملیات نظامی، عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از بخشی از غزه، آزادی گروگان‌ها و زندانیان و افزایش چشمگیر ارسال کمک‌های بشردوستانه بود.

در مراحل بعدی قرار بود حماس خلع سلاح شود و اداره غزه به یک نهاد فلسطینی جدید واگذار شود که تحت نظارت «هیئت صلح» به رهبری ترامپ فعالیت کند. اسرائیل نیز قرار بود به‌تدریج عقب‌نشینی کند و مناطق تخلیه‌شده را به یک «نیروی موقت تثبیت بین‌المللی» (ISF) تحویل دهد.

در این طرح آمده بود: «غزه به سود مردم غزه که بیش از اندازه رنج کشیده‌اند، بازسازی خواهد شد.»

آیا آتش‌بس پابرجا مانده است؟

اگرچه جنگ در مقیاس گسترده از سر گرفته نشده، اما حملات اسرائیل همچنان ادامه دارد.

وزارت بهداشت غزه می‌گوید از زمان آتش‌بس در ماه اکتبر، دست‌کم ۱۴۰۰ فلسطینی کشته شده‌اند که بسیاری از آن‌ها زن و کودک بوده‌اند. این وزارتخانه شمار تلفات نیروهای مسلح را به‌طور جداگانه اعلام نمی‌کند.

اسرائیل می‌گوید حملاتش مواضع حماس را هدف قرار داده و این گروه را متهم می‌کند که درصدد انجام حملات و بازسازی توان نظامی خود است. حماس این اتهام را رد می‌کند.

بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، از زمان برقراری آتش‌بس پنج سرباز اسرائیلی به‌دست نیروهای مسلح فلسطینی یا در جریان عملیات نظامی کشته شده‌اند.

اسرائیل اکنون چه مقدار از غزه را در کنترل دارد؟

بخش عمده‌ای از غزه هنوز در کنترل اسرائیل قرار دارد.

در مرحله نخست طرح ترامپ، قرار بود نیروهای اسرائیلی تا خطی موسوم به «خط زرد» عقب‌نشینی کنند؛ خطی که همچنان کنترل ۵۳ درصد از خاک غزه را در اختیار ارتش اسرائیل باقی می‌گذاشت.

از آن زمان، ارتش اسرائیل دامنه کنترل مؤثر خود را به حدود دو سوم این منطقه گسترش داده است.

پیشروی «خط زرد» باعث آوارگی شمار بیشتری از فلسطینی‌ها شده و جمعیت حدود دو میلیون نفری غزه را در نوار ساحلی هرچه کوچک‌تری فشرده است؛ جایی که بسیاری از مردم در چادرها و ساختمان‌های آسیب‌دیده پناه گرفته‌اند.

گروه‌های مسلح فلسطینی مخالف حماس که از حمایت اسرائیل برخوردارند نیز از مناطق تحت کنترل اسرائیل برای انجام حملات به مواضع حماس در مناطق تحت کنترل این گروه استفاده می‌کنند.

آیا وضعیت ارسال کمک‌های بشردوستانه بهتر شده است؟

بله، اما سازمان‌های امدادی می‌گویند این میزان همچنان کافی نیست.

«سامانه یکپارچه طبقه‌بندی مراحل امنیت غذایی» (IPC)، که وضعیت گرسنگی در جهان را رصد می‌کند، می‌گوید با وجود افزایش چشمگیر عملیات امدادرسانی پس از آتش‌بس، بیش از ۱,۲ میلیون نفر در غزه همچنان با گرسنگی حاد مواجه‌اند.

این نهاد در گزارشی در ماه اوت اعلام کرد که از زمان برقراری آتش‌بس تا پایان ماه مه، به‌طور متوسط روزانه ۲۲۷ کامیون حامل کمک‌های بشردوستانه و کالاهای تجاری وارد غزه شده‌اند؛ رقمی که کمتر از نیمی از حداقل ۶۰۰ کامیون تعیین‌شده در طرح غزه است.

«کوگات» (COGAT)، نهاد نظامی اسرائیل که بر دسترسی به غزه نظارت دارد، به درخواست برای اظهارنظر درباره این رقم که در گزارش IPC آمده، پاسخی نداد.

اسرائیل می‌گوید روزانه حدود ۶۰۰ کامیون حامل کمک‌های بشردوستانه و کالاهای تجاری وارد غزه می‌شوند، کالاهای مورد نیاز به اندازه کافی در دسترس مردم قرار دارد و اسرائیل به تعهدات خود عمل می‌کند.

اما سازمان‌های امدادی می‌گویند اسرائیل از ورود برخی اقلام ضروری، از جمله میله‌های فلزی برای برپا کردن چادر، روغن موتور و قطعات یدکی جلوگیری می‌کند؛ به این استدلال که حماس ممکن است از آن‌ها برای اهداف نظامی استفاده کند.

آیا حماس آماده خلع سلاح است؟

حماس نشانه‌هایی از آمادگی برای این کار نشان داده است، اما طرحی که در ماه ژوئیه برای تحقق آن ارائه شد نیز به بن‌بست رسیده است.

ترامپ اعلام کرد حماس و دیگر گروه‌های مسلح فلسطینی در غزه با یک نقشه راه ۱۵ ماده‌ای که «هیئت صلح» تدوین کرده، برای کنار گذاشتن سلاح‌هایشان موافقت کرده‌اند. بر اساس این طرح، همزمان با خلع سلاح حماس، نیروهای اسرائیلی نیز عقب‌نشینی می‌کردند. سپس نیروی تثبیت بین‌المللی، با همکاری یک نیروی امنیتی جدید فلسطینی، مسئول تأمین امنیت غزه می‌شد. ترامپ این طرح را «تاریخی» توصیف کرد.

حماس اعلام کرد با واگذاری سلاح‌های خود برای نگهداری تحت کنترل دولت تکنوکرات فلسطینی مورد حمایت آمریکا موافقت کرده است. اگرچه این گروه واژه «خلع سلاح» را نپذیرفت، این موضع به‌خودی‌خود تغییری بسیار مهم و تا پیش از آن تصورناپذیر برای این گروه محسوب می‌شد.

اما اسرائیل که نسبت به کنار گذاشتن سلاح‌ها از سوی حماس تردید دارد، این طرح را غیرقابل قبول خواند و اعلام کرد تا زمانی که حماس به‌طور کامل خلع سلاح نشود، هیچ عقب‌نشینی‌ای انجام نخواهد داد.

آیا نیروی تثبیت بین‌المللی تشکیل شده است؟

طرح این نیرو تا حدی شکل گرفته، اما هنوز به‌طور کامل تشکیل نشده است.

این نیرو اکنون یک فرمانده دارد: ژنرال جَسپر جفرز، از ارتش آمریکا. کشورهای اندونزی، مراکش، قزاقستان، آلبانی، کوزوو و اوگاندا نیز متعهد شده‌اند نیروهایی در اختیار آن قرار دهند.

جفرز گفته است هدف بلندمدت، تشکیل نیرویی با ۲۰ هزار سرباز و آموزش ۱۲ هزار پلیس فلسطینی است.

نهاد تکنوکرات فلسطینی برای اداره غزه، موسوم به «کمیته ملی اداره غزه»، نیز در ماه ژانویه تشکیل شد. ریاست این نهاد بر عهده علی شعث، معاون سابق یکی از وزارتخانه‌های تشکیلات خودگردان فلسطینی در رام‌الله، گذاشته شده است. با این حال، این کمیته هنوز وارد غزه نشده است.

بازسازی غزه چه وضعیتی دارد؟

در یک سال گذشته اما فلسطینی‌ها همچنان در میان آوار ساختمان‌های ویران‌شده به‌دنبال موادی می‌گردند که بتوانند با آن‌ها چادرها و دیگر سرپناه‌های خود را برپا کنند.

«هیئت صلح» در ماه سپتامبر طرحی به ارزش ۲,۴۵ میلیارد دلار برای آغاز بازسازی غزه ارائه کرد.

این مبلغ تنها بخش کوچکی از هزینه مورد نیاز است. «هیئت صلح» به ارزیابی مشترک اتحادیه اروپا و سازمان ملل که در ماه آوریل منتشر شد، استناد کرده است. بر اساس این ارزیابی، طی ۱۰ سال آینده حدود ۷۱,۴ میلیارد دلار برای احیا و بازسازی غزه مورد نیاز خواهد بود.

سیاستمداران اسرائیلی درباره آینده غزه چه می‌گویند؟

در حالی که طرح ترامپ بر تشویق مردم به ماندن در غزه تأکید دارد، سیاستمداران راست‌گرای اسرائیلی بار دیگر بر اخراج گسترده فلسطینی‌ها تحت عنوان «مهاجرت داوطلبانه» تأکید کرده‌اند.

یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، ماه گذشته گفت که در نهایت «بدون این مهاجرت، راه‌حل واقعی برای غزه وجود نخواهد داشت».

وزارت دفاع اسرائیل در سال ۲۰۲۵ دفتری را برای نظارت بر «مهاجرت داوطلبانه» از غزه تأسیس کرد؛ اقدامی که پس از اظهارات ترامپ درباره امکان انتقال دائمی ساکنان غزه مطرح شد.

ترامپ بعدتر از این ایده عقب‌نشینی کرد؛ ایده‌ای که با مخالفت شدید کشورهای عربی روبه‌رو شد و در سطح بین‌المللی نیز به‌طور گسترده رد شد. مقام‌های اسرائیلی گفته‌اند برنامه‌ای برای انتقال اجباری جمعیت غزه وجود ندارد.

اسرائیل قرار است ۵ آبان /  ۲۷ اکتبر انتخابات سراسری برگزار کند؛ نخستین انتخابات این کشور از زمان حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲). برخی از چهره‌های اصلی مخالف دولت از طرح ترامپ حمایت کرده‌اند. نظرسنجی‌ها نیز از رقابتی نزدیک میان احزاب حامی و مخالف بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل حکایت دارند.