پنج مدافع حقوق بشر در معرض خطر، برندگان جایزه فرانت لاین دیفندرز در سال ۲۰۲۶
احمدرضا حائری برنده جایزه سال سازمان بین‌المللی مدافعان خط مقدم شد
سازمان فرانت لاین دیفندرز پنج فعال حقوق بشر از ایران، آنگولا، برزیل، هند و صربستان را به‌دلیل فعالیت‌های مسالمت‌آمیزشان در دفاع از حقوق بنیادین، برندگان جایزه سال ۲۰۲۶ معرفی کرد. احمدرضا حائری، فعال ایرانی مخالف مجازات اعدام و از اعضای اولیه کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام»، یکی از این برگزیدگان است که پس از سه سال و نیم حبس در شهریور امسال از زندان آزاد شد.
بخش حقوق
سازمان حقوق بشری مدافعان خط مقدم، (فرانت لاین دیفندرز front line defenders) پنج‌شنبه ۱۶ مهر / ۸ اکتبر، پنج برنده جایزه سالانه «مدافعان حقوق بشر در معرض خطر» را معرفی کرد. این جایزه در مراسمی ویژه در کالج ترینیتی دوبلین، با حضور دیپلمات‌های خارجی، نمایندگان دولت و وزارت امور خارجه ایرلند، فعالان جامعه مدنی و نمایندگان رسانه‌ها، به برگزیدگان اهدا شد.
برندگان امسال عبارت‌اند از لاوریندا مانوئل گوویا، فعال حقوق زنان و مدافع مشارکت دموکراتیک از آنگولا، در بخش آفریقا؛ آدّا ویکتوریا کائتانو، رهبر جامعه کیلومبولا و مدافع حقوق افراد ال‌جی‌بی‌تی‌پلاس در برزیل، در بخش قاره‌های آمریکا؛ عمر خالد، فعال دانشجویی زندانی در هند، در بخش آسیا و اقیانوسیه؛ لیلیانا نشیچ، فعال فمینیست و صلح‌طلب صربستانی، در بخش اروپا و آسیای مرکزی؛ و احمدرضا حائری، فعال ایرانی مخالف مجازات اعدام، در بخش خاورمیانه و شمال آفریقا.
آلن گلاسگو، مدیرعامل فرانت لاین دیفندرز، با اشاره به وضعیت مدافعان حقوق بشر در جهان گفت که با وجود شرایط نگران‌کننده‌ای که این افراد با آن روبه‌رو هستند، نسلی از کنشگران همچنان به امکان ساختن آینده‌ای روشن‌تر باور دارد. او برگزیدگان امسال را نمادی از این موج تغییر دانست و تأکید کرد که آنها از نقاط مختلف جهان، با شجاعت و به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز برای عدالت و برابری تلاش می‌کنند.
گلاسگو گفت بازداشت خودسرانه، شکنجه، تهدید به مرگ، آزار قضایی و افترا از جمله خطرهایی است که مدافعان حقوق بشر به‌دلیل فعالیت‌هایشان با آن مواجه می‌شوند، اما این افراد از ادامه کار خود دست نکشیده‌اند.
جایزه سالانه فرانت لاین دیفندرز در سال ۲۰۰۵ برای قدردانی از مدافعان حقوق بشری پایه‌گذاری شد که با وجود خطرهای شخصی، سهمی برجسته در ارتقای حقوق بشر و حفاظت از حقوق دیگران دارند. هدف این جایزه، افزایش توجه جهانی به فعالیت‌ها و مبارزات این افراد و فراهم کردن بستری بین‌المللی برای بازتاب مسائلی است که از آنها دفاع می‌کنند. برندگان سال ۲۰۲۶ پنجاهمین گروه از مدافعان حقوق بشری هستند که از زمان تأسیس این جایزه مورد تقدیر قرار می‌گیرند.
برگزیدگان امسال از میان صدها نامزد انتخاب شدند. فرایند نامزدی به‌صورت امن و با مشارکت عمومی، در فاصله آبان تا دی ۱۴۰۴ برگزار شد. فرانت لاین دیفندرز علاوه بر اعطای جایزه و کمک به افزایش دیده‌شدن فعالیت‌های برندگان، اعلام کرده است که در صورت تمایل آنان، در زمینه‌هایی مانند امنیت فیزیکی و دیجیتال، کنشگری، افزایش پدیداری و رفاه نیز از آنها حمایت خواهد کرد.
احمدرضا حائری، فعال حقوق بشر ایرانی و از مخالفان مجازات اعدام، برنده جایزه بخش خاورمیانه و شمال آفریقا شده است. او از اعضای اولیه کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» است؛ حرکتی اعتراضی که با اعتصاب غذای هفتگی زندانیان سیاسی آغاز شد و به‌تدریج به ده‌ها زندان در ایران گسترش یافت.
حائری در سپتامبر ۲۰۲۶، پس از گذراندن حدود سه سال و نیم حبس، از زندان قزل‌حصار کرج آزاد شد. او در دوران زندان با حملات فیزیکی، حبس در سلول انفرادی و پیگرد قضایی روبه‌رو بود، اما فعالیت‌هایش در دفاع از حقوق زندانیان و مخالفت با اعدام را ادامه داد. با این حال، او به‌دلیل شرایط امنیتی حاکم بر ایران نتوانست برای دریافت جایزه به دوبلین سفر کند.
حائری در اردیبهشت ۱۴۰۲ برای اجرای حکم حبس به زندان اوین رفت و در ۱۲ شهریور همان سال، همراه با شماری دیگر از زندانیان سیاسی، به زندان قزل‌حصار کرج منتقل شد. او در تمام مدت حبس از مرخصی محروم بود. انتقال او و گروهی از زندانیان سیاسی به قزل‌حصار، چند ماه بعد در شکل‌گیری یکی از طولانی‌ترین کارزارهای اعتراضی زندانیان ایران نقش داشت.
کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» در ۹ بهمن ۱۴۰۲ با اعتصاب غذای هفتگی ۱۰ زندانی سیاسی در قزل‌حصار آغاز شد. شرکت‌کنندگان در این حرکت هر سه‌شنبه در اعتراض به صدور و اجرای احکام اعدام اعتصاب غذا می‌کنند. این کارزار از آن زمان به ده‌ها زندان در ایران گسترش یافته است. از آنجا که اعدام‌ها در ایران اغلب روزهای چهارشنبه اجرا می‌شوند، اعتصاب غذای سه‌شنبه‌ها به یکی از شیوه‌های اعتراض زندانیان به این مجازات تبدیل شده است.
فعالیت‌های حائری علیه مجازات اعدام در دوران حبس، پرونده‌های قضایی تازه‌ای نیز برای او به همراه داشت. دادسرای انقلاب کرج، بر اساس گزارش‌ها و شکایت مسئولان زندان قزل‌حصار، پرونده‌ای با اتهام‌های «تبلیغ علیه نظام» و «نشر اکاذیب» علیه او تشکیل داده است. این پرونده به نامه‌ها و گزارش‌های حائری درباره شکنجه، وضعیت زندانیان و فعالیت‌های او در کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» مربوط بود.
حائری در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز در حالی که همچنان زندانی بود، به‌صورت ویدئوکنفرانسی بار دیگر محاکمه شد. این پرونده هم با فعالیت‌های او علیه مجازات اعدام ارتباط داشت. او در دوران حبس، با انتشار نامه‌ها و پیام‌هایی درباره وضعیت زندان‌ها، اعدام و تحولات سیاسی ایران موضع‌گیری می‌کرد. در تیر ۱۴۰۳ نیز همراه با چند زندانی سیاسی دیگر از شهروندان خواسته بود در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت نکنند.
شعبه ۳۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران در آبان ۱۴۰۳، با ادغام پرونده‌های حائری و نقض دادنامه‌های پیشین، مجموع احکام حبس او را شش سال و سه ماه اعلام کرده بود. او پیش از این دوره حبس نیز سابقه بازداشت داشت: در تیر ۱۴۰۱ به‌دست نیروهای اطلاعات سپاه بازداشت و به بند دو-الف زندان اوین منتقل شد و پس از حدود یک ماه با وثیقه آزاد شد.
فرانت لاین دیفندرز در معرفی حائری، او را مدافعی دانسته است که زندگی خود را وقف دفاع از کرامت انسانی و حقوق بنیادین دیگران کرده است. این سازمان با اشاره به آمار بالای اعدام در ایران، به گزارش عفو بین‌الملل استناد کرده که بر اساس آن، دست‌کم ۲۱۵۹ نفر در سال ۲۰۲۵ در ایران اعدام شده‌اند. این آمار، بنا بر گزارش این سازمان، ایران را در شمار کشورهایی قرار می‌دهد که بیشترین شمار اعدام‌ها را در جهان ثبت کرده‌اند.
حائری درباره مبارزه با مجازات اعدام گفته است:
آنها مرگ می‌خواهند، در حالی که ما برای زندگی مبارزه می‌کنیم. من مطمئنم که در مبارزه ما برای حق حیات، شکستی در کار نخواهد بود.
در ادامه پیام احمدرضا حائری از ایران را که برای مراسم اهدا جایزه ارسال شده، مشاهده کنید:
لاوریندا مانوئل گوویا، برنده بخش آفریقا، بیش از یک دهه است که برای حقوق زنان، آزادی‌های اساسی و مشارکت عمومی در فرایندهای دموکراتیک در آنگولا فعالیت می‌کند. او در سال ۲۰۲۱ سازمان «بالوموکنو» را بنیان گذاشت؛ نهادی که با آموزش جوانان، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر و تقویت مشارکت مدنی فعالیت می‌کند.
مدرسه راهبردی جامعه محلی و حقوق بشر که گوویا راه‌اندازی کرده، به رشد و شکل‌گیری دست‌کم چهار جنبش جدید جوانان کمک کرده است. او بارها به‌دلیل فعالیت‌هایش بازداشت شده و در یکی از این موارد، ۷۳ ساعت را به همراه نوزاد هفت‌ماهه‌اش در سلول بازداشت پلیس گذرانده است.
گوویا با وجود این فشارها، به امکان تغییر در آنگولا باور دارد و معتقد است هر نسل در قبال زمانه خود مسئولیتی بر عهده دارد. او همچنین در آزادی چهار فعال که از حق آزادی و مشارکت مدنی خود استفاده کرده بودند، نقش داشته است. این فعال حقوق بشر اکنون کارزاری را برای حمایت از ایناسیو پاسلا، نوجوانی ۱۵ساله، دنبال می‌کند که در جریان اعتصاب رانندگان تاکسی در سال ۲۰۲۵، هنگامی که ۱۴ سال داشت، با گلوله پلیس هدف قرار گرفت و فلج شد.
گوویا درباره اهمیت آگاهی و مشارکت جوانان گفته است:
وقتی جوانان از حقوق خود آگاه باشند، خود را سازمان‌دهی و با هم مشارکت می‌کنند، دیگر تنها نظاره‌گر واقعیت نیستند و عامل تغییر می‌شوند.
در بخش قاره‌های آمریکا، آدّا ویکتوریا کائتانو از برزیل برنده جایزه شده است. او زنی ترنس و سیاه‌پوست از قوم کیلومبولا، هنرمند، تهیه‌کننده فرهنگی و رهبر جامعه محلی «کیلومبو کونسیسائو دوس کائتناس» در ایالت سئارا، در شمال شرق برزیل است.
جوامع کیلومبولا، جوامع سیاه‌پوستی هستند که ریشه تاریخی آنها به مقاومت نیاکانشان در برابر برده‌داری در برزیل بازمی‌گردد. کائتانو به‌عنوان سازمان‌دهنده ملی تشکل ال‌جی‌بی‌تی‌پلاس در سازمان «هماهنگی ملی برای انسجام جوامع روستایی سیاه‌پوست کیلومبولا» (CONAQ) فعالیت می‌کند. او همچنین در تشکل زنان کیلومبولا مشارکت دارد و برای تقویت سازمان‌دهی سیاسی و افزایش دیده‌شدن افراد ال‌جی‌بی‌تی‌پلاس در این جوامع تلاش می‌کند.
کائتانو در جریان فعالیت‌هایش با تهدید، ارعاب، حملات اینترنتی و تلاش‌هایی برای بی‌اعتبار کردن رهبری‌اش روبه‌رو شده است. به گفته فرانت لاین دیفندرز، او در واکنش به این فشارها شبکه‌های حمایتی ایجاد کرده و تهدیدهای فردی علیه خود را به زمینه‌ای برای تقویت حمایت جمعی تبدیل کرده است. او همچنان بر دفاع از حقوق جامعه کیلومبولا و حمایت از افراد ال‌جی‌بی‌تی‌پلاس تأکید دارد.
کائتانو درباره پیوند میان سرزمین، هویت و مبارزه برای حقوق برابر گفته است:
من برای مالکیت سرزمین‌هایمان می‌جنگم، زیرا سرزمین، زندگی، اجداد و آینده است. من می‌جنگم تا هیچ‌کس مجبور نباشد حق تعلق و هویت خود را پنهان کند.
عمر خالد، فعال دانشجویی زندانی در هند، برنده جایزه بخش آسیا و اقیانوسیه است. او در شش سال گذشته به‌دلیل نقش خود در جنبش مدنی مسالمت‌آمیز علیه تغییرات قانونی مربوط به شهروندی هند در زندان به سر برده است. مخالفانش او را «دشمن کشور» و «ضد ملی» خوانده‌اند، در حالی که حامیانش او را مدافع حقوق بشر و صدای مخالفان تبعیض می‌دانند.
اعتراض‌های مورد حمایت خالد علیه اصلاحات قوانین شهروندی هند در فضایی شکل گرفت که ملی‌گرایی هندو در آن تقویت شده بود. منتقدان این اصلاحات می‌گویند که این قوانین با تبعیض علیه مسلمانان، آنان را در معرض محرومیت از مدارک هویتی و وضعیت قانونی قرار می‌دهد. خالد در این جنبش از حقوق دانشجویان، اقلیت‌ها و شهروندان دفاع کرده است.
چندین سازمان بین‌المللی حقوق بشری و همچنین گروه کاری سازمان ملل متحد درباره بازداشت‌های خودسرانه، قانونی بودن دستگیری و ادامه بازداشت او را زیر سؤال برده‌اند. از آنجا که خالد همچنان زندانی است، نتوانست برای شرکت در مراسم به دوبلین سفر کند و جایزه‌اش را شخصاً دریافت کند.
او در توصیف رویکرد خود به مبارزه مسالمت‌آمیز گفته است:
ما خشونت را با خشونت پاسخ نخواهیم داد. ما نفرت را با نفرت پاسخ نخواهیم داد. اگر آنها نفرت‌پراکنی کنند، ما با عشق به آن پاسخ خواهیم داد.
در بخش اروپا و آسیای مرکزی، لیلیانا نشیچ، مدافع حقوق بشر، فمینیست و فعال صلح‌طلب از صربستان، برنده جایزه شده است. او بیش از ۳۳ سال برای دفاع از حقوق زنان و ارتقای آنها فعالیت کرده و بخش مهمی از کارش را به حمایت از زنانی اختصاص داده است که خشونت خانگی یا خشونت از سوی شریک زندگی خود را تجربه کرده‌اند.
فعالیت‌های نشیچ، از جمله، زنانی را دربر گرفته است که از سوی سربازان بازگشته از جنگ‌های یوگوسلاو مورد خشونت قرار گرفته‌اند. او برای برابری جنسیتی، امنیت زنان و دسترسی به عدالت، به‌ویژه برای زنان ساکن مناطق روستایی و جوامع محروم در جنوب صربستان، تلاش کرده است. نشیچ اکنون ریاست جنبش «ژنه زا میر» به‌معنای «زنان برای صلح» را بر عهده دارد.
او به‌دلیل فعالیت‌هایش با بازداشت، افترا، تهدیدهای گوناگون، از جمله تهدید به خشونت جنسی، و حملات سایبری مواجه شده است. به گفته فرانت لاین دیفندرز، این تهدیدها در سال‌های اخیر افزایش یافته‌اند. در دسامبر ۲۰۲۵ نیز خانه او مورد دستبرد و غارت قرار گرفت؛ اقدامی که گمان می‌رود با هدف ارعاب او انجام شده باشد.
نشیچ گفته است که هرگز تا این اندازه در انجام فعالیت‌هایش احساس ناامنی نکرده بود، اما قصد ندارد کار خود را متوقف کند. او در پیامی درباره شجاعت، همبستگی و صلح گفته است:
بگذار تا شجاعتت نجیب باشد. کلامت پلی باشد. و قلبت هرگز با جهانی که در آن زنان ساکت هستند و صلح یک امتیاز است، کنار نیاید.
در کنار فعالیت‌های این پنج برگزیده، فرانت لاین دیفندرز با ارائه جایزه سالانه خود تلاش می‌کند توجه عمومی را به خطرهایی جلب کند که مدافعان حقوق بشر در مناطق مختلف جهان با آن روبه‌رو هستند. این سازمان که در سال ۲۰۰۱ در ایرلند تأسیس شد، از مدافعانی حمایت می‌کند که به‌صورت مسالمت‌آمیز برای حقوق بشر فعالیت می‌کنند. این نهاد خطوط تلفنی اضطراری به چند زبان دارد و در مناطق مختلف جهان، از جمله آفریقا، آسیا و خاورمیانه، فعالیت می‌کند.
برگزیدگان جایزه سال ۲۰۲۶ از پنج منطقه مختلف جهان می‌آیند، اما فعالیت‌هایشان موضوعاتی مشترک را بازتاب می‌دهد: مخالفت با مجازات اعدام، دفاع از حقوق زنان و اقلیت‌ها، مشارکت مدنی، برابری و تلاش برای حفظ امکان اعتراض مسالمت‌آمیز. جایزه فرانت لاین دیفندرز با هدف برجسته کردن این فعالیت‌ها و تقویت حمایت بین‌المللی از مدافعانی اهدا می‌شود که با وجود تهدیدها و پیگردها، به کار خود ادامه می‌دهند.
نظرها
نظری وجود ندارد.