اردوغان شهر ازمیر، سنگر اصلی مخالفان را در اختیار گرفت

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه شخصاً نشان حزب حاکم «عدالت و توسعه» (AKP) را بر سینه یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های جداشده از اردوگاه مخالفان نصب کرد. روز چهارشنبه، هنگامی که اردوغان شهردار ازمیر، جمیل توغای، را به روی صحنه در مقر حزب خود فراخواند، حاضران شعار می‌دادند: «همه‌جا ازمیر است، همه‌جا اردوغان.» این مراسم به‌طور زنده از تلویزیون دولتی ترکیه پخش شد، آن هم ازمیر؛ شهری در غربی‌ترین نقطه ترکیه که همواره دژ تسخیرناپذیر مخالفان به شمار می‌رفت.

سکولاریسم در ازمیر چنان ریشه‌دار است که حزب حاکم عدالت و توسعه، حزب مذهبی ـ محافظه‌کار اردوغان، در ۲۵ سال فعالیت خود هرگز نتوانسته در این شهر پیروز انتخابات شود. اکنون اما این حزب بدون کسب رأی مردم، عملاً اداره سومین شهر بزرگ ترکیه را در اختیار گرفته است. بسیاری از ترک‌ها این تحول را نشانه‌ای از شکل‌گیری واقعیتی سیاسی می‌دانند که در آن انتخابات دیگر نقش چندانی نخواهد داشت.

«من از آن آدم‌هایی نیستم که چنین کاری بکنند»

جمیل توغای در اوت ۲۰۲۵، در مصاحبه‌ای گفته بود احتمال پیوستنش به حزب عدالت و توسعه کمتر از «یک در یک میلیون» است. او تغییر حزب را «ناشایست» می‌دانست، زیرا به‌عنوان شهردار با رأی مردم و از طرف حزب «جمهوری‌خواه خلق» (CHP) انتخاب شده بود. او در آن زمان گفته بود: «من از آن آدم‌هایی نیستم که چنین کاری بکنند.»

توغای حتی در ژانویه امسال نیز گفته بود اگر به حزب عدالت و توسعه بپیوندد، مادرش او را از ارث محروم خواهد کرد و همسرش از او طلاق خواهد گرفت. اما روز چهارشنبه، همسرش با لبخندی تصنعی در کنار او روی صحنه ایستاد، در حالی که توغای با اردوغان دست می‌داد.

شاید آن‌چه نظر او را تغییر داد، این واقعیت بود که در این فاصله ده‌ها شهردار عضو حزب جمهوری‌خواه خلق بازداشت شده‌اند؛ از جمله یکی از شهرداران پیشین ازمیر. تصمیم توغای البته یک مورد استثنایی نیست. در ماه‌های گذشته، دو شهردار دیگر شهرهای بزرگ، در آیدین و افیون‌قره‌حصار، و همچنین ۳۳ شهردار شهرها و بخش‌های کوچک‌تر، از حزب جمهوری‌خواه خلق به حزب عدالت و توسعه پیوسته‌اند.

تنها حدود هزار نفر در تجمع اعتراضی شرکت کردند

عمر اوزِل، رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق، می‌گوید برخی از این شهرداران با تهدید به گشوده‌شدن پرونده قضایی یا بازداشت، مجبور به چنین اقدامی شده‌اند. او درباره توغای نیز گفته است که «با تهدید، امضای او را گرفته‌اند».

شهردار ازمیر در سخنرانی خود اردوغان را «رهبر بزرگ» خواند و گفت می‌خواهد با کمک دولت مرکزی، شهر را «دوباره بسازد».

در اعتراض به تغییر حزب شهردار، مدیر جشنواره ادبی ازمیر و مدیر هنری تئاتر شهر از سمت‌های خود استعفا کردند. برنا لاچین، بازیگر سرشناس ترکیه نیز بازداشت شد. او در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به اشغال ازمیر توسط نیروهای یونانی در سال ۱۹۱۹ نوشته بود: «ازمیر یک بار اشغال شده است، نترسید».

عصر همان روز، حدود هزار نفر در میدان جمهوری ازمیر در اعتراض به تغییر حزب شهردار تجمع کردند و خواستار استعفای او شدند. شمار نسبتاً اندک معترضان را می‌توان نشانه‌ای از وضعیت کنونی مخالفان دانست.

ایلقان دالکوچ، روزنامه‌نگار اهل ازمیر از پایگاه اینترنتی «دکتیلو ۱۹۸۴»، می‌گوید: «مردم روحیه خود را از دست داده‌اند. امیدشان را از دست داده‌اند و فقط منتظر انتخابات هستند.» به‌گفته او، فشار بر مخالفان و بازداشت‌های گسترده، خشم عمومی را سرکوب کرده است.

۲۰ سال «موتور سیاسی» ازمیر

با پیوستن شهردار ازمیر به حزب حاکم، مخالفان یکی از مهم‌ترین سنگرهای خود را از دست داده‌اند.

دالکوچ می‌گوید: «ازمیر ۲۰ سال موتور سیاسی حزب جمهوری‌خواه خلق را به حرکت درآورد.» به اعتقاد او، دلیل تصمیم شهردار «به‌راحتی قابل حدس است». او می‌گوید شبکه روابط و مناسبات درهم‌تنیده و فسادآلودی که در شهر وجود دارد، «هر شهرداری را در معرض حمله و فشار قرار می‌دهد».

تنها دو سال پیش، حزب جمهوری‌خواه خلق امیدوار بود در انتخابات بعدی ریاست‌جمهوری بخت خوبی برای پیروزی داشته باشد؛ به‌ویژه پس از آن‌که در انتخابات شهرداری‌های مارس ۲۰۲۴ شکست سنگینی به حزب عدالت و توسعه وارد کرد.

اما در مارس ۲۰۲۵، هنگامی که حزب جمهوری‌خواه خلق قصد داشت اکرم امام‌اوغلو، شهردار استانبول، را به‌عنوان نامزد خود در انتخابات ریاست‌جمهوری معرفی کند، او بازداشت شد.