سیل در شمال ایران؛ یک کشته و دو مفقود در گلستان و هشدار درباره درگیری ۲۷ استان با پیامدهای احتمالی ال‌نینو

بارش شدید باران از عصر شنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۵ در استان گلستان به جاری شدن سیلاب و آب‌گرفتگی معابر، خانه‌ها و مغازه‌ها منجر شد و شماری از راه‌های استان را مسدود کرد. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، آب‌گرفتگی گسترده در گرگان و گنبدکاووس و گرفتار شدن خودروها در سیلاب را نشان می‌دهد. در پی این حوادث، دانشگاه علوم پزشکی گلستان از مرگ دست‌کم یک نفر و مفقود شدن دو نفر در شهرستان مینودشت خبر داد.

بر اساس گزارش‌های اولیه، قربانی این حادثه مردی حدوداً ۴۰ ساله بود و دو زن نیز مفقود شده بودند. مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر استان گلستان روز یکشنبه از پیدا شدن افراد مفقودشده خبر داد. در پی جاری شدن سیلاب، برخی راه‌های روستایی نیز مسدود شدند و عملیات امدادرسانی و بررسی وضعیت مناطق آسیب‌دیده ادامه یافت.

جمعیت هلال‌احمر از شهروندان خواسته است از حاشیه و بستر رودخانه‌ها و مسیرهای عبور سیلاب فاصله بگیرند. سازمان هواشناسی پیش از وقوع این بارش‌ها درباره احتمال بارندگی شدید در مناطق شمالی و شرقی کشور هشدار نارنجی صادر کرده بود.

سازمان هواشناسی کشور روز یکشنبه نیز برای چند استان، از جمله مازندران، گلستان، خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی، هشدار سطح نارنجی صادر کرد. بر اساس این هشدار، رگبار باران، رعدوبرق، وزش باد شدید موقتی و در برخی مناطق مستعد بارش تگرگ پیش‌بینی شده است. همچنین احتمال آب‌گرفتگی معابر، جاری شدن سیلاب و طغیان رودخانه‌های فصلی وجود دارد.

گزارش‌ها حاکی است که از بامداد روز یکشنبه در بخش‌هایی از مازندران، گلستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی و شمال سمنان رگبار باران و رعدوبرق رخ داده است. سازمان هواشناسی از ساکنان این مناطق خواسته است از توقف و تردد در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها خودداری کنند. برای پنج روز آینده نیز در ارتفاعات کرمان، شرق هرمزگان و برخی مناطق سیستان و بلوچستان در ساعات بعدازظهر و شب رگبار، رعدوبرق و وزش باد شدید موقتی پیش‌بینی شده است. همچنین در برخی مناطق شمال شرق و شرق کشور احتمال وزش باد شدید و خیزش گردوخاک وجود دارد.

سیلاب تنها به گلستان محدود نبوده است. روز شنبه ۱۸ مهر، بارش شدید باران در شهرستان‌های انگوت و گرمی استان اردبیل به خانه‌های مسکونی، محل نگهداری دام‌ها، زیرساخت‌های روستایی و بخش‌هایی از فعالیت‌های کشاورزی و دامداری خسارت وارد کرد و شماری از دام‌های روستاییان تلف شدند.

خبرگزاری فارس به نقل از علیرضا علیپور، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل، گزارش داد که روستاهای ملالار و زیوه و مناطق اطراف آن‌ها در شهرستان انگوت از جمله مناطق آسیب‌دیده بوده‌اند. به گفته علیپور، ورود آب به خانه‌های روستایی به وسایل و لوازم خانگی ساکنان آسیب رسانده است. او همچنین از وارد شدن خسارت به پل‌ها، کانال‌های شهری و دیگر زیرساخت‌های منطقه خبر داد و گفت یکی از دهانه‌های پل قدیمی در زیوه بر اثر شدت سیلاب تخریب شده است.

به گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل، نیروهای امدادی، راهداری، جهاد کشاورزی و دیگر دستگاه‌های مسئول در مناطق آسیب‌دیده حضور یافته‌اند و امدادرسانی و بررسی میزان خسارت‌ها ادامه دارد. علیپور اعلام کرد مسیرهای مسدودشده بازگشایی شده‌اند و در زمان انتشار گزارش، مسیر بسته‌ای در مناطق آسیب‌دیده باقی نمانده بود. میزان نهایی خسارت‌ها قرار است پس از پایان بررسی‌ها اعلام شود.

امید محترمی، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور هم یکشنبه درباره سیلاب‌های اخیر گفت: «در استان گلستان منطقه مینودشت ایستگاه قلعه قافه ۱۴۷ میلیمتر بارش به ثبت رسید که بیشترین میزان بارش ها بود. همچنین در ایستگاه گرگان نیز ۸۰ میلی متر بارش به ثبت رسید.» سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور با اشاره به اینکه ۱۵ واحد مسکونی دچار آب‌گرفتگی شدند، افزود: «در این مناطق سیلاب‌هایی جاری شد که باعث آسیب رسیدن به ۱۹ روستا و قطعی برق آنها شد. همچنین ۱۸ محور روستایی نیز مسدود شد. محور گنبدکاووس به کلاله نیز به علت طغیان رودخانه مسدود شد و دستگاه های مربوطه در حال بازگشایی مسیر هستند.»

محترمی همچنین گفت:

امید محترمی از مردم خواست که به هشدارهای سازمان هواشناسی توجه کنند و از در زمان بارندگی از رودخانه‌ها فاصله بگیرند.

این حوادث در شرایطی رخ داده‌اند که مقام‌های سازمان مدیریت بحران درباره احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو و ورود سامانه‌های بارشی متعدد به ایران هشدار داده‌اند. حسین ساجدی‌نیا، رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، اعلام کرده است که بر اساس برآوردهای این سازمان، حدود ۲۵ تا ۲۷ استان ممکن است با پیامدهای احتمالی این پدیده روبه‌رو شوند. او از مردم خواسته است هشدارهای رسمی را جدی بگیرند تا از میزان خسارت‌های احتمالی کاسته شود.

ساجدی‌نیا با اشاره به مشکلات مربوط به لایروبی رودخانه‌ها گفت حدود یک‌هزار و ۴۰۰ کیلومتر از رودخانه‌های کشور به لایروبی نیاز دارند و اجرای این عملیات هزینه زیادی در پی دارد. به گفته او، منابع مالی لازم در اختیار استان‌ها قرار گرفته است؛ با این حال، برخی استان‌ها عملیات لایروبی را آغاز کرده‌اند و برخی دیگر هنوز اقدامات خود را به نتیجه نرسانده‌اند. رئیس سازمان مدیریت بحران تأکید کرده است که در مواجهه با این وضعیت، غافلگیری دیگر پذیرفتنی نیست.

او همچنین از آمادگی سازمان مدیریت بحران برای مقابله با پیامدهای احتمالی ال‌نینو خبر داده و گفته است: «برای پدیده ال‌نینو در ایران آمادگی کامل داریم و کم نخواهیم گذاشت.» به گفته مقام‌های این سازمان، انتظار می‌رود سامانه‌های بارشی متعددی وارد کشور شوند و مناطق شمالی، غربی و رشته‌کوه زاگرس را تحت تأثیر قرار دهند. با این حال، میزان بارش و پیامدهای محلی آن به شرایط جوی و منطقه‌ای بستگی خواهد داشت.

ال‌نینو یکی از پدیده‌های طبیعی اقلیمی است که در پی گرم‌شدن غیرعادی آب‌های سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد. این پدیده معمولاً هر دو تا هفت سال یک‌بار رخ می‌دهد و می‌تواند الگوهای دما و بارندگی را در بخش‌های مختلف جهان تغییر دهد. آثار آن در مناطق مختلف یکسان نیست و ممکن است در برخی نقاط خطر خشکسالی و آتش‌سوزی را افزایش دهد و در مناطق دیگر به بارش‌های شدیدتر و سیلاب منجر شود.

برخی پیش‌بینی‌ها از تقویت ال‌نینو در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۵ و احتمال رسیدن آن به اوج در آذر و دی‌ماه حکایت دارند. در برخی گزارش‌ها نیز احتمال افزایش قابل توجه دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام مطرح شده است. با این حال، شدت نهایی این پدیده و آثار دقیق آن بر مناطق مختلف همچنان به داده‌ها و پیش‌بینی‌های هواشناسی وابسته است.

درباره ایران، صرف وقوع یا شدت گرفتن ال‌نینو به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره افزایش بارندگی، وقوع خشکسالی یا شدت سیلاب در مناطق مختلف کافی نیست. ارزیابی خطر در هر استان به پیش‌بینی‌های منطقه‌ای، وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها، شرایط زمین و میزان آمادگی زیرساخت‌ها بستگی دارد. از این رو، هشدارهای هواشناسی و مدیریت محلی خطر سیلاب همچنان نقش مهمی در کاهش خسارت‌ها دارند.

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو جمهوری اسلامی ایران، شنبه ۲۱ شهریور، درباره نزدیک شدن پدیده ال‌نینو هشدار داده و گفته بود کشور باید برای بارش‌های سهمگین و کاهش خسارت‌های احتمالی آماده شود. امید محترمی، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور هم امروز گفته است از ابتدای امسال تاکنون ۳۵ سیلاب منجر به خسارت در کشور رخ داده که این سیلاب‌ها باعث مرگ ۴ نفر در استان گلستان شده اند. بر اساس پیش‌بینی‌ها تا دو ماه آینده نیز این بارش‌ها ادامه دارد و اوج آن در استان های حاشیه زاگرس خواهد بود. او همچنین خبر داد که در استان‌های کرمان، گیلان و فارس ۳ نفر به خاطر رعدوبرق و صاعقه از اول مهرماه جانشان را از دست داده اند.

در هفته‌های اخیر نیز بارندگی‌ها در نقاط مختلف ایران، از مناطق شمالی تا بخش‌هایی از جنوب کشور، به جاری شدن سیلاب و خسارت به مناطق مسکونی و زیرساخت‌ها منجر شده است. حوادث اخیر در گلستان و اردبیل، در کنار هشدارهای تازه هواشناسی و اعلام نیاز به لایروبی گسترده رودخانه‌ها، بار دیگر اهمیت آمادگی پیشگیرانه، رسیدگی به زیرساخت‌های آسیب‌پذیر و رعایت هشدارهای رسمی را برجسته کرده است.

به‌گزارش نشریه گاردین، بر اساس برآورد دانشمندان علوم اقلیمی، بیش از ۴۵۰ هزار نفر ممکن است طی شش ماه آینده در اثر گرمای بیشتر ناشی از پدیده بسیار شدید ال‌نینو جان خود را از دست بدهند.