افتتاح پنج مدرسه کُردی در حماه سوریه؛ درخواست مشابه کُردها برای درعا

الهام احمد، سیاستمدار ارشد کُرد، در گفت‌وگو با شبکه کُردی رووداو اعلام کرد که قرار است پنج مدرسه با آموزش به زبان کُردی در استان حماه، در مرکز سوریه، افتتاح شود. به‌گفته او، درخواست‌های مشابهی نیز برای استان درعا در جنوب سوریه مطرح شده است. رهبران کُرد در تلاش‌اند به زبان خود در قانون اساسی رسمیت دهند و آموزش به این زبان را به مناطقی فراتر از شمال‌شرق سوریه، معروف به روژاوا، گسترش دهند.

احمد، از مقام‌های ارشد پیشین اداره خودگردان تحت رهبری کُردها در روژاوا، گفت این مدارس قرار است به جوامع کُردی خدمت کنند که تا حد زیادی توانایی صحبت‌کردن به زبان مادری خود را از دست داده‌اند.

این برنامه‌ها در چارچوب تلاش‌ها برای اجرای توافق ژانویه میان دمشق و «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) مطرح شده‌اند. این توافق به چند هفته درگیری پایان داد و زمینه را برای ادغام نهادهای نظامی و غیرنظامی نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت سوریه فراهم کرد. رهبران کُرد، به‌رسمیت‌شناختن زبان خود در قانون اساسی و تضمین حقوق آموزشی را به مطالبات اصلی خود تبدیل کرده‌اند.

الهام احمد گفت فرمان شماره ۱۳ ریاست‌جمهوری، صادرشده از سوی احمد الشرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، در ژانویه، قرار بود مناطقی خارج از روژاوا، از جمله عفرین و سری‌کانیه (رأس‌العین)، را نیز در بر بگیرد.

او گفت: «در این مناطق نیز باید مدارسی برای آموزش به زبان کُردی افتتاح شود.»

این فرمان، زبان کُردی را به‌عنوان یک زبان ملی به‌رسمیت می‌شناسد و تدریس آن را در مدارس دولتی و خصوصی مناطق دارای جمعیت قابل‌توجه کُرد مجاز می‌داند. با این حال، عربی همچنان تنها زبان رسمی سوریه است و رهبران کُرد بارها خواستار تضمین‌های حقوقی قوی‌تری شده‌اند.

در اواخر ماه اوت، وزارت آموزش‌وپرورش سوریه دستورالعمل‌هایی صادر کرد که بر اساس آن، سه ساعت درس کُردی در هفته در نظر گرفته شده است. همچنین، در نخستین سال تحصیلی، دانش‌آموزان می‌توانند درس‌های تاریخ، جغرافیا، فلسفه و مطالعات اجتماعی را به زبان کُردی یا عربی بخوانند.

احمد گفت مقام‌های کُرد درخواست کرده‌اند که این دروس پس از ترجمه کتاب‌ها به زبان کُردی، به بخشی دائمی از برنامه آموزشی تبدیل شوند.

او گفت: «درخواست کرده‌ایم که پس از ترجمه کتاب‌ها به زبان کُردی، این درس‌ها به‌طور دائمی به این زبان تدریس شوند.»

مقام‌های آموزشی سوریه در سپتامبر به رووداو گفتند گروه‌های تخصصی کار ترجمه کتاب‌های درسی تاریخ، جغرافیا و فلسفه به زبان کُردی را آغاز کرده‌اند. این اقدام بخشی از تلاش‌ها برای تدوین برنامه درسی ملی یکپارچه است.

این گذار آموزشی نگرانی‌هایی را برای دانش‌آموزانی ایجاد کرده است که سال‌ها در نظام آموزشی اداره خودگردان، عمدتاً به زبان کُردی تحصیل کرده‌اند.

احمد توضیح داد: «مشکل این است که کودکان کُرد تا این مرحله به زبان کُردی تحصیل کرده‌اند. آن‌ها به زبان عربی صحبت نمی‌کنند و همین مسئله مشکلاتی ایجاد می‌کند.»

مقام‌های تحت رهبری کُردها پس از عقب‌نشینی نیروهای دولتی سوریه از بخش بزرگی از شمال‌شرق کشور در سال ۲۰۱۲، برنامه درسی مستقلی را معرفی کردند. برای بیش از یک دهه، زبان کُردی زبان اصلی آموزش در مدارس تحت اداره خودگردان بود.

احمد گفت ترتیبات آموزشی کنونی راه ‌حلی موقت است و نمایندگان کُرد همچنان تلاش می‌کنند زبان کُردی در قانون اساسی سوریه به‌عنوان زبان آموزش به‌رسمیت شناخته شود.

او افزود مذاکرات قانون اساسی هنوز آغاز نشده است، هرچند رویکرد دولت سوریه در قبال هویت کُردی را پذیراتر از گذشته توصیف کرد.

الشرع در سپتامبر گفت دولت او با نمایندگان کُرد درباره آموزش در مناطق کُردنشین به توافق رسیده است. او به‌رسمیت‌شناختن حقوق فرهنگی و زبانی کُردها را هم مسئولیت دولت و هم حقی مشروع برای کُردها دانست.

الشرع در نشستی از شورای آتلانتیک در نیویورک گفت: «توافق کردیم که کُردها و مناطق کُردنشین به زبان کُردی آموزش ببینند.» او افزود که گروه‌هایی در وزارت آموزش‌وپرورش برای اجرای این توافق فعالیت می‌کنند.

احمد همچنین از پیشرفت در زمینه به‌رسمیت‌شناختن مدارک تحصیلی صادرشده از مدارس تحت اداره پیشین نهادهای کُرد خبر داد.

او گفت دمشق پذیرفته است مدارک پایه نهم و دوازدهم دانش‌آموزانی را که در نظام آموزشی کُردی تحصیل کرده‌اند به‌رسمیت بشناسد. تلاش‌ها برای به‌رسمیت‌شناختن مدارک دانشگاهی نیز ادامه دارد.

این مسئله مدت‌ها یکی از نگرانی‌های دانش‌آموزان و دانشجویانی بوده است که در چارچوب برنامه درسی جداگانه روژاوا تحصیل کرده‌اند؛ مدارکی که اعتبار آن‌ها از سوی نهادهای دولتی سوریه به‌طور یکسان پذیرفته نمی‌شد.

دولت سوریه در اوایل سال جاری اقداماتی را برای ادغام نهادهای آموزشی تحت اداره کُردها در نظام ملی آغاز کرد. این اقدامات شامل بررسی صلاحیت معلمان و تعیین تکلیف وضعیت مدارس و دانشگاه‌هایی است که در دوران اداره خودگردان تأسیس شده‌اند.

احمد در ادامه گفت توافق ادغام ژانویه، مرحله تازه‌ای در روابط میان مقام‌های کُرد و دمشق رقم زده است.

او گفت: «کُردها در طول تاریخ از مرکز تصمیم‌گیری کنار گذاشته شده بودند. اکنون وارد آن شده‌اند.»

احمد به‌رسمیت‌شناختن هویت کُردی در فرمان شماره ۱۳ ریاست‌جمهوری را تحول مهمی دانست، اما تأکید کرد که این فرمان به‌تنهایی برای تضمین حقوق کُردها کافی نیست.

او گفت نمایندگان کُرد خواهان تضمین قانون اساسی برای خودگردانی محلی هستند و می‌خواهند اختیارات بیشتری به نهادهای اداری استانی و محلی داده شود.

احمد توضیح داد: «می‌خواهیم این کار به‌گونه‌ای انجام شود که واحدهای اداری محلی در قانون اساسی به‌عنوان واحدهایی قدرتمند به‌رسمیت شناخته شوند.»

او تأکید کرد که اگرچه ساختار حکمرانی پیشین روژاوا دیگر به‌شکل رسمی سابق وجود ندارد، میراث آن همچنان در «ذهن و روح جامعه» باقی مانده است.

توافق ژانویه روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه و نهادهای غیرنظامی تحت رهبری کُردها را در ساختار دولت سوریه آغاز کرد. نیروهای دموکراتیک سوریه در ماه اوت رسماً منحل شدند و مظلوم عبدی، فرمانده پیشین این نیروها، پس از آن به‌عنوان مشاور ریاست ‌جمهوری سوریه منصوب شد.

احمد اذعان کرد که جایگاه‌هایی که چهره‌های کُرد، از جمله عبدی، به‌دست آورده‌اند، لزوماً بازتاب‌دهنده فداکاری‌های کُردها در سال‌های جنگ سوریه نیست.

با این حال، او گفت اولویت اصلی، تضمین حقوق کُردها و دستیابی به نمایندگی عادلانه آن‌ها در نهادهای دولتی است.

به‌گفته او، روند ادغام هنوز کامل نشده است؛ به‌ویژه در زمینه انتصاب افراد به سمت‌های ارشد دولتی.

احمد گفت نمایندگان کُرد نامزدهای خود را برای تصدی سمت‌های وزارتخانه‌ای و سفارت‌ها به دمشق معرفی کرده‌اند، اما هنوز منتظر تصمیم دولت هستند.

او هشدار داد: «اگر نامزدهای ما را نپذیرند، معنایش این است که مشارکت را نمی‌پذیرند یا درک آن‌ها از مفهوم مشارکت با مشکل روبه‌رو است.»

احمد همچنین گفت انتصاب او به مجلس موقت سوریه در انتظار تأیید اداری نهایی ریاست‌جمهوری است. او انتظار دارد پس از نهایی‌شدن این روند، در کمیته امور خارجی مجلس فعالیت کند.

او گفت: «هدف اصلی ما به‌دست‌آوردن حقوق مردم کُرد و تضمین نمایندگی عادلانه آنان در نهادهای دولتی است.»

احمد در پایان افزود: «از سوی دیگر، به پذیرفتن مسئولیت مبارزه مردم‌مان ادامه خواهیم داد.»