بغداد و تهران به‌زودی درباره گروه‌های مخالف کُرد ایرانی گفت‌وگو خواهند کرد

قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، در گفت‌وگو با شبکه کُردی رووداو اعلام کرد که مقام‌های عراقی، کُرد و ایرانی در این نشست درباره حضور گروه‌های مخالف کُرد ایرانی گفت‌وگو خواهند کرد. او تأکید کرد که بغداد در این زمینه با دولت اقلیم کردستان هماهنگ است و گفت: «ما متعهد به حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مسئله مخالفان ایرانی و چهار حزب مستقر در اقلیم [کردستان] هستیم.»

منظور از چهار حزب احتمالاً حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، حزب آزادی کردستان (پاک) و کومله است. گروه‌های مخالف کُرد ایرانی بیشتر از چهار حزب‌اند؛ زیرا کومله شامل یک حزب نمی‌شود و به نظر می‌رسد مقام عراقی شاخه‌های مختلف کومله را یک گروه واحد در نظر گرفته است.

به‌گفته العبودی، دولت عراق با ایجاد اردوگاه‌هایی برای اعضای این احزاب و خانواده‌هایشان در مناطقی دور از مرز ایران موافقت کرده است. سازمان ملل نیز در حال رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی هزاران نفر از این افراد است.

بر اساس برآورد کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، حدود ۱۰ تا ۳۰ هزار پناهنده و پناهجوی کُرد ایرانی در عراق زندگی می‌کنند که اکثریت آن‌ها در اقلیم کردستان مستقر هستند.

توافق امنیتی تهران و بغداد

ایران و عراق در ۲۸ اسفند ۱۴۰۱ / ۱۹ مارس ۲۰۲۳ توافقی امنیتی امضا کردند که هدف آن رسیدگی به نگرانی‌های تهران درباره فعالیت گروه‌های مخالف کُرد ایرانی در اقلیم کردستان بود. بر اساس این توافق، بغداد متعهد شد این گروه‌ها را از مناطق مرزی دور کند و مانع استفاده از خاک عراق برای انجام حملات علیه ایران شود.

در ۲۸ شهریور ۱۴۰۲ / ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳، عراق اعلام کرد که مواضع این گروه‌ها در نزدیکی مرز تخلیه شده و اعضای آن‌ها به مناطق دورتر منتقل شده‌اند. با این حال، اجرای توافق به پایان اختلاف‌ها بر سر وضعیت این گروه‌ها منجر نشده است و موضوع همچنان یکی از مسائل امنیتی مهم در روابط تهران و بغداد به‌شمار می‌رود.

نشست پیش رو در شرایطی برگزار می‌شود که حملات به مواضع گروه‌های مخالف کُرد ایرانی ادامه دارد. در یکی از آخرین موارد، روز دوشنبه، دو پهپاد به اردوگاهی متعلق به حزب دموکرات کردستان ایران در منطقه کویه، در استان اربیل، حمله کردند. این حمله خسارت مادی بر جای گذاشت، اما تلفات جانی گزارش نشد.

یک مقام ارشد این حزب گفت که ایران تاکنون ۱۶۶ بار مقرهای این حزب را هدف قرار داده است. این رقم به حملات علیه حزب دموکرات کردستان ایران اشاره دارد، نه دیگر گروه‌های مخالف کُرد ایرانی.

خالد عزیزی، سخنگوی حزب دموکرات، نیز تأکید کرده است که این حزب از اقلیم کردستان به‌عنوان پایگاهی برای عملیات نظامی علیه ایران استفاده نخواهد کرد.

العبودی در واکنش به حملات اخیر گفت که بغداد بار دیگر این موضوع را با مقام‌های ایرانی مطرح خواهد کرد. او افزود: «این مسئله را دوباره با آن‌ها در میان خواهیم گذاشت و صریح خواهیم گفت که این وضعیت باید متوقف شود.»

سلاح گروه‌های مسلح عراق و وضعیت شنگال (سنجار)

مشاور امنیت ملی عراق در بخش دیگری از گفت‌وگو به تلاش‌های دولت برای قرار دادن سلاح گروه‌های مسلح عراقی تحت کنترل حکومت پرداخت. او گفت دولت با این گروه‌ها برای توقف عملیات نظامی و حل‌وفصل مسئله سلاح‌های خارج از کنترل دولت تا ژوئن ۲۰۲۷ به توافق رسیده است.

العبودی گفت: «همه آن‌ها این توافق را امضا کرده‌اند» و افزود که مهلت تعیین‌شده برای ایجاد اعتماد و تکمیل اقدامات لازم در نظر گرفته شده است. با این حال، چند گروه مسلح قدرتمند مورد حمایت ایران علناً امضای چنین توافقی یا پذیرش جدول زمانی برای خلع سلاح را رد کرده‌اند؛ موضوعی که درباره امکان اجرای طرح دولت عراق تردید ایجاد می‌کند.

العبودی همچنین از تلاش برای پایان دادن به حضور گروه‌های مسلح در شنگال (سنجار)، منطقه‌ای با اکثریت جمعیت ایزدی، خبر داد و گفت: «ظرف یک ماه، حضور مسلحانه در کوه سنجار پایان خواهد یافت.»

به‌گفته او، حدود یک‌هزار و ۵۰۰ نیروی مسلح به نیروهای مسلح عراق پیوسته‌اند، روند ادغام ۵۰۰ زن در واحدهای پلیس محلی در جریان است و انتظار می‌رود تا دو هزار نفر دیگر نیز به نهادهای امنیتی یا غیرنظامی ملحق شوند.

توافق بغداد و اربیل درباره شنگال در ۱۸ مهر ۱۳۹۹ / ۹ اکتبر ۲۰۲۰ اعلام شد و هدف آن سامان‌دهی وضعیت امنیتی منطقه و برچیدن گروه‌های مسلح فاقد مجوز بود؛ با این حال، اجرای آن بارها با تأخیر مواجه شده است.