سی‌ان‌ان: آمریکا در حال بررسی استفاده از «مادر همه بمب‌ها» علیه ایران است

شبکه سی‌ان‌ان آمریکا در گزارشی به‌نقل از چند مقام آمریکایی آگاه نوشته است که ارتش آمریکا طرح‌های جدیدی برای حمله به ایران تدوین کرده است که در صورت صدور دستور از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برای ازسرگیری عملیات نظامی، چه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای و چه پس از آن، استفاده احتمالی از بمب موسوم به «مادر همه بمب‌ها» برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران را شامل می‌شود.

بنا به این گزارش، استفاده از بمب «جی‌بی‌یو-۴۳/بی» (GBU-43/B)، معروف به «مادر همه بمب‌ها» یا «موآب» (MOAB)، که بزرگترین بمب غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا به‌شمار می‌رود، برای نخستین بار در جنگ با ایران، نشان‌دهنده تشدید قابل‌توجه درگیری خواهد بود. با این حال، چند منبع آگاه از گفت‌وگوهای داخلی ارتش درباره احتمال به‌کارگیری این سلاح گفته‌اند که تردیدهایی جدی درباره میزان کارآمدی آن در تحقق اهداف راهبردی اعلام‌شده ترامپ یا تغییر موازنه جنگ وجود دارد.

ترامپ برای پایان دادن به جنگی که در میان افکار عمومی آمریکا به‌شدت نامحبوب است، با فشار روبه‌روست. این در حالی است که جمهوری‌خواهان خود را برای احتمال واکنش منفی رأی‌دهندگان در انتخابات میان‌دوره‌ای پیش رو آماده می‌کنند و پس از بیش از شش ماه بمباران آمریکا، نشانه چندانی از نزدیک بودن توافقی میان دو کشور برای پایان دادن به جنگ وجود ندارد.

ارتش آمریکا همچنان گزینه‌هایی برای حمله احتمالی به اهداف باقی‌مانده در ایران در اختیار ترامپ قرار می‌دهد، اما برخی مقام‌ها در محافل خصوصی همچنان این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا کاخ سفید اساساً راهبردی دارد که این طرح‌ها را به‌شکلی منسجم در خدمت پایان دادن واقعی به جنگ قرار دهد؛ تصمیمی که اختیار نهایی آن تنها در دست رئیس‌جمهور است.

ترامپ و مشاورانش طی ماه‌های گذشته گزینه‌هایی را بررسی کرده‌اند که بتوانند دست‌کم از نظر تبلیغاتی و نحوه ارائه به افکار عمومی، پایانی «قطعی» برای جنگ رقم بزنند. آن‌ها به‌خوبی آگاه‌اند که این درگیری تا چه اندازه در میان آمریکایی‌ها نامحبوب شده است.

در حالی‌که برخی چهره‌های دولت ترامپ جنگ را عملاً پیروزی‌یافته توصیف کرده‌اند، خود ترامپ در اظهارات اخیرش محتاط‌تر بوده است. او از اعلام پیروزی نهایی خودداری کرده و گفته است که آمریکا هنوز کارهای ناتمامی در ایران دارد.

ترامپ در پشت درهای بسته همچنین نسبت به توصیه برخی متحدان خارجی‌اش برای بازگرداندن نیروهای آمریکایی به کشور و پایان دادن به مداخله نظامی ابراز تردید کرده است. به‌گفته او، چنین اقدامی در حکم پذیرش شکست خواهد بود.

در چند هفته گذشته، مشاوران کاخ سفید جلساتی برای بررسی گزینه‌های مختلف درباره ایران برگزار کرده‌اند. ترامپ علناً اعلام کرده است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای اقدام نظامی تازه‌ای انجام نخواهد داد، اما چند مشاور او در محافل خصوصی گفته‌اند که نمی‌دانند آیا این اظهارنظر تصمیمی قطعی است یا ممکن است پیش از روز انتخابات تغییر کند.

یکی از منابع آگاه به سی‌ان‌ان گفته است که ترامپ به ارتش دستور داده بسته‌های عملیاتی تازه‌ای برای حمله به اهداف ایرانی تدوین کند که «بخش بزرگی از زیرساخت‌های انرژی» و احتمال استفاده از بمب «موآب»  را در بر می‌گیرد.

این منبع افزود که در توصیف زمان‌بندی حمله احتمالی از این عبارت استفاده شده است: «پیش از عقب‌نشینی نیروهای آمریکا از حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام).» این عبارت نشان می‌دهد که دولت آمریکا ممکن است حملات تکمیلی را انجام دهد، سپس تلاش کند پیروزی اعلام کند و در مدت کوتاهی همه نیروهای خود را از منطقه خارج سازد.

منبع دومی نیز به سی‌ان‌ان گفته است که در طرح‌های نظامی مربوط به حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله سایت «کوه کلنگ»، استفاده از بمب «موآب» به‌صراحت پیش‌بینی شده است.

ترامپ طی ماه‌های اخیر بارها تهدید کرده است که به «کوه کلنگ» حمله خواهد کرد؛ مکانی که آمریکا و اسرائیل معتقدند تهران اجزایی از برنامه هسته‌ای خود را در آن نگهداری کرده است. این تهدیدها حتی پس از آن ادامه یافته که ترامپ در اوایل سال جاری عملیات نظامی تمام‌عیار را متوقف کرد. او همچنان تأکید می‌کند که هدفش جلوگیری از دستیابی همیشگی ایران به سلاح هسته‌ای است.

تردیدها درباره کارآمدی «مادر همه بمب‌ها»

یک مقام دیگر آمریکایی خاطرنشان کرده که ارتش هنگام برنامه‌ریزی نظامی، مجموعه‌ای از گزینه‌ها را در اختیار تصمیم‌گیران سیاسی قرار می‌دهد که از اقدامات محدودتر تا عملیات گسترده‌تر را شامل می‌شود. به‌گفته او، اهداف دشوارتر، از جمله اهدافی که در اعماق زمین قرار دارند، به بمب‌های بزرگتری نیاز دارند و «موآب» بزرگ‌ترین بمب متعارف در زرادخانه آمریکاست.

با این حال، درباره کارآمدی این بمب برای حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و دیگر اهداف واقع در اعماق زمین تردیدهایی وجود دارد. این بمب که با سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) هدایت می‌شود، قادر است محدوده‌ای به‌وسعت تقریبی ۹ بلوک شهری را ویران کند؛ اما به‌گفته منابع آگاه، احتمالاً توان نفوذ به عمق کافی برای نابودی تأسیسات هسته‌ای احتمالی در «کوه کلنگ» را ندارد. گفته می‌شود این تأسیسات با لایه‌هایی از سنگ گرانیت مستحکم شده‌اند. همین محدودیت درباره دیگر سایت‌های هسته‌ای باقی‌مانده ایران نیز مطرح است.

یکی دیگر از منابع که از گفت‌وگوهای مربوط به برنامه‌ریزی نظامی درباره ایران اطلاع دارد، به سی‌ان‌ان گفت: «"موآب" سلاحی عظیم است که بیشتر برای عملیات روانی به‌کار می‌آید و در پاک‌سازی مناطق وسیع بسیار مؤثر است، اما کاربردهای چندانی فراتر از آن ندارد. این بمب قطعاً برای نفوذ به اعماق زمین طراحی نشده است.»

منابع آگاه می‌گویند در صورت استفاده، «موآب» می‌تواند در محدوده برخورد خود ویرانی گسترده‌ای به‌بار آورد، اما آثار تخریبی آن احتمالاً عمدتاً به سطح زمین محدود خواهد ماند. شعاع انفجار بسیار وسیع این بمب همچنین نگرانی‌های جدی درباره احتمال تلفات غیرنظامیان ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه اگر زیرساخت‌های ایران در نزدیکی مناطق مسکونی یا در مجاورت تأسیسات غیرنظامی هدف قرار داشته باشند.

با این همه، ترامپ ممکن است در شرایطی که به‌نظر می‌رسد حکومت ایران مواضع خود را تثبیت کرده و حاضر نیست در برابر خواسته‌های دیپلماتیک او عقب‌نشینی کند، استفاده از «موآب» را به‌عنوان سلاحی روانی در نظر بگیرد.

مقام‌های آمریکایی هشدار می‌دهند که به‌کارگیری این بمب بعید است ایران را به تسلیم وادار کند یا به پیروزی نظامی راهبردی منجر شود. با این حال، استفاده از آن می‌تواند گزینه‌ای دیگر در اختیار ترامپ قرار دهد تا بدون ازسرگیری عملیات نظامی تمام‌عیار، وضعیت کنونی جنگ را تغییر دهد.

منبع سوم افزود: «متأسفانه رئیس‌جمهور آمریکا خودش را در موقعیتی قرار داده است که تقریباً ناگزیر است اقدامی انجام دهد. وقتی مهماتی در اختیار ندارید که برای نفوذ به آن عمق طراحی شده باشد، باید به تأثیرات روانی فکر کنید؛ عرصه‌ای که "موآب" برای آن کاملاً مناسب است.»

بسیاری از افراد در دولت آمریکا و همچنین تحلیلگران خارج از آن معتقدند که تنها راه شکست قاطع ایران، اجرای عملیاتی گسترده با مشارکت نیروهای زمینی است؛ اقدامی که ممکن است به بهای جان هزاران نظامی آمریکایی تمام شود.

پنتاگون همه سناریوهای احتمالی را بررسی می‌کند و چنین طرح‌هایی نیز وجود دارند، اما در حال حاضر هیچ‌یک از مقام‌های دولت آمریکا خواهان توسل به اقدامی تا این اندازه افراطی نیستند.

ترامپ نشان داده است که تمایل چندانی به اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران ندارد. با این حال، تمایل او به پایان دادن هرچه سریع‌تر به جنگ، رئیس‌جمهور آمریکا را با معضلی سیاسی روبه‌رو کرده است: او به‌خوبی می‌داند که جنگ تا چه اندازه در میان مردم آمریکا نامحبوب شده، اما تاکنون نتوانسته است به توافق دیپلماتیکی دست یابد که به آن پایان دهد.

سی‌ان‌ان پیش‌تر گزارش داده بود که مقام‌های ارشد دولت ترامپ و برنامه‌ریزان نظامی هفته‌هاست بر یافتن راهی برای خروج از جنگ متمرکز شده‌اند؛ راهی که دست‌کم یک پیروزی «نمادین» برای ترامپ فراهم کند تا بتواند آن را به مردم آمریکا بفروشد، بی‌آن‌که مسیر دستیابی به توافق دیپلماتیک احتمالی را مسدود کند. توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند نقطه شروع چنین روندی باشد.

منبع چهارمی که از گفت‌وگوهای اخیر پنتاگون درباره برنامه‌ریزی نظامی مرتبط با ایران اطلاع دارد، به سی‌ان‌ان گفته است که مقام‌های نظامی گزینه‌هایی را تدوین کرده‌اند که در عمل به یک «نمایش آتش‌بازی» شباهت دارند. هدف از این حملات، فراهم کردن راهی برای خروج ترامپ از جنگ است؛ حتی اگر حملات نتوانند اهدافی را محقق کنند که او در ابتدا برای آغاز جنگ اعلام کرده بود.

با وجود وعده اخیر ترامپ مبنی بر خودداری از حملات بیشتر پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، به نظر می‌رسد ارتش آمریکا از هم‌اکنون خود را برای احتمال پاسخ تلافی‌جویانه ایران در صورت صدور فرمان حمله از سوی رئیس‌جمهور آماده می‌کند.

به‌گفته منبعی دیگر که یک مقام آمریکایی است، انتظار می‌رود جابه‌جایی دوره‌ای بعدی نیروهای آمریکایی مستقر در حوزه مسئولیت سنتکام طی چند هفته آینده انجام شود. این مقام اذعان کرد که ممکن است برخی از نیروهایی که منطقه را ترک می‌کنند، با نیروهای تازه‌نفس جایگزین نشوند.

در پاسخ به پرسش سی‌ان‌ان درباره این طرح‌ها، یک مقام کاخ سفید گفت که دولت درباره طرح‌های حساس نظامی، اعم از این‌که وجود داشته باشند یا نه، اظهارنظر نمی‌کند. او افزود: «رئیس‌جمهور ترامپ همه گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد تا اطمینان حاصل کند که ایران هرگز نمی‌تواند به سلاح هسته‌ای دست یابد.»

یک مقام پنتاگون نیز در پاسخ به درخواست سی‌ان‌ان برای اظهارنظر گفت: «وزارت جنگ برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند تا دستورهای رئیس‌جمهور و وزیر جنگ را اجرا کرده و موفقیت مأموریت را در هر محیط عملیاتی تضمین کند.»

«مادر همه بمب‌ها»؛ سلاحی با هدف «عملیات روانی»

بمب «موآب» در جریان جنگ عراق توسعه یافت. این بمب از نوع مهمات انفجاری هواانفجار است؛ به این معنا که پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود و موج انفجار عظیمی را در همه جهات گسترش می‌دهد.

در مراحل پایانی آزمایش این بمب در سال ۲۰۰۳، مقام‌های نظامی به سی‌ان‌ان گفته بودند که «موآب» در درجه نخست به‌عنوان سلاحی برای «عملیات روانی» طراحی شده است.

آن زمان، مقام‌های نظامی امیدوار بودند که انفجاری با این ابعاد، نیروهای عراقی را مرعوب کند و آن‌ها را به تسلیم شدن یا دست‌کم خودداری از جنگیدن وادارد.

در طرح اولیه، قرار بود «موآب» علیه تجمعات بزرگ نیروهای نظامی و تجهیزات آن‌ها یا پناهگاه‌های مستحکم روی زمین به‌کار گرفته شود. بعدها دامنه اهداف احتمالی آن گسترش یافت و اهدافی در زیر سطوح نرم‌تر زمین، مانند غارها و تونل‌ها را نیز شامل شد.

ترامپ نخستین رئیس‌جمهور آمریکا بود که دستور استفاده از «موآب» را صادر کرد. او در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود، در سال ۲۰۱۷، مجوز به‌کارگیری قدرتمندترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا علیه مواضع گروه «دولت اسلامی» (داعش) در افغانستان را صادر کرد.

آن حمله شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی مستحکم را هدف قرار داد که داعش از آن‌ها برای سازماندهی حملات علیه نیروهای دولتی استفاده می‌کرد. مقام‌های افغان اعلام کردند که در این حمله ۳۶ عضو داعش کشته شدند.

به‌گفته مقام‌های افغان و آمریکایی در آن زمان، انفجار سه تونل زیرزمینی، همچنین سلاح‌ها و مهمات موجود در آن‌ها را نابود کرد؛ با این حال، هیچ غیرنظامی‌ای کشته یا زخمی نشد.

این بمباران در آن زمان نشان‌دهنده تغییر چشمگیری در رویکرد ترامپ بود؛ کسی که در نخستین کارزار انتخاباتی خود از سیاست خارجی انزواگرایانه و شعار «اول آمریکا» دفاع کرده بود.

پس از حمله سال ۲۰۱۷، از مقام‌های نظامی آمریکا پرسیده شد که آیا استفاده از بمبی با وزن ۲۱ هزار و ۶۰۰ پوند، معادل حدود ۹۸۰۰ کیلوگرم، برای هدف مورد نظر ضرورت داشته است یا خیر. در صورت استفاده از این بمب علیه ایران نیز احتمالاً پرسش‌های مشابهی مطرح خواهد شد.