روایت ریاض از تقابل خود با حوثی‌ها: جنگ مذهبی

در پی از سرگیری موج گسترده حملات هوایی و پهپادی انصارالله (حوثی‌های یمن) به عمق خاک عربستان سعودی، منازعه ریاض و صنعا وارد مرحله‌ای بی‌سابقه از رویارویی نظامی و جنگ روایت‌ها شده است. در حالی که حملات اخیر حوثی‌ها به اهداف راهبردی نظیر فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، تأسیسات نفتی آرامکو و بنادر نفتی، خسارات جانی و اختلالات ترانزیتی گسترده‌ای بر جای گذاشته، پررنگ‌ترین بُعد بحران کنونی پیرامون گزارش‌هایی است که از رهگیری پرتابه‌ها در مجاورت مکه و مدینه خبر می‌دهند، پرونده‌ای که ریاض آن را در قالب یک جنگ فرقه‌ای می‌برد.

به نوشته علی حرب، یک تحلیل‌گر امور خاورمیانه، در رسانه Dawn:

آخرین تحولات میدانی

طی هفته‌های گذشته حوثی‌ها کارزار موشکی و پهپادی خود علیه اهداف سعودی را به‌شدت تشدید کرده‌اند. حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض به کشته شدن دست‌کم ۱۲ تن و مجروح شدن صدها مسافر انجامید و خدمات پروازی در پایتخت عربستان را دچار تعلیق کرد. این تحولات بازتاب تشدید رویارویی در تنگه راهبردی باب‌المندب و دریای سرخ است، جایی که جنبش حوثی با ادعای برقراری «محاصره دریایی» علیه منابع مالی و نفتی عربستان و متحدانش، دست به بازدارندگی متقابل زده است.

عربستان دارای یک دستگاه نظامی به لحاظ سخت‌افزاری بسیار مدرن است. اما مسئله یمن این برداشت را تقویت کرده (به عنوان نمونه در تحلیل موسسه تحقیقاتی Lowy Institute) که سعودی‌ها از پس حوثی‌ها برنمی‌آیند. حملات سنگین اخیر، چالش‌های بنیادی ساختار پدافندی عربستان در برابر تسلیحات ارزان‌قیمت اما پرتعداد را آشکار کرده و نشان می‌دهد که راهبرد ریاض برای خروج بدون هزینه از بحران یمن با موانع ساختاری روبرو شده است.

حمله به مکه و مدینه: روایت ریاض در برابر تکذیب قاطع حوثی‌ها

حساس‌ترین نقطه تنش دیپلماتیک و رسانه‌ای، انتشار بیانیه‌های رسمی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی مبنی بر سرنگونی موشک‌ها و ریزپرنده‌ها در استان‌های مکه و مدینه بوده است. سخنگوی ائتلاف مدعی شد یک پهپاد حوثی‌ها به ایستگاه توزیع برق در مدینه که تأمین‌کننده انرژی مسجدالنبی است اصابت کرده و اندکی پیش‌تر نیز یک فروند پهپاد در جنوب حریم مکه منهدم شده است.

این رخداد بلافاصله با بیانیه‌های هشدارآمیز پادشاهی سعودی، علمای حرمین و محکومیت گسترده از سوی سازمان همکاری اسلامی (OIC) و چندین کشور مسلمان همراه شد.

مقامات ارشد و سخنگویان نظامی حوثی‌ها این ادعاها را به تندی رد کرده‌اند:

یحیی سریع، سخنگوی نظامی، و اعضای دفتر سیاسی انصارالله تأکید کرده‌اند که مکه و مدینه به عنوان «دو حرم امن الهی» هرگز در فهرست اهداف عملیاتی قرار نداشته و نخواهند داشت.

عربستان از سال ۲۰۱۵ رهبر ائتلافی برای سرکوب حوثی‌هاست که از سپتامبر ۲۰۱۴ کنترل صنعا و چند استان دیگر در یمن را در دست دارند. پس از نشر خبر حمله به مدینه از سوی ائتلاف به رهبری عربستان یک منبع نظامی حوثی گفت ادعای ائتلاف «دروغ» است و هدف آن پوشاندن ناتوانی عربستان در اثبات اتهام قبلی‌اش مبنی بر هدف قرار دادن شهر مقدس مکه توسط حوثی‌هاست.

حوثی‌ها همچنین اعلام کرده‌اند اهداف آنها منحصراً پایگاه‌های هوایی، فرودگاه‌های تجاری درگیر در عملیات‌های نظامی و مقرهای پشتیبانی ائتلاف (از جمله در طائف، جده یا تأسیسات پیرامونی) بوده است. آنها مدعی‌اند که ریاض رهگیری موشک‌ها در فواصل چند ده کیلومتری این شهرها را عمداً به عنوان «حمله به کعبه یا مدینه» صورت‌بندی می‌کند تا مانورهای رسانه‌ای به راه بیندازد.

چارچوب‌بندی در قالب «جنگ با بنیادگرایی مذهبی»

دستگاه رسانه‌ای و دیپلماسی عمومی ریاض در بازتاب این حملات، تغییری بارز در استراتژی تبلیغاتی خود ایجاد کرده است. به جای طرح منازعه تنها در چارچوب یک «جنگ سرزمینی» یا «خصومت نیابتی با ایران»، عربستان این تقابل را به شکل «دفاع از اسلام میانه‌رو در برابر بنیادگرایی و تروریسم افراطی» بازنمایی می‌کند.

ریاض مدام تبلیغ می‌کند که گروهی که پهپادهای انتحاری به سوی قبله و بارگاه پیامبر گسیل می‌دارد، نمی‌تواند مشروعیت دینی داشته باشد.

عربستان با برجسته‌سازی این رویدادها در نشست‌های سازمان همکاری اسلامی، تلاش می‌کند حوثی‌ها را به عنوان تهدیدی علیه همه مسلمانان بازتعریف کند و مشروعیت بین‌المللی برای اقدامات نظامی بازدارنده به دست آورد.  بنابر گزارش تحلیلی The Arab Weekly  ریاض تقابل حوثی‌ها با خود را «تحریک عمدی احساسات مسلمانان جهان» می‌خواند تا اجماع منطقه‌ای برای کنترل یمن ایجاد کند.

درگیری‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه به فوریت به زبانی فرقه‌ای ترجمه می‌شوند. حکومت ایران و عربستان تقابل خود را به درگیری‌های دوره بنیان‌گذاری اسلام برمی‌‌گردانند.

در تحلیل منتشر شده در Dawn آمده است که عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود، از شاهزادگان سعودی، ماه گذشته در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) نوشت:

متحدان عربستان نیز از ادبیات مشابهی استفاده می‌کنند. چند روز پس از اظهارات عبدالعزیز، طاهر محمود اشرفی، روحانی برجسته پاکستانی، در کنفرانسی مذهبی تحت حمایت عربستان در مدینه گفت حوثی‌ها «هیچ ارتباطی با اسلام ندارند» و مورد حمایت «دشمنان اسلام و دشمنان امت» هستند.

به نوشته همان منبع این شیوه از بلاغت مذهبی خطر برافروختن احساسات فرقه‌گرایانه‌ای را به همراه دارد که در دهه‌های اخیر یکی از عوامل اصلی خشونت‌ها بوده و هزاران نفر را در سراسر منطقه به کام مرگ کشانده است. در شرایطی که منطقه در وضعیتی به‌شدت حساس و پرتنش قرار دارد، استفاده از کلیشه‌ها و ادعاهای کهنه پیرامون مذاهب گوناگون اسلام، تنها به تشدید این خشونت‌ها دامن خواهد زد.