رویترز: میانجیگران قطری با هماهنگی آمریکا به تهران رفتند

در بحبوحه افزایش تهدیدهای نظامی میان ایران و آمریکا و ادامه اختلافات بر سر تنگه هرمز، منابع دیپلماتیک از سفر هیئتی از میانجیگران قطری به تهران خبر داده‌اند. به گزارش رویترز، این مأموریت با هماهنگی ایالات متحده و با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای انجام شده است. هم‌زمان، قطر بر ضرورت تضمین آزادی کشتیرانی و دستیابی به توافقی جامع برای پایان مناقشه تأکید کرده است. این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ بار دیگر احتمال حمله نظامی به ایران را مطرح کرده و تهران نیز بر شروط خود برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز پافشاری می‌کند.

خبرگزاری رویترز، یکشنبه سوم آبان، به نقل از یک مقام آگاه از تلاش‌های دیپلماتیک گزارش داد که میانجیگران قطری برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها در تهران حضور دارند و این اقدام با هماهنگی واشنگتن صورت گرفته است. هنوز اطلاعاتی درباره ترکیب هیئت قطری، مقام‌های ایرانی طرف گفت‌وگو و نتایج احتمالی مذاکرات منتشر نشده است. وزارتخانه‌های خارجه ایران و قطر نیز تا زمان انتشار این گزارش، جزئیات مستقلی از این سفر اعلام نکرده‌اند.

هم‌زمان با انتشار خبر حضور میانجیگران در تهران، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، در تماس تلفنی با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، درباره تازه‌ترین تحولات منطقه‌ای و هماهنگی تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها گفت‌وگو کرد.

براساس بیانیه رسمی وزارت خارجه قطر، دو طرف بر ضرورت تقویت امنیت و ثبات منطقه تأکید کردند. نخست‌وزیر قطر نیز حمایت کشورش را از ابتکارهایی اعلام کرد که بتوانند آزادی کشتیرانی را تضمین کنند و زمینه دستیابی به توافقی جامع و صلحی پایدار را فراهم آورند.

تنگه هرمز و اختلاف بر سر شروط توافق

سفر تازه میانجیگران قطری در حالی صورت می‌گیرد که اختلافات ایران و آمریکا درباره طرح پیشنهادی تهران برای بازگشایی تنگه هرمز همچنان حل‌نشده باقی مانده است. ایران پیش‌تر طرحی هفت‌روزه ارائه کرده بود که بر اساس آن، در صورت پذیرش شروط تهران، امکان بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری تردد عادی کشتی‌های تجاری فراهم می‌شود.

رفع محاصره دریایی بنادر ایران، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان درگیری‌ها در تمامی جبهه‌های منطقه از جمله خواسته‌های تهران در این طرح است. در مقابل، دولت آمریکا خواستار آن است که برنامه هسته‌ای ایران و محدودیت‌های غنی‌سازی اورانیوم از آغاز مذاکرات در دستور کار قرار گیرد. اختلاف دو طرف بر سر ترتیب اجرای تعهدات نیز یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق بوده است.

تلاش تازه قطر برای کاهش تنش‌ها در شرایطی انجام می‌شود که تهدیدهای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران افزایش یافته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در روزهای اخیر بار دیگر احتمال اجرای عملیات نظامی تازه علیه ایران را مطرح کرده است. گزارش‌هایی نیز درباره آماده‌شدن طرح‌های نظامی آمریکا برای حملات احتمالی بیشتر منتشر شده‌اند، هرچند تصمیم قطعی برای اجرای چنین عملیاتی اعلام نشده است.

در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند که هرگونه حمله تازه با پاسخ نظامی ایران مواجه خواهد شد.

ایران و آمریکا در ماه ژوئن، با میانجیگری منطقه‌ای، به تفاهمی موقت دست یافتند که به توقف کوتاه‌مدت درگیری‌ها انجامید. با این حال، اختلافات درباره اجرای تعهدات، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و شرایط مذاکرات هسته‌ای باعث شد این تفاهم نتواند به توافقی پایدار تبدیل شود.

از آن زمان، تماس‌های غیرمستقیم میان دو طرف با میانجیگری قطر و پاکستان ادامه یافته است، اما تهدیدهای نظامی، محاصره دریایی بنادر ایران و اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای همچنان مانع پیشرفت مذاکرات بوده‌اند. برای کشورهای منطقه، ادامه این وضعیت علاوه بر خطر گسترش جنگ، پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی نیز دارد. محدودیت کشتیرانی در تنگه هرمز، اختلال در تجارت انرژی و افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی بر اقتصاد کشورهای خلیج فارس و بازارهای جهانی تأثیر گذاشته است.

قطر که خود یکی از صادرکنندگان بزرگ گاز طبیعی مایع در جهان است، از پیامدهای اختلال در کشتیرانی منطقه آسیب می‌بیند و در عین حال، به دلیل روابط دیپلماتیک با تهران و همکاری امنیتی با واشنگتن، یکی از کانال‌های ارتباطی میان دو طرف به شمار می‌رود. با وجود این، هنوز روشن نیست سفر تازه میانجیگران قطری به تهران بتواند اختلافات موجود را کاهش دهد یا زمینه آغاز دور تازه‌ای از مذاکرات را فراهم کند.