رویترز: میانمار واردات سوخت جت ایران را با اسناد جعلی پنهان می‌کند

خبرگزاری رویترز دوشنبه ۴ آبان / ۲۶ اکتبر برای نخستین بار گزارشی درباره جزئیات شیوه پنهان‌سازی خرید سوخت جت ایران از سوی میانمار و هویت نهادهای دخیل در این معاملات، منتشر کرد.

در این گزارش آمده است که در دسامبر ۲۰۲۵، نفتکش «ریف» (Reef) که تحت تحریم‌های آمریکا قرار داشت، با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت و اسناد جعلی به آب‌های میانمار رسید.

شرکت واسطه انرژی «داینامیک ویو» (Dynamic Wave) مستقر در میانمار، سفارش این محموله را ثبت کرده بود. این شرکت در قراردادی برای فروش که با شرکت تایلندی «تاوان اویل تریدینگ» (Tawan-Oil Trading) امضا کرده بود، ظاهراً پذیرفته بود محموله‌ای با حجمی مشابه از گازوئیل آفریقای جنوبی تحویل بگیرد. اما توافق ۱۵٫۸ میلیون دلاری که رویترز آن را مشاهده کرده، چیزی جز صحنه‌سازی نبود: بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد و شرکت ورتکسا (Vortexa)، ارائه‌دهنده اطلاعات کشتیرانی و انرژی، در سال ۲۰۲۵ هیچ تجارتی در زمینه گازوئیل میان آفریقای جنوبی و میانمار انجام نشده بود.

در واقع، بر اساس سوابق محموله‌های سوخت ارسالی به میانمار و تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شرکت «سین‌مکس اینتلیجنس» (SynMax Intelligence)، نفتکش ریف سوخت جت را از ایران به میانمار منتقل کرده بود. این شرکت مسیر نفتکش را از بندرعباس تا جنوب شرق آسیا ردیابی کرده بود.

این پنهان‌کاری از آن رو ضرورت داشت که آمریکا در سال ۲۰۲۳ تحریم‌های هدفمندی را علیه صنعت سوخت جت میانمار اعمال کرده بود. واشنگتن این اقدام را با استناد به کارزار بمباران مرگبار ارتش این کشور علیه اهداف غیرنظامی انجام داد؛ کارزاری که بخشی از تلاش ارتش برای سرکوب شورشیان به رهبری گروه‌های مخالف حکومت بود. افزون بر این، تمام خریداران نفت و سوخت ایران نیز در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.

گزارش می‌افزاید؛ حکومت نظامی میانمار نیز در این فریبکاری نقش داشت. چند روز پیش از رسیدن نفتکش ریف، نهاد ناظر بر مبادلات ارزی میانمار به مشتری شرکت داینامیک ویو اطلاع داده بود که اسناد واردات را به‌گونه‌ای صادر خواهد کرد که محموله به‌جای «سوخت جت»، «گازوئیل» معرفی شود. این موضوع در نسخه‌ای از نامه مورخ ۳۰ نوامبر این نهاد آمده است که رویترز آن را مشاهده کرده است. گروه فعالان «عدالت برای میانمار» (Justice for Myanmar) این سند را در اختیار رویترز قرار داده بود. در این نامه توضیحی درباره علت تغییر عنوان سوخت ارائه نشده بود.

نهاد ناظر بر مبادلات ارزی همچنین در این نامه به داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز» (National Energy Prime Aviation Services Company)، اجازه داده بود هزینه محموله را به شرکت تاوان پرداخت کنند.

بر اساس گزارشی که رویترز در ژانویه منتشر کرد، تهران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تأمین‌کننده اصلی سوخت جت ارتش میانمار بود. بخش بزرگی از این تجارت با استفاده از نفتکش‌های ریف ــ که اکنون نامش به «ماریس» (Maris) تغییر یافته ــ و «نوبل» (Noble) انجام شده بود.

طرحی که رویترز کشف کرده، هم گستره قدرت واشنگتن و هم محدودیت‌های آن را نشان می‌دهد. تلاش‌های گسترده برای پنهان کردن این تجارت حاکی از آن است که تحریم‌های آمریکا فشار خود را وارد می‌کنند. با این حال، سوخت جت ایران همچنان به میانمار می‌رسد؛ تجارتی که برای تهران ارز خارجی ارزشمندی به ارمغان می‌آورد و امکان انجام پروازهای تجاری و حملات هوایی را برای میانمار فراهم می‌کند.

سوخت جت، حملات هوایی و تلفات غیرنظامیان

ژنرال‌های میانمار در سال ۲۰۲۱ با کودتای نظامی، دولت منتخب دموکراتیک آنگ سان سوچی را سرنگون کردند. این کودتا به جنگ داخلی انجامید؛ جنگی که در جریان آن، به‌گفته سازمان ملل متحد در ماه اوت، ارتش هزاران نفر ــ از جمله شمار زیادی غیرنظامی ــ را در حملات هوایی کشته است.

وزارت امور خارجه میانمار در واکنش به اتهام‌های سازمان ملل اعلام کرد که ارتش «حداکثر خویشتن‌داری را برای جلوگیری از آسیب دیدن غیرنظامیان به‌کار می‌گیرد».

گروه «عدالت برای میانمار» که قرارداد فروش سوخت را نیز در اختیار رویترز قرار داده بود، روز دوشنبه گزارشی منتشر کرد و به این نتیجه رسید که حکومت نظامی میانمار سوخت جت را با عنوان گازوئیل وارد می‌کند.

این سازمان که از تشدید تحریم‌ها علیه واردات سوخت جت میانمار حمایت می‌کند، اعلام کرد اسناد را از سروری متعلق به حکومت نظامی به‌دست آورده که برای مدتی کوتاه در دسترس عموم قرار گرفته بود.

رویترز پیوندی غیرفعال به یکی از اسناد را در موتور جست‌وجوی داک‌داک‌گو (DuckDuckGo) پیدا کرد؛ موضوعی که نشان می‌داد سند در گذشته روی آن سرور میزبانی شده است. تاریخ تحویل و حجم سوخت درج‌شده در اسناد نیز با سوابق محموله‌های سوخت جت ایران مطابقت داشت؛ سوابقی که خبرگزاری به‌طور جداگانه بررسی کرده بود.

ارتباط با یک بانک تایلندی

در قرارداد فروش محموله سوخت داینامیک ویو تصریح شده بود که مبلغ مورد معامله باید به حساب شرکت تاوان در بانک «سیام کامرشیال» (Siam Commercial Bank یا SCB)، قدیمی‌ترین بانک تایلند، واریز شود.

کارشناسان سازمان ملل در گزارشی در سال ۲۰۲۴، شرکت تاوان را یکی از تأمین‌کنندگان سوخت جت برای ارتش میانمار معرفی کرده بودند. این شرکت درباره آن اتهام‌ها اظهارنظری نکرده است.

در همان گزارش، از بانک سیام کامرشیال به‌عنوان یکی از تسهیل‌کنندگان اصلی تدارکات نظامی میانمار یاد شده بود.

این بانک پس از انتشار گزارش اعلام کرد که به قوانین مبارزه با پول‌شویی پایبند است و تراکنش‌های مرتبط با میانمار قانونی بوده و ارتباطی با تجارت تسلیحات نداشته‌اند.

رویترز نتوانست مشخص کند که آیا بانک سیام کامرشیال از ماهیت فعالیت‌های شرکت تاوان اطلاع داشته است یا خیر.

نهادهای ناظر تایلند در سال ۲۰۲۴ از بانک‌ها خواسته بودند برای رعایت تحریم‌ها و قوانین مبارزه با پول‌شویی، تراکنش‌های مرتبط با میانمار را با دقت بیشتری بررسی کنند.

محموله دسامبر نخستین موردی نبود که در آن سوخت جت با عنوان گازوئیل وارد میانمار می‌شد.

در ماه مه ۲۰۲۵، داینامیک ویو توافق کرده بود ۲۰۲ هزار بشکه سوخت از شرکت تاوان خریداری کند. در قرارداد دومی که آن هم از سرور حکومت نظامی به‌دست آمده بود، این محموله گازوئیل آفریقای جنوبی معرفی شده بود. طبق توافق، محموله باید ظرف یک ماه به یانگون، پایتخت تجاری میانمار، می‌رسید و داینامیک ویو باید ۲۶ میلیون دلار به حساب شرکت تاوان در بانک سیام کامرشیال واریز می‌کرد.

با این حال، مغایرت‌های موجود در فاکتور این قرارداد نشان می‌داد که محموله در واقع ممکن است حاوی سوخت جت بوده باشد.

جاشوا هاینه، متخصص سوخت جت در دانشگاه ایالتی واشنگتن، و داده‌های شرکت پلاتس (Platts)، ارائه‌دهنده اطلاعات صنعت انرژی، نشان می‌دهند که چگالی سوخت درج‌شده در سند با مشخصات سوخت جت مطابقت داشت، نه گازوئیلِ عرضه‌شده در جنوب شرق آسیا. افزون بر این، قیمت سوخت بیش از ۵۰ درصد بالاتر از شاخص جهانی قیمت گازوئیل بود.

سوابق محموله‌ها نشان می‌دهد که نفتکش نوبل در ۱۷ ژوئن به بندر یانگون رسید و اندکی کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه سوخت جت را برای داینامیک ویو حمل می‌کرد.

بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای شرکت سین‌مکس، محموله نفتکش نوبل نیز مانند محموله دسامبر نفتکش ریف، در بندرعباس ایران بارگیری شده بود. به‌گفته سین‌مکس، نوبل در مسیر حرکت به ‌سوی پایتخت تجاری میانمار، سیگنال‌های موقعیت‌یابی ارسال می‌کرد که چنین وانمود می‌کرد مقصد آن بندر چیتاگونگ در بنگلادش است.

رویترز در ماه اکتبر، با استناد به تحلیل‌های سین‌مکس و تصاویر ماهواره‌ای، گزارش داده بود که ارسال محموله‌های سوخت جت از ایران به میانمار در سال جاری میلادی نیز ادامه داشته است.