ارتباط ناشناخته. ارتباط بدون سانسور. ارتباط برقرار نمی‌شود. سایت اصلی احتمالاً زیر سانسور است. ارتباط با سایت (های) موازی برقرار شد. ارتباط برقرار نمی‌شود. ارتباط اینترنت خود را امتحان کنید. احتمال دارد اینترنت به طور سراسری قطع شده باشد. ادامه مطلب

کارل مارکس

<p>&nbsp;<span style="text-align: right; ">ویلیام دیل و تیموتی بیل &minus; کارل مارکس (۱۸۱۸ - ۱۸۸۳)، فیلسوف سیاسی آلمانی، در شهر تِریِر آلمان، در خانواده&zwnj;ای یهودی و آزادی&zwnj;خواه به دنیا آمد. والدین کارل به مذهب پروتستان گرویده بودند تا شرایط کاری پدر بهبود پیدا کند. کارل در سال ۱۸۳۶ به دانشگاه برلین وارد شد و فلسفه خواند. کارل مارکس، که عمیقا مجذوب اندیشه&zwnj;های هگلی بود، عضو گروه &quot;هگلی&zwnj;های جوان&quot; شد. این گروه دانشجویی، به دنبال پروراندن نسخه&zwnj;ای رادیکال و بی&zwnj;خدایانه از دیالکتیک هگل بود.</span></p> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <!--break--> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">تز دکترای مارکس، فلسفه&zwnj;ی یونان بود. او آن را در سال ۱۸۴۱ ارائه کرد. مارکس که نتوانست در دانشگاه&zwnj;ها شغلی پیدا کند، برای روزنامه&zwnj;ی آزادی&zwnj;خواهِ &quot;راین&quot; مقاله می&zwnj;نوشت. مارکس در این مقالاتش به موضوع&zwnj;های گوناگونی می&zwnj;پرداخت، اما توجه&zwnj;ی خاصی به مسایل سیاسی و اجتماعی داشت. او مقالاتی درباره&zwnj;ی شرایط زندگی کارگران نوشت.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکس در سال ۱۸۴۳ به همراه همسرش، که تازه با او ازدواج کرده بود، به پاریس رفت تا در سمت ویراستاری نشریه&zwnj;ای نوبنیاد، &quot;سالنامه&zwnj;ی آلمانی-فرانسوی&quot;، مشغول به کار شود. این نشریه که به نشر ایده&zwnj;های کمونیستی می&zwnj;پرداخت ، نتوانست علاقه&zwnj;ی مردم فرانسه را به خود جلب کند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">دولت پروسی، این نشریه را خرابکار دانست و توقیف&zwnj;اش کرد و گردانندگانش را زیر پیگرد قرار داد. مارکس بار دیگر بیکار شد و نتوانست به آلمان بازگردد. او همه&zwnj;ی توانش را به کار بست تا اثری درباره&zwnj;ی فلسفه&zwnj;ی سیاسی بنویسد و دیدگاه سوسیالیستی&zwnj;اش را در آن&nbsp; بازتاب دهد. مارکس در سال ۱۸۴۴ با فردریش انگلس (۱۸۲۰ - ۱۸۹۵) دوست شد. انگلس که فرزند یک کارخانه&zwnj;دار آلمانی بود، تا آخر عمر یار و همکار مارکس باقی ماند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">در پی اصرار دولت پروس، فرانسه مارکس و کمونیست&zwnj;های آلمانی دیگر را از پاریس اخراج کرد. مارکس به بروکسل رفت. انگلس وی را از نظر مالی حمایت &zwnj;می&zwnj;کرد. مارکس و انگلس در سال ۱۸۴۷ در کنگره&zwnj;ی اتحادیه&zwnj;ی کمونیست&zwnj;ها در لندن شرکت کردند. در آن کنگره بود که مارکس دیدگاهش را مطرح کرد و از انقلاب کمونیستی سخن گفت. به مارکس و انگلس مسئولیت داده شد تا دکترین عمل اتحادیه را تنظیم کنند. این مسؤلیت منجر به انتشار &laquo;مانیفست کمونیست&raquo; (انتشاریافته در آلمان به&zwnj;سال ۱۸۴۸) شد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکس، پس از انقلاب فرانسه (۱۸۴۸) به پاریس رفت و بعد به کلن (آلمان) سفر کرد اما چون حزب&zwnj;های محافظه&zwnj;کار قدرت را در آلمان به دست گرفتند دوباره به پاریس بازگشت. مارکس در تابستان سال ۱۸۴۹ به لندن رفت و تا پایان عمر همان&zwnj;جا ماند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکس برای مدتی در فقر زندگی کرد، اما بعدها از حمایت مالی انگلس برخوردار شد و زندگی در لندن به وی روی خوش نشان داد. مارکس در انگلستان به سازمان&zwnj;دهی جنبش&zwnj;های اجتماعی و نوشتن ادامه داد. در سال ۱۸۵۲ و تا ده سال بعد، به&zwnj;طور منظم در روزنامه&zwnj;ی &laquo;نیویورک تریبون&raquo; [روزنامه&zwnj;ای امریکایی] می&zwnj;نوشت.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکس، جلد نخست &laquo;سرمایه&raquo; (<span dir="LTR">Capital</span>) را در آلمان در سال ۱۸۶۷ منتشر کرد؛ این کتاب نقدی بر اقتصاد سرمایه&zwnj;داری است. &laquo;سرمایه&raquo; مورد توجه قرار گرفت و ویرایش دوم جلد نخست در سال ۱۸۷۱ منتشر شد. این کتاب به زبان&zwnj;های گوناگون ترجمه شد اما نسخه&zwnj;ی انگلیسی آن تا بعد از مرگ مارکس منتشر نشد. با مرگ مارکس جلدهای دوم و سوم &laquo;سرمایه&raquo; ناتمام ماندند اما انگلس بعدها آن&zwnj;ها را کامل کرد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>نظریه&zwnj;ی مارکسیستی</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکسیسم، یا نظریه&zwnj;ی مارکسیستی، بر ایده&zwnj;های مارکس و انگلس مبتنی است، ایده&zwnj;های نقد سرمایه&zwnj;داری صنعتی. این نظریه، تاریخ اجتماعی را از دریچه&zwnj;ی اقتصاد سیاسی و به&zwnj;ویژه مبارزات طبقاتی نگاه می&zwnj;کند. از دید مارکسیستی، تاریخ را ایده&zwnj;ها و ارزش&zwnj;ها یا روح فراگیر نمی&zwnj;سازند؛ تاریخ، گزارشی از مبارزات است، مبارزاتی که ریشه در هستی مادی دارند، مبارزاتی برای غذا و سرپناه و ارزش کار و تسلط بر ابزار تولید.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">ایده&zwnj;ی مارکس، مستقیما و از طریق تفسیرها و تشریح&zwnj;های بعدی، تاثیر عظیمی گذاشته است هم بر سیاست&zwnj;های سده&zwnj;ی بیستم و هم بر نظریه&zwnj;ی انتقادی، نظریه&zwnj;ی ادبی، مطالعات فرهنگی، تاریخ، جامعه&zwnj;شناسی، اقتصاد، هنر، فلسفه، و دین&zwnj;پژوهی.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">نظریه&zwnj;ی مارکسیستی دست&zwnj;کم دو معنی دارد:</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&minus; نخست: نظریه&zwnj;ی مارکسیستی یک نقد انقلابی از جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری است. نیاز جامعه به تغییر، ذهن مارکس را به خود مشغول کرده بود. مارکس سرمایه&zwnj;داری صنعتی سده&zwnj;ی نوزدهم و روابط اقتصادی منتج از آن را ریشه&zwnj;ی اصلی بی&zwnj;عدالتی و ستم می&zwnj;دانست. تحلیلی که مارکس از سازوکار سرمایه&zwnj;داری صنعتی و ستم&zwnj;زایی آن می&zwnj;کند مستقیما به تغییر این سیستم &nbsp;منتهی می&zwnj;شود، یعنی گمان بر این است با تغییر این سیستم، رنج&zwnj;هایی نیز که این سیستم بر انسان وارد می&zwnj;سازد، پایان می&zwnj;یابد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&minus; دوم: نظریه&zwnj;ی مارکسیستی شیوه&zwnj;ای است برای تحلیل&zwnj;کردنِ نه&zwnj;فقط روابط اقتصادی، که تحلیل&zwnj;کردن ارزش&zwnj;ها و دیدگاه&zwnj;هایی که سرمایه&zwnj;ی صنعتی تولید کرده است و بر حوزه&zwnj;های غیرسیاسی مانند دین و ادبیات و دیگر محصولات و فعالیت&zwnj;های فرهنگی تاثیر گذاشته است. نظریه&zwnj;ی مارکسیستی بر ماهیت ایدئولوژیکی همه&zwnj;ی اقدامات انسان تاکید می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">قلب اندیشه&zwnj;ی مارکسیستی، فلسفه&zwnj;ی تاریخِ آن است. این فلسفه که به ماتریالیسم تاریخی معروف است، تغییرات تاریخی را نتیجه&zwnj;ی کنش&zwnj;های انسان&zwnj;ها در دنیای مادی می&zwnj;داند، و نه نتیجه&zwnj;ی خواست خدا یا دیگر نیروهای فراانسانی و روحانی. دیدگاه ماتریالیستی [یا مادی&zwnj;گرایانه&zwnj;ی] مارکس در مورد تاریخ، زیر تاثیر لودویگ فوئرباخ (۱۸۰۴ - ۱۸۷۲) است؛ فوئرباخ بر مادیت جهان انگشت می&zwnj;نهد و ایده&zwnj;آلیسمِ اندیشه&zwnj;ی هگلی را نقد می&zwnj;کند. اندیشه&zwnj;ی هگلی بر ایده&zwnj;ها و ماهیتِ روحانی گیتی و تغییرات تاریخی تاکید دارد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">از دید مارکس، تاریخ را یک دیالکتیک [یا جَدَل] به پیش می&zwnj;راند، دیالکتیکی که ناشی از اقتصاد و ستیزه&zwnj;های طبقاتی است. هگل هم تاریخ را دیالکتیکی می&zwnj;دید؛ تغییرات تاریخی بر مبنای حرکت از تز [برنهاد] به آنتی&zwnj;تز [برابرنهاد] و از آن&zwnj;ها به سنتز [هم&zwnj;نهاد] است. هگل تاریخ را روح انسانی می&zwnj;دید، اما مارکس تاریخ را به صورت مبارزه انسان بر سر مواد و تولید می&zwnj;داند. برای همین است که گفته شده مارکس هگل را سر و ته کرده است؛ یعنی این شرایط مادی هستند که ایده&zwnj;ها را شکل می&zwnj;دهند، نه بر عکس.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکسیسم، پیشرفت تاریخیِ شیوه&zwnj;های مختلف تولید را توصیف می&zwnj;کند. منظور از شیوه تولید شکل ساماندهی روابط اقتصادی در جوامع برای تولید محصول است. توصیف مارکسیسم از سرمایه&zwnj;داری، به عنوان یک نظام ستمگر و ناعادلانه در کار و تولید، متمرکز است بر روابط اجتماعی و ابزاری که در تولید محصولات به کار برده می&zwnj;شوند. کار، نه در انزوا، که درون شبکه&zwnj;های عظیم انسانی اجرا می&zwnj;شود. الگوهای انسانیِ سازمان اقتصادی (یا همان روابطِ تولید) با کار و فن&zwnj;آوری&zwnj;های انسانی (یا همان نیروهای تولید) در تعامل قرار می&zwnj;گیرد تا شیوه&zwnj;ی تولید را بسازد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">شیوه&zwnj;های تولید در دوره&zwnj;های مختلف تاریخی، شکل متفاوتی به خود می&zwnj;گیرند. تحلیل فرهنگی مارکسیستی توجه ویژه&zwnj;ای بر سرمایه&zwnj;داری صنعتی دارد و آن را نظام اقتصادی&zwnj;ای می&zwnj;داند که مبتنی بر نابرابری است و از این نظر نابحق است. سخن مارکس درباره مبارزه طبقاتی در جامعه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری بر پایه این تصور است که پیشرفت اقتصادی از مرحله&zwnj;ی نخستین به مرحله&zwnj;ی فئودالی و سپس به مرحله&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری رسیده است و در هر مرحله نیز متناسب با شیوه&zwnj;ی غالب تولید، مبارزه&zwnj;ی طبقاتی هم درگرفته است. فقط در جامعه&zwnj;ی سوسیالیستی با شیوه&zwnj;ی تولید خاص خود است که تمایز و ستیز طبقاتی از بین می&zwnj;رود. تغییر تاریخی فقط زمانی رخ می&zwnj;دهد که بین طبقات ستیز و مبارزه باشد. در واقع، تضاد بین طبقاتی که کنترل می&zwnj;کنند و طبقاتی که کنترل می&zwnj;شود، به&zwnj;ناچار منتهی به ستیز طبقاتی می&zwnj;شود. و این دیالکتیکِ رویارویی طبقاتی، جامعه&zwnj;ی جدیدی را خلق می&zwnj;کند. هدف نهایی، ایجاد جامعه&zwnj;ی سوسیالیستی است، جامعه&zwnj;ای که بدون طبقه است.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">روابط تولید، در شیوه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;دارانه&zwnj;ی تولید، به&zwnj;گونه&zwnj;ای است که کارگران کار می&zwnj;کنند تا مواد خام را به کالاهای کامل تبدیل کنند، و صاحبانِ سرمایه بر فروش و توزیع این کالاها و جمع&zwnj;آوری ارزش افزوده&zwnj;ی آن&zwnj;ها کنترل دارند. سرمایه&zwnj;داران، که صاحب و کنترل&zwnj;کننده&zwnj;ی ابزار تولید یعنی منابع طبیعی و کارخانه&zwnj;ها و ماشین&zwnj;ها و دیگر منابع هستند، از قبل پرولترها، یعنی کارگران که نیروی کارشان را در قبال دستمزد می&zwnj;فروشند تا خرج زندگی را درآوردند، سود می&zwnj;برند. مارکس می&zwnj;گوید، چنین نظامی به&zwnj;ناچار منجر به تولید تمایز طبقاتی می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">افراد طبقه&zwnj;ی میانی که نه سرمایه&zwnj;دارند نه کارگر، کارهای خدماتی&zwnj;ای مانند معلمی و پزشکی انجام می&zwnj;دهند. اگرچه این طبقه برای دو طبقه&zwnj;ی دیگر خدمات ارائه می&zwnj;کند، اما معمولا در همان طبقه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;دار دسته&zwnj;بندی می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>مارکس و دین</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">جنبه&zwnj;هایی از هستی جامعه را مارکس در سازمان اقتصادی (یا همان شیوه&zwnj;های تولید) می&zwnj;بیند. مفاهیم زیرساخت و روساخت، اساس رابطه جنبه&zwnj;های مختلف هستی جامعه را توضیح می&zwnj;دهند. مفهوم زیرساخت، به شیوه&zwnj;ی اقتصادی تولید جامعه اشاره دارد، که روساخت را مشخص می&zwnj;کند؛ روساخت همان تولیدات سیاسی و اجتماعی و دینی و هنری و اخلاقی و علمی و فرهنگی است.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">بر پایه&zwnj;ی این دیدگاه، دین شیوه&zwnj;ی مستقل و خودبنیادِ فعالیت انسانی نیست؛ این شیوه&zwnj;ی تولید و روابط تولیدی پدید آمده در جامعه است که به دین شکل می&zwnj;دهد و آن را متعین می&zwnj;سازد. باور به روساخت، یک نظریه&zwnj;ی ماتریالیستی است. این نظریه، دین را بخشی از روساختِ جامعه می&zwnj;داند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">روساخت&zwnj;ها، بنیاد اقتصادی را تقویت می&zwnj;کنند و زیرساخت را توجیه می&zwnj;کنند؛ روساخت&zwnj;ها می&zwnj;خواهند تفاوت طبقاتی را طبیعی جلوه دهند و نشان دهند که انسان هیچ امکانی برای تغییر این واقعیتِ فراگیر ندارد. چنین نظامی اساسا استثماری است، و تنها از طریق مبارزه&zwnj;ی دیالکتیکی بین طبقات قابل تغییر است.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">این مبارزه زمانی رخ می&zwnj;دهد که نابرابری و تضاد در جامعه آشکار شود. مارکس پیش&zwnj;بینی می&zwnj;کند که مبارزه&zwnj;ی دیالکتیکی سرانجام نظام سرمایه&zwnj;داری را سرنگون می&zwnj;کند و یک نظام سوسیالیستی و بی&zwnj;طبقه را جایگزین آن می&zwnj;سازد. این رویداد، پایان تاریخ است؛ به این معنی که تغییر اقتصادیِ دیگری رخ نخواهد داد زیرا روابط نابرابر طبقاتی &ndash; که سوختِ ماشینِ مبارزات دیالکتیکی است &ndash; از بین رفته است.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">مارکسیسم به فرآیند بیگانگی نیز توجه دارد: جامعه به طبقات اجتماعی مختلفی تقسیم می&zwnj;شود و طبقات بالا دست&zwnj;رسی انحصاری&zwnj;ای به کالاهایی دارند که طبقات پایین تولیدشان کرده&zwnj;اند. بیگانگی، نتیجه&zwnj;ی روابط نابرابر طبقاتی است که شیوه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری تولید ایجادش می&zwnj;کند. این بیگانگی، دو شکل دارد:</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">نخست: در شیوه&zwnj;ی سرمایه&zwnj;داری تولید، کارگران کالاهایی را تولید می&zwnj;کنند که فقط صاحبان سرمایه از آنها منتفع می&zwnj;شوند. یعنی کارگران از نتایج کار خود بی&zwnj;بهره و بیگانه می&zwnj;شوند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">دوم: &nbsp;کارگران، در نظام سرمایه&zwnj;داری، با خودشان هم بیگانه می&zwnj;شوند. مارکس می&zwnj;گوید این بیگانگی به این دلیل رخ می&zwnj;دهد که کارگران تبدیل به کالا می&zwnj;شوند؛ زیرا آنان کار بیگانه&zwnj;شده&zwnj;ی خود را [به معنیِ اول] در بازار می&zwnj;فروشند. بنابراین، کارگرها با انسانیت خودشان نیز بیگانه می&zwnj;شوند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">نظریه&zwnj;ی مارکسیستی، ایدئولوژی را یک آگاهی دروغین می&zwnj;داند که واقعیت مادی و اجتماعی را تحریف می&zwnj;کند، و سعی می&zwnj;کند مردم را در همان جایگاهی نگه دارد که نظام سرمایه&zwnj;داری به&zwnj; آنان اختصاص داده است. و با چنین تحریفی، مردم نمی&zwnj;توانند روابط تولید را همان&zwnj;طوری ببینند که واقعا وجود دارد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">بنابراین، ایدئولوژی یکی از جنبه&zwnj;های روساخت است: خود آن برساخته&zwnj;ی بنیاد اقتصادی است و کارکرد آن مشروعیت&zwnj;بخشی به آن بنیاد است. ایدئولوژی مشخص می&zwnj;سازد که درباره&zwnj;ی سیاست و دین و ادبیات و دیگر ابعاد فرهنگ، چه می&zwnj;توان اندیشید و باور داشت. ایدئولوژی&zwnj;ها اما خودبنیاد نیستند؛ مارکس می&zwnj;گوید آنها به شیوه&zwnj;ی غالب اقتصادی تولید وابسته هستند، و هستی و ادامه&zwnj;یافتنِ این شیوه&zwnj;ی غالب را توجیه می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">برای نمونه اخلاق کاری پروتستانی، ارزش کارِ سخت را ترویج می&zwnj;کند و در سودسازی، میلِ انسان&zwnj;ها به نفع شخصی را نادیده می&zwnj;گیرد. پروتستانتیسم چنین اخلاقی را خواستِ خدا می&zwnj;داند. بنابراین چنین منفعت&zwnj;جویی&zwnj;ای یک وظیفه&zwnj;ی دینی است.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;اخلاق کاری پروتستانی، از منظر مارکسیستی، نمونه&zwnj;ی همان ایدئولوژی&zwnj;ای است که می&zwnj;گوید کارگران باید ساعات زیاد و در شرایط سخت کار کنند. کارگری که به این اخلاق کاری متعهد باشد، کار سخت را خواستِ خدا و یک انتخاب آزاد می&zwnj;داند. اما این اخلاق در واقع تحریف واقعیت است و شیوه&zwnj;ای از تولید را ترویج می&zwnj;کند که کارگران را سرکوب می&zwnj;کند تا صاحبان سرمایه نفع ببرند. کارگر در این توهم است که دارای اراده&zwnj;ی آزاد است اما در واقع از خودش هیچ اراده&zwnj;ای ندارد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">بیش&zwnj;ترین تاکید مارکس بر ماهیت ایدئولوژیکی دین است، که آن را در جمله&zwnj;ی معروف&zwnj;اش می&zwnj;توان دید: &laquo;دین، افیون توده&zwnj;هاست&raquo;. این جمله می&zwnj;گوید دین وعده&zwnj;ی پاداش و عدالت در جهان آخرت را می&zwnj;دهد تا بی&zwnj;عدالتی&zwnj;ها و ستم&zwnj;های این دنیا را تحمل&zwnj;پذیر سازد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">دین وقتی عدالت را به آخرت حواله می&zwnj;دهد، با این کار مانع شورش توده&zwnj;های سرکوب&zwnj;شده علیه طبقه&zwnj;ی حاکم (که کار طبقه&zwnj;ی کارگر را استثمار می&zwnj;کند) می&zwnj;شود. پس دین زمانی به&zwnj;طور شایسته فهمیده می&zwnj;شود که متون مقدس و آیین&zwnj;ها و دیگر پدیده&zwnj;های دینی را در شرایط مادی فرهنگ و به&zwnj;ویژه در شرایط اقتصادی تولید قرار داد.</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>برای مطالعه&zwnj;ی بیش&zwnj;تر:</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">نوشته&zwnj;های مارکس</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Marx, Karl, and Friedrich Engels. On Religion. Classics in Religious Studies 3. Chico, CA: Scholars Press and The American Academy of Religion, 1982</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Elster, Jon, ed., Karl Marx: A Reader. Cambridge: Cambridge University Press, 1986</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Karl Marx: Selected Writings. Edited by David McLellan. 2nd ed. Oxford: Oxford University</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Press, 2000</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">The Marx-Engels Reader. Edited By Robert C.Tucker. 2nd ed. New York: W.W.Norton and</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Company, 1978.</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; ">&nbsp;</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">درباره&zwnj;ی مارکس</div> <div dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:embed">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Carver, Terrell, ed. The Cambridge Companion to Marx. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Elster, Jon. Making Sense of Marx. Cambridge: Cambridge University Press, 1985</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">McLellan, David. Karl Marx: His Life and Thought. New York: Harper and Row, 1973</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">McLellan, David. Marxism and Religion: A Description and Assessment of the Marxist Critique of Christianity. New York: Harper and Row, 1987</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Pals, Daniel L. &ldquo;Religion as Alienation: Karl Marx.&rdquo; In Seven Theories of Religion. New York: Oxford University Press, 1996</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Phillips, D.Z., ed. Can Religion Be Explained Away? New York: St. Martin&rsquo;s Press, 1996</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Singer, Peter. Marx: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2000</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Turner, Denys. &ldquo;Religion: Illusions and Liberation&rdquo; In The Cambridge Companion to Marx, edited by Terrell Carver. Cambridge: Cambridge University Press, 1992</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">Wolff, Jonathan. Why Read Marx Today? Oxford and New York: Oxford University Press, 2002</div> <div style="margin-bottom: 0.0001pt; " class="rteleft">&nbsp;</div> <div style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt">&nbsp;<b>◄توضیح مترجم:</b></div> <div style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt">&nbsp;</div> <div dir="RTL">آنچه خواندید فصلی از کتاب &quot;نظریه برای پژوهش&zwnj;های دینی&quot; بود.</div> <div dir="RTL">این کتاب فصل به فصل به صورتی آزاد (آزاد با هدف فهم&zwnj;پذیری بیشتر) ترجمه شده و در سایت زمانه منتشر می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">فصل&zwnj;های این کتاب مستقل از هم هستند و در نتیجه لازم نیست برای مطالعه&zwnj;ی هر کدام از آنها فصل&zwnj;های پیشین را خوانده باشیم.</div> <div dir="RTL">مشخصات متن اصلی کتاب چنین است:</div> <div dir="RTL" class="rteleft"><span dir="LTR">William E. Deal &amp; Timothy K. Beal: Theory for religious studies, New York 2004</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>بخش&zwnj;های پیشین:</b></div> <div dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/reflections/2011/12/07/8870">نظریه و اهمیت آن در دین&zwnj;پژوهی</a></div> <div dir="RTL"><a href="#http://radiozamaneh.com/file:/C:/reflections/2011/12/21/9167">زیگموندفروید</a></div>

ویلیام دیل و تیموتی بیل − کارل مارکس (۱۸۱۸ - ۱۸۸۳)، فیلسوف سیاسی آلمانی، در شهر تِریِر آلمان، در خانواده‌ای یهودی و آزادی‌خواه به دنیا آمد. والدین کارل به مذهب پروتستان گرویده بودند تا شرایط کاری پدر بهبود پیدا کند. کارل در سال ۱۸۳۶ به دانشگاه برلین وارد شد و فلسفه خواند. کارل مارکس، که عمیقا مجذوب اندیشه‌های هگلی بود، عضو گروه "هگلی‌های جوان" شد. این گروه دانشجویی، به دنبال پروراندن نسخه‌ای رادیکال و بی‌خدایانه از دیالکتیک هگل بود.

تز دکترای مارکس، فلسفه‌ی یونان بود. او آن را در سال ۱۸۴۱ ارائه کرد. مارکس که نتوانست در دانشگاه‌ها شغلی پیدا کند، برای روزنامه‌ی آزادی‌خواهِ "راین" مقاله می‌نوشت. مارکس در این مقالاتش به موضوع‌های گوناگونی می‌پرداخت، اما توجه‌ی خاصی به مسایل سیاسی و اجتماعی داشت. او مقالاتی درباره‌ی شرایط زندگی کارگران نوشت.

مارکس در سال ۱۸۴۳ به همراه همسرش، که تازه با او ازدواج کرده بود، به پاریس رفت تا در سمت ویراستاری نشریه‌ای نوبنیاد، "سالنامه‌ی آلمانی-فرانسوی"، مشغول به کار شود. این نشریه که به نشر ایده‌های کمونیستی می‌پرداخت ، نتوانست علاقه‌ی مردم فرانسه را به خود جلب کند.

دولت پروسی، این نشریه را خرابکار دانست و توقیف‌اش کرد و گردانندگانش را زیر پیگرد قرار داد. مارکس بار دیگر بیکار شد و نتوانست به آلمان بازگردد. او همه‌ی توانش را به کار بست تا اثری درباره‌ی فلسفه‌ی سیاسی بنویسد و دیدگاه سوسیالیستی‌اش را در آن  بازتاب دهد. مارکس در سال ۱۸۴۴ با فردریش انگلس (۱۸۲۰ - ۱۸۹۵) دوست شد. انگلس که فرزند یک کارخانه‌دار آلمانی بود، تا آخر عمر یار و همکار مارکس باقی ماند.

در پی اصرار دولت پروس، فرانسه مارکس و کمونیست‌های آلمانی دیگر را از پاریس اخراج کرد. مارکس به بروکسل رفت. انگلس وی را از نظر مالی حمایت ‌می‌کرد. مارکس و انگلس در سال ۱۸۴۷ در کنگره‌ی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها در لندن شرکت کردند. در آن کنگره بود که مارکس دیدگاهش را مطرح کرد و از انقلاب کمونیستی سخن گفت. به مارکس و انگلس مسئولیت داده شد تا دکترین عمل اتحادیه را تنظیم کنند. این مسؤلیت منجر به انتشار «مانیفست کمونیست» (انتشاریافته در آلمان به‌سال ۱۸۴۸) شد.

مارکس، پس از انقلاب فرانسه (۱۸۴۸) به پاریس رفت و بعد به کلن (آلمان) سفر کرد اما چون حزب‌های محافظه‌کار قدرت را در آلمان به دست گرفتند دوباره به پاریس بازگشت. مارکس در تابستان سال ۱۸۴۹ به لندن رفت و تا پایان عمر همان‌جا ماند.

مارکس برای مدتی در فقر زندگی کرد، اما بعدها از حمایت مالی انگلس برخوردار شد و زندگی در لندن به وی روی خوش نشان داد. مارکس در انگلستان به سازمان‌دهی جنبش‌های اجتماعی و نوشتن ادامه داد. در سال ۱۸۵۲ و تا ده سال بعد، به‌طور منظم در روزنامه‌ی «نیویورک تریبون» [روزنامه‌ای امریکایی] می‌نوشت.

مارکس، جلد نخست «سرمایه» (Capital) را در آلمان در سال ۱۸۶۷ منتشر کرد؛ این کتاب نقدی بر اقتصاد سرمایه‌داری است. «سرمایه» مورد توجه قرار گرفت و ویرایش دوم جلد نخست در سال ۱۸۷۱ منتشر شد. این کتاب به زبان‌های گوناگون ترجمه شد اما نسخه‌ی انگلیسی آن تا بعد از مرگ مارکس منتشر نشد. با مرگ مارکس جلدهای دوم و سوم «سرمایه» ناتمام ماندند اما انگلس بعدها آن‌ها را کامل کرد.

نظریه‌ی مارکسیستی

مارکسیسم، یا نظریه‌ی مارکسیستی، بر ایده‌های مارکس و انگلس مبتنی است، ایده‌های نقد سرمایه‌داری صنعتی. این نظریه، تاریخ اجتماعی را از دریچه‌ی اقتصاد سیاسی و به‌ویژه مبارزات طبقاتی نگاه می‌کند. از دید مارکسیستی، تاریخ را ایده‌ها و ارزش‌ها یا روح فراگیر نمی‌سازند؛ تاریخ، گزارشی از مبارزات است، مبارزاتی که ریشه در هستی مادی دارند، مبارزاتی برای غذا و سرپناه و ارزش کار و تسلط بر ابزار تولید.

ایده‌ی مارکس، مستقیما و از طریق تفسیرها و تشریح‌های بعدی، تاثیر عظیمی گذاشته است هم بر سیاست‌های سده‌ی بیستم و هم بر نظریه‌ی انتقادی، نظریه‌ی ادبی، مطالعات فرهنگی، تاریخ، جامعه‌شناسی، اقتصاد، هنر، فلسفه، و دین‌پژوهی.

نظریه‌ی مارکسیستی دست‌کم دو معنی دارد:

− نخست: نظریه‌ی مارکسیستی یک نقد انقلابی از جامعه‌ی سرمایه‌داری است. نیاز جامعه به تغییر، ذهن مارکس را به خود مشغول کرده بود. مارکس سرمایه‌داری صنعتی سده‌ی نوزدهم و روابط اقتصادی منتج از آن را ریشه‌ی اصلی بی‌عدالتی و ستم می‌دانست. تحلیلی که مارکس از سازوکار سرمایه‌داری صنعتی و ستم‌زایی آن می‌کند مستقیما به تغییر این سیستم  منتهی می‌شود، یعنی گمان بر این است با تغییر این سیستم، رنج‌هایی نیز که این سیستم بر انسان وارد می‌سازد، پایان می‌یابد.

− دوم: نظریه‌ی مارکسیستی شیوه‌ای است برای تحلیل‌کردنِ نه‌فقط روابط اقتصادی، که تحلیل‌کردن ارزش‌ها و دیدگاه‌هایی که سرمایه‌ی صنعتی تولید کرده است و بر حوزه‌های غیرسیاسی مانند دین و ادبیات و دیگر محصولات و فعالیت‌های فرهنگی تاثیر گذاشته است. نظریه‌ی مارکسیستی بر ماهیت ایدئولوژیکی همه‌ی اقدامات انسان تاکید می‌کند.

قلب اندیشه‌ی مارکسیستی، فلسفه‌ی تاریخِ آن است. این فلسفه که به ماتریالیسم تاریخی معروف است، تغییرات تاریخی را نتیجه‌ی کنش‌های انسان‌ها در دنیای مادی می‌داند، و نه نتیجه‌ی خواست خدا یا دیگر نیروهای فراانسانی و روحانی. دیدگاه ماتریالیستی [یا مادی‌گرایانه‌ی] مارکس در مورد تاریخ، زیر تاثیر لودویگ فوئرباخ (۱۸۰۴ - ۱۸۷۲) است؛ فوئرباخ بر مادیت جهان انگشت می‌نهد و ایده‌آلیسمِ اندیشه‌ی هگلی را نقد می‌کند. اندیشه‌ی هگلی بر ایده‌ها و ماهیتِ روحانی گیتی و تغییرات تاریخی تاکید دارد.

از دید مارکس، تاریخ را یک دیالکتیک [یا جَدَل] به پیش می‌راند، دیالکتیکی که ناشی از اقتصاد و ستیزه‌های طبقاتی است. هگل هم تاریخ را دیالکتیکی می‌دید؛ تغییرات تاریخی بر مبنای حرکت از تز [برنهاد] به آنتی‌تز [برابرنهاد] و از آن‌ها به سنتز [هم‌نهاد] است. هگل تاریخ را روح انسانی می‌دید، اما مارکس تاریخ را به صورت مبارزه انسان بر سر مواد و تولید می‌داند. برای همین است که گفته شده مارکس هگل را سر و ته کرده است؛ یعنی این شرایط مادی هستند که ایده‌ها را شکل می‌دهند، نه بر عکس.

مارکسیسم، پیشرفت تاریخیِ شیوه‌های مختلف تولید را توصیف می‌کند. منظور از شیوه تولید شکل ساماندهی روابط اقتصادی در جوامع برای تولید محصول است. توصیف مارکسیسم از سرمایه‌داری، به عنوان یک نظام ستمگر و ناعادلانه در کار و تولید، متمرکز است بر روابط اجتماعی و ابزاری که در تولید محصولات به کار برده می‌شوند. کار، نه در انزوا، که درون شبکه‌های عظیم انسانی اجرا می‌شود. الگوهای انسانیِ سازمان اقتصادی (یا همان روابطِ تولید) با کار و فن‌آوری‌های انسانی (یا همان نیروهای تولید) در تعامل قرار می‌گیرد تا شیوه‌ی تولید را بسازد.

شیوه‌های تولید در دوره‌های مختلف تاریخی، شکل متفاوتی به خود می‌گیرند. تحلیل فرهنگی مارکسیستی توجه ویژه‌ای بر سرمایه‌داری صنعتی دارد و آن را نظام اقتصادی‌ای می‌داند که مبتنی بر نابرابری است و از این نظر نابحق است. سخن مارکس درباره مبارزه طبقاتی در جامعه‌ی سرمایه‌داری بر پایه این تصور است که پیشرفت اقتصادی از مرحله‌ی نخستین به مرحله‌ی فئودالی و سپس به مرحله‌ی سرمایه‌داری رسیده است و در هر مرحله نیز متناسب با شیوه‌ی غالب تولید، مبارزه‌ی طبقاتی هم درگرفته است. فقط در جامعه‌ی سوسیالیستی با شیوه‌ی تولید خاص خود است که تمایز و ستیز طبقاتی از بین می‌رود. تغییر تاریخی فقط زمانی رخ می‌دهد که بین طبقات ستیز و مبارزه باشد. در واقع، تضاد بین طبقاتی که کنترل می‌کنند و طبقاتی که کنترل می‌شود، به‌ناچار منتهی به ستیز طبقاتی می‌شود. و این دیالکتیکِ رویارویی طبقاتی، جامعه‌ی جدیدی را خلق می‌کند. هدف نهایی، ایجاد جامعه‌ی سوسیالیستی است، جامعه‌ای که بدون طبقه است.

روابط تولید، در شیوه‌ی سرمایه‌دارانه‌ی تولید، به‌گونه‌ای است که کارگران کار می‌کنند تا مواد خام را به کالاهای کامل تبدیل کنند، و صاحبانِ سرمایه بر فروش و توزیع این کالاها و جمع‌آوری ارزش افزوده‌ی آن‌ها کنترل دارند. سرمایه‌داران، که صاحب و کنترل‌کننده‌ی ابزار تولید یعنی منابع طبیعی و کارخانه‌ها و ماشین‌ها و دیگر منابع هستند، از قبل پرولترها، یعنی کارگران که نیروی کارشان را در قبال دستمزد می‌فروشند تا خرج زندگی را درآوردند، سود می‌برند. مارکس می‌گوید، چنین نظامی به‌ناچار منجر به تولید تمایز طبقاتی می‌شود.

افراد طبقه‌ی میانی که نه سرمایه‌دارند نه کارگر، کارهای خدماتی‌ای مانند معلمی و پزشکی انجام می‌دهند. اگرچه این طبقه برای دو طبقه‌ی دیگر خدمات ارائه می‌کند، اما معمولا در همان طبقه‌ی سرمایه‌دار دسته‌بندی می‌شود.

مارکس و دین

جنبه‌هایی از هستی جامعه را مارکس در سازمان اقتصادی (یا همان شیوه‌های تولید) می‌بیند. مفاهیم زیرساخت و روساخت، اساس رابطه جنبه‌های مختلف هستی جامعه را توضیح می‌دهند. مفهوم زیرساخت، به شیوه‌ی اقتصادی تولید جامعه اشاره دارد، که روساخت را مشخص می‌کند؛ روساخت همان تولیدات سیاسی و اجتماعی و دینی و هنری و اخلاقی و علمی و فرهنگی است.

بر پایه‌ی این دیدگاه، دین شیوه‌ی مستقل و خودبنیادِ فعالیت انسانی نیست؛ این شیوه‌ی تولید و روابط تولیدی پدید آمده در جامعه است که به دین شکل می‌دهد و آن را متعین می‌سازد. باور به روساخت، یک نظریه‌ی ماتریالیستی است. این نظریه، دین را بخشی از روساختِ جامعه می‌داند.

روساخت‌ها، بنیاد اقتصادی را تقویت می‌کنند و زیرساخت را توجیه می‌کنند؛ روساخت‌ها می‌خواهند تفاوت طبقاتی را طبیعی جلوه دهند و نشان دهند که انسان هیچ امکانی برای تغییر این واقعیتِ فراگیر ندارد. چنین نظامی اساسا استثماری است، و تنها از طریق مبارزه‌ی دیالکتیکی بین طبقات قابل تغییر است.

این مبارزه زمانی رخ می‌دهد که نابرابری و تضاد در جامعه آشکار شود. مارکس پیش‌بینی می‌کند که مبارزه‌ی دیالکتیکی سرانجام نظام سرمایه‌داری را سرنگون می‌کند و یک نظام سوسیالیستی و بی‌طبقه را جایگزین آن می‌سازد. این رویداد، پایان تاریخ است؛ به این معنی که تغییر اقتصادیِ دیگری رخ نخواهد داد زیرا روابط نابرابر طبقاتی – که سوختِ ماشینِ مبارزات دیالکتیکی است – از بین رفته است.

مارکسیسم به فرآیند بیگانگی نیز توجه دارد: جامعه به طبقات اجتماعی مختلفی تقسیم می‌شود و طبقات بالا دست‌رسی انحصاری‌ای به کالاهایی دارند که طبقات پایین تولیدشان کرده‌اند. بیگانگی، نتیجه‌ی روابط نابرابر طبقاتی است که شیوه‌ی سرمایه‌داری تولید ایجادش می‌کند. این بیگانگی، دو شکل دارد:

نخست: در شیوه‌ی سرمایه‌داری تولید، کارگران کالاهایی را تولید می‌کنند که فقط صاحبان سرمایه از آنها منتفع می‌شوند. یعنی کارگران از نتایج کار خود بی‌بهره و بیگانه می‌شوند.

دوم:  کارگران، در نظام سرمایه‌داری، با خودشان هم بیگانه می‌شوند. مارکس می‌گوید این بیگانگی به این دلیل رخ می‌دهد که کارگران تبدیل به کالا می‌شوند؛ زیرا آنان کار بیگانه‌شده‌ی خود را [به معنیِ اول] در بازار می‌فروشند. بنابراین، کارگرها با انسانیت خودشان نیز بیگانه می‌شوند.

نظریه‌ی مارکسیستی، ایدئولوژی را یک آگاهی دروغین می‌داند که واقعیت مادی و اجتماعی را تحریف می‌کند، و سعی می‌کند مردم را در همان جایگاهی نگه دارد که نظام سرمایه‌داری به‌ آنان اختصاص داده است. و با چنین تحریفی، مردم نمی‌توانند روابط تولید را همان‌طوری ببینند که واقعا وجود دارد.

بنابراین، ایدئولوژی یکی از جنبه‌های روساخت است: خود آن برساخته‌ی بنیاد اقتصادی است و کارکرد آن مشروعیت‌بخشی به آن بنیاد است. ایدئولوژی مشخص می‌سازد که درباره‌ی سیاست و دین و ادبیات و دیگر ابعاد فرهنگ، چه می‌توان اندیشید و باور داشت. ایدئولوژی‌ها اما خودبنیاد نیستند؛ مارکس می‌گوید آنها به شیوه‌ی غالب اقتصادی تولید وابسته هستند، و هستی و ادامه‌یافتنِ این شیوه‌ی غالب را توجیه می‌کنند.

برای نمونه اخلاق کاری پروتستانی، ارزش کارِ سخت را ترویج می‌کند و در سودسازی، میلِ انسان‌ها به نفع شخصی را نادیده می‌گیرد. پروتستانتیسم چنین اخلاقی را خواستِ خدا می‌داند. بنابراین چنین منفعت‌جویی‌ای یک وظیفه‌ی دینی است.

اخلاق کاری پروتستانی، از منظر مارکسیستی، نمونه‌ی همان ایدئولوژی‌ای است که می‌گوید کارگران باید ساعات زیاد و در شرایط سخت کار کنند. کارگری که به این اخلاق کاری متعهد باشد، کار سخت را خواستِ خدا و یک انتخاب آزاد می‌داند. اما این اخلاق در واقع تحریف واقعیت است و شیوه‌ای از تولید را ترویج می‌کند که کارگران را سرکوب می‌کند تا صاحبان سرمایه نفع ببرند. کارگر در این توهم است که دارای اراده‌ی آزاد است اما در واقع از خودش هیچ اراده‌ای ندارد.

بیش‌ترین تاکید مارکس بر ماهیت ایدئولوژیکی دین است، که آن را در جمله‌ی معروف‌اش می‌توان دید: «دین، افیون توده‌هاست». این جمله می‌گوید دین وعده‌ی پاداش و عدالت در جهان آخرت را می‌دهد تا بی‌عدالتی‌ها و ستم‌های این دنیا را تحمل‌پذیر سازد.

دین وقتی عدالت را به آخرت حواله می‌دهد، با این کار مانع شورش توده‌های سرکوب‌شده علیه طبقه‌ی حاکم (که کار طبقه‌ی کارگر را استثمار می‌کند) می‌شود. پس دین زمانی به‌طور شایسته فهمیده می‌شود که متون مقدس و آیین‌ها و دیگر پدیده‌های دینی را در شرایط مادی فرهنگ و به‌ویژه در شرایط اقتصادی تولید قرار داد.

برای مطالعه‌ی بیش‌تر:

نوشته‌های مارکس

Marx, Karl, and Friedrich Engels. On Religion. Classics in Religious Studies 3. Chico, CA: Scholars Press and The American Academy of Religion, 1982

Elster, Jon, ed., Karl Marx: A Reader. Cambridge: Cambridge University Press, 1986

Karl Marx: Selected Writings. Edited by David McLellan. 2nd ed. Oxford: Oxford University

Press, 2000

The Marx-Engels Reader. Edited By Robert C.Tucker. 2nd ed. New York: W.W.Norton and

Company, 1978.

درباره‌ی مارکس

Carver, Terrell, ed. The Cambridge Companion to Marx. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.

Elster, Jon. Making Sense of Marx. Cambridge: Cambridge University Press, 1985

McLellan, David. Karl Marx: His Life and Thought. New York: Harper and Row, 1973

McLellan, David. Marxism and Religion: A Description and Assessment of the Marxist Critique of Christianity. New York: Harper and Row, 1987

Pals, Daniel L. “Religion as Alienation: Karl Marx.” In Seven Theories of Religion. New York: Oxford University Press, 1996

Phillips, D.Z., ed. Can Religion Be Explained Away? New York: St. Martin’s Press, 1996

Singer, Peter. Marx: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2000

Turner, Denys. “Religion: Illusions and Liberation” In The Cambridge Companion to Marx, edited by Terrell Carver. Cambridge: Cambridge University Press, 1992

Wolff, Jonathan. Why Read Marx Today? Oxford and New York: Oxford University Press, 2002

◄توضیح مترجم:

آنچه خواندید فصلی از کتاب "نظریه برای پژوهش‌های دینی" بود.

این کتاب فصل به فصل به صورتی آزاد (آزاد با هدف فهم‌پذیری بیشتر) ترجمه شده و در سایت زمانه منتشر می‌شود.

فصل‌های این کتاب مستقل از هم هستند و در نتیجه لازم نیست برای مطالعه‌ی هر کدام از آنها فصل‌های پیشین را خوانده باشیم.

مشخصات متن اصلی کتاب چنین است:

William E. Deal & Timothy K. Beal: Theory for religious studies, New York 2004

بخش‌های پیشین:

نظر بدهید

در پرکردن فرم خطایی صورت گرفته

نظرها

  • کاربر مهمان

    خدایش در بهشت جاودان جای دهد. مرد بزرگی بود که اندیشه هایش درست فهمیده و تفسیر نشد و زیانهایی ببار آمد. نمی گویم هرچه او گفت درست بود. ولی آن بزرگوار آزادیخواه، آزاده و خواهان خوبی برای مردم بود، برای همین هم آن همه دربدری و سختی کشید. وگرنه برای او مانند دیگرانی که استعداد و دانش او را هم نداشتند، فراهم کردن زندگی خوب و آسوده کار سختی نبود. نمی خواست برخلاف آنچه حق می پندارد گارم بردارد. اندیشه ها و آرمانهای آن انسان حقمدار و ازادیخواه کجا و رفتارهای ضدانسانی سران مدعی کمونیسم و مارکسیسم کجا؟ این آقای رهبر کره شمالی یک نمونه اش! کجا و کی مارکس دنبال چنین نظام و رهبری برای مردم بود؟ باز هم میگویم منظورم ین نیست که او هرچه گفت درست بود. دستتان درد نکند. بابک از تهران

  • خشايار

    لذت برديم. ممنون

  • کاربر مهمان

    اگر اکنون مارکس زنده بود میگفت دین افیون و قصاب تودهاست.

  • کاربر مهمان

    کاربر محترم مهمان دوشنبه, 10/19/1390 - 16:09 نوشتند که مارکس جزء لژ فراماسونی و چند انجمن مخفی دیگر بودندو شرط بستند که این کامنتشان را نخواهند گذاشت. شرط را که باختند. این را هم بدانند که اگر سخن ایشان درست هم باشد، این گونه نبوده که همه اعضای لژهای فراماسونی در همه زمانها جاسوس انگلیس بودند. این ها بعدها مطرح شد که تاکنون هم ( تا آنجا که اطلاعات من نشان میدهد ) با دلیل و مدرک ثابت نشده. عرض کنم سیدجمال الدین اسدابادی هم با مدارکی که دیدم در مصر عضو رسمی لژ فراماسونی شده بودند، یعنی با همین نام، نه بانامهای دیگر. زیرا برخی هرجمعیتی که مخفی بوده را ماسونی خواندند. این دور ازجوانمردی است. تهمت زدن و آبرو بردن بسیار بد است. با این همه من اعتقادی ندارم که سید جمال جاسوس انگلیس بوده باشد. ایشان آزادیخواه بودندو در چارچوب اعتقادات و آگاهی خود( درست یا نادرست) رفتار میکردند. مارکس هم اگر عضو گروهی پنهانکار بوده باشد، دلیلش اعتقاد و هدفهایش بوده است نه اینکه بسود انگلیس خواسته باشد کاری کند. ایشان در زمینه ای کار میکردند که دولتهای سرمایه داری آن زمان نمی پسندیدند. یک بار دیگر سرگذشت ایشان را بخوانید. بدرود. تهران ـ بابک

  • کاربر مهمان

    یادتون رفت بنویسید که جز لژ فراماسونری بود و چند انجمن مخفی دیگر!!!! و شرط می بندم این کامنت مرا نخواهید گذاشت!!!!

  • کیانوش -

    چند تا اشتباه تاریخی - مارکس سردبیر بود نه ویراستار نشریه سالنامه‌ی آلمانی-فرانسوی 2- در فرانسه هم منتشر نمی شد بلکه در خود آلمان منتشر می شد . و بعد هم به ارائه اندیشه کمونیستی نمی پرداخت بلکه به گفته برلین مارکس خیلی با مسامحه برخی مشکلات کارگری را روایت می کرد . 2- مارکس پس از توقیف این نشریه به آلمان رفت . بقیش هم نخوندم به خاطر این که در پارگراف اول انقدر اشتباه وجود داره .

  • علیرضا ملک

    باز هم اتهام و پرونده سازی از دوستان پارانویید حالا برای کارل مارکس. فراماسونری ذاتا بر پایه عدالت برابری و برادری است جناب اقا لطفا کتاب مطالعه کنید و برپایه سریالهای تلویزیون نقد نفرمایید. شرط رو هم که باختید. بنده از جناب مارکس به خاطر ابداع سبک انتقادی در روش شناسی ممنونم و ایشان را ستایش میکنم و بگویم بنیان مارکسیسم در هر کشوری قایل به گفتمان قالب در همان فضای جغرافییایی است. در چین یک تعبیر در انگلستان تعبیری متفاوت و در کره شمالی نیز به همین ترتیب. برایند عملکرد دیدگاه مارکس در حوزه های مختلف بر عهده فیلسوف نیست و قیاس شما مع الفارق است. با تشکر

  • کاربر مهمان

    من در جایی خواندم که مارکس وقتی در انگلیس زندگی می کرده در فقر شدیدی بسر می برده و یکی از فرزندانش در اثر گرسنگی مرده است . این مطلب درست است ؟