Share

امروز، شنبه، ۲۵ آبان ۱۳۹۲ فیلم “دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند”، ساخته محمد رسول‌اف در جشنواره فیلم استکهلم به نمایش درآمد. در همان حال این کارگردان ایرانی همچنان ممنوع‌الخروج است.  برگزارکنندگان جشنواره بین‌المللی فیلم استکهلم به‌نشانه پشتیبانی از محمد رسول‌اف با چشم‌های بسته در برابر سفارت جمهوری اسلامی در این شهر، دست به تظاهرات اعتراضی زدند.

نمایی از فیلم "دست‌نوشته‌ها می‌سوزند" ساخته محمد رسول‌اف با موضوع قتل دگراندیشان در ایران

نمایی از فیلم “دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند” ساخته محمد رسول‌اف با موضوع قتل دگراندیشان در ایران

در شهریور ماه سال جاری محمد رسول‌اف، خطر کرد و به ایران برگشت. از آن زمان تاکنون گذرنامه او ضبط شده، در حالی‌که آخرین فیلمش همچنان در جشنواره‌های مختلف اروپایی به نمایش در می‌آیند.

سایت شبکه خبری “فرانس ۲۴” فرانسه، گزارش تفصیلی خود درباره وضعیت کنونی محمد رسول‌اف را با این جملات آغاز کرده بود: «صندلی محمد رسول‌اف بار دیگر خالی است.»

رسول‌اف، همچون بسیاری از هنرمندان ایرانی امیدوار بود که با روی کار آمدن حسن روحانی فضا دگرگون شود و آزادی بیان تا حدی تحقق پیدا کند. او اعتقاد داشت که چنین تغییراتی بلافاصله اتفاق نمی‌افتد، اما قطعاً اوضاع بهتر از زمان ریاست جمهوری احمدی‌نژاد خواهد بود.

این رویداد پیش از این در جشنواره لندن و در جشنواره “دولتِ جهان… و سینما” و اکنون در جشنواره فیلم استکهلم هم رخ داده است. جشنواره “دولتِ جهان… و سینما” از هشت تا ۱۷ نوامبر (۱۷ تا ۲۶ آبان‌ماه) در پاریس برگزار شد. جشنواره فیلم استکهلم از شش تا ۱۷ نوامبر (۱۵ تا ۲۶ آبان‌ماه) در استکهلم برگزار می‌شود. در هر دو رویداد سینمایی “دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند” در غیاب محمد رسول‌اف به نمایش درآمد.

جشنواره “دولت جهان… و سینما” با دعوت از فیلمسازانی از کشورهای مختلف، از منشور سینما به جهان و مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن می‌نگرد.

“دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند” به زندگی زیر کنترل، ارعاب و شکنجه در ایران می‌پردازد و در جشنواره کن برنده جایزه بخش “نوعی نگاه” شد.

سفر رسول‌اف به ایران می‌بایست پنج روز به درازا می‌کشید اما اکنون دو ماه از آن گذشته است و به‌نظر نمی‌رسد به این زودی‌ها پایان یابد.

رسول‌اف در ماه مه ۲۰۱۳ برای معرفی فیلمش در بخش “نوعی نگاه” جشنواره کن در این جشنواره حاضر شد اما تا انتخاب حسن روحانی به‌عنوان رئیس‌جمهور ایران، پا به کشورش نگذاشت.

با روی کار آمدن حسن روحانی و امید به فضایی بازتر، رسول‌اف به‌دلیل عشق به کشورش، خطر بازگشت به ایران را به جان خرید، اما وقتی به ایران رسید، گذرنامه‌اش ضبط شد و دیگر نتوانست ایران را ترک کند.

رسول‌اف محروم از حق سفر، تجربه‌ای دردناک از زندگی در حکومتی را از سر می‌گذراند که روش‌های مقابله آن با روشنفکران هیچ تغییری نکرده است. او ناامید نیست و بر این باور است که هنوز می‌تواند در ایران فعالیت کند. آخرین فیلم او نیز نشان‌دهنده این تلاش است.

امید به آزادی

یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری در ایران که حسن روحانی را جایگزین محمود احمدی‌نژاد کرد، امیدهای زیادی در میان ایرانیان برانگیخت.

محمد رسول‌اف، فیلمساز ایرانی در جشنواره کن

محمد رسول‌اف، فیلمساز ایرانی در جشنواره کن

رسول‌اف، همچون بسیاری از هنرمندان ایرانی امیدوار بود که با روی کار آمدن حسن روحانی فضا دگرگون شود و آزادی بیان تا حدی تحقق پیدا کند. او اعتقاد داشت که چنین تغییراتی بلافاصله اتفاق نمی‌افتد، اما قطعاً اوضاع بهتر از زمان ریاست جمهوری احمدی‌نژاد خواهد بود.

به‌نظر می‌رسد وضعیت کنونی ایران در تضاد با انتظارات فیلمساز است.

باید گفت که در هشت سال گذشته، شرایط کاری رسول‌اف در ایران بدتر شده است.

او در سال ۱۳۹۰ در کنار جعفر پناهی بازداشت و در نخستین دادگاه به شش سال زندان محکوم شد. دلیل این محکومیت “تبلیغ علیه جمهوری اسلامی” و “توطئه علیه امنیت ملی” اعلام شد. در دادگاه تجدیدنظر این محکومیت به یک سال زندان کاهش پیدا کرد.

شمشیر داموکلسی که همچنان رسول‌اف را تهدید می‌کند این است که این حکم هنوز به اجرا در نیامده است.

آیا این حکم در دوران روحانی اجرا خواهد شد؟ هیچ چیز معلوم نیست. رژیم ایران همواره رفتاری دوگانه در برابر روشنفکران و به‌ویژه سینماگران داشته است.

برای مثال در سال ۱۳۹۰ با این‌که رسول‌اف فیلمنامه فیلم قبلی خود “به امید دیدار” را به‌دلیل سانسور حاکم در ایران تغییر داد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از آن آگاه بود، با این حال این وزارتخانه اجازه حضور او را در جشنواره‌ها نداد و برخلاف انتظار همه رسول‌اف نتوانست به جشنواره کن بیاید تا جایزه بخش “نوعی نگاه” شصت‌وچهارمین دوره جشنواره فیلم کن را دریافت کند.

حکومت ایران می‌خواهد تصویر زیبایی از خود در صحنه جهانی نشان دهد و سینمای ایران نیز سرمایه‌ای در این راه است. با این حال گذرنامه رسول‌اف که ممنوع‌الخروج شده بود به‌دلیل بوروکراسی حاکم دیر به‌دست او رسید و وی نتوانست سر وقت در کن باشد.

ادامه فیلمسازی در ایران به‌رغم همه مشکلات

در چنین شرایطی چرا رسول‌اف سعی کرد برای مدت کوتاهی به ایران بازگردد؟ اطرافیان او به “فرانس ۲۴” گفته‌اند، رسول‌اف که به‌طور متناوب در اروپا زندگی می‌کند، مبارزه از اروپا برای دمکراسی در ایران را رد می‌کند.

با وجود محدودیت‌های مربوط به شغل او و سانسور، وی امیدوار است در داخل به تجزیه و تحلیل جامعه ایران ادامه دهد.

رسول‌اف که در رشته جامعه‌شناسی تحصیل کرده به سینمای اجتماعی و متعهد باور دارد.

در انتظار روزهای بهتر، آثار هانا آرنت دل‌مشغولی او هستند.

حکومت ایران می‌خواهد تصویر زیبایی از خود در صحنه جهانی نشان دهد و سینمای ایران نیز سرمایه‌ای در این راه است.

خطر کردن همواره بخشی از کار رسول‌اف است. “دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند”، آخرین فیلم بلند او در دوران احمدی‌نژاد با کمک یک دوربین پنهان، مخفیانه فیلمبرداری شده و بخشی از آن نیز در آلمان ساخته شده است.

دو تن از بازیگران فیلم که در ایران زندگی می‌کنند از آن زمان مجبور شده‌اند کشور خود را ترک کنند.

فهرست معرفی‌نامه فیلم در پایان آن به‌نمایش در نمی‌آید و تمامی بازیگران و دست‌اندرکاران بخش فنی ناشناس می‌مانند.

به‌رغم نظارت حاکم، این فیلمساز به فعالیت در تهران ادامه می‌دهد. طرح بعدی او فیلمی است برای به پرسش کشیدن مفهوم “هویت” و این‌که “آیا هویت در یک کارت ملی یا یک گذرنامه خلاصه می‌شود”؟

رسول‌اف در مورد مشکلاتی که می‌تواند با آن روبه‌رو شود می‌گوید: “خواهیم دید … مهم‌ترین چیز این است که تلاش کنید. من فکر می‌کنم بتوانم این فیلم را بسازم.”

رسول‌اف دیگر خود را سانسور نمی‌کند

سینمای رسول‌اف که مدت‌ها به سبک استعاره‌ای و نمادهای الهام‌گرفته از ادبیات ایران خو کرده بود در سال‌های اخیر واقع‌گراتر و صریح‌تر شده است.

به‌گفته اطرافیان فیلمساز، تغییرات اخیر در جامعه ایران اساس تمایل او به بیان صریح‌تر مسائل است.

“دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند” نشان‌دهنده این تغییر شدید در سبک بیان او است.

این فیلم بسیار سیاه، تمام روش‌هایی را که برای سکوت در مقابل ایدئولوژی رژیم به‌کار می‌روند، نشان می‌دهد.

اگر رسول‌اف خواسته است شرایط نویسندگان ایرانی را نشان دهد منظورش تنها نمایش سانسور رسمی نیست بلکه می‌خواهد خودسانسوری را نیز نشان دهد. داستان او هر کسی را که نمی‌تواند با خطوط رسمی کنار بیاید نشان می‌دهد.

“دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند” در روز نمایش آن در ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان‌ماه) با استقبال تماشاگران پاریسی روبه‌رو شد.

در حالی‌که رسول‌اف در ایران گرفتار شده است “دست‌نوشته‌ها”ی او به سفرهای خود ادامه می‌دهند.

منبع
Share