Share

چهره خشن فقر و خشکسالی در سیستان و بلوچستان اکنون توجه نهادهای بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد را به خود جلب کرده است. در بازدید اخیر نماینده این سازمان، وضعیت بحرانی خشکسالی در سیستان به مراتب بدتر از خطر مواد مخدر توصیف شد.

Hamoun_02

خشکی دریاچه هامون در سیستان به فقر، مهاجرت و مشکلات زیست محیطی فراوان دامن زده است.

 

خشک شدن دریاچه هامون که به یک معضل منطقه‌ای تبدیل شده، شرایط زندگی در جنوب شرقی ایران را به دشوار‌ترین وضعیت ممکن رسانده است. مسائل زیست محیطی ناشی از خشسکالی در منطقه سیستان به فقر گسترده، شیوع بیماری‌های تنفسی، آسیب‌های مختلف محیطی و همچنین مهاجرت دامن زده است.

خشکی هامون و آسیب‌پذیری دشت سیستان

به گفته محمدرضا نوری، رییس دانشکده علوم زمین و جغرافیای دانشگاه سیستان وبلوچستان، آخرین تحقیقات نشان می‌دهند خشک شدن دریاچه هامون و به تبع آن کاهش رطوبت و تغییر پوشش گیاهی منطقه آسیب پذیری خاک دشت سیستان را به میزان نگران کننده‌ای افزایش داده است. نوری روز یکشنبه ۲۲ دی ماه در گفتگو با خبرگزاری ایرنا تاکید کرد افزایش آسیب‌پذیری خاک به این معناست که با پایین آمدن میزان رطوبت در آن با کمترین سرعت باد دانه‌های از هم پاشیده شده خاک به حرکت در می‌آیند به طوری که در اغلب روزهای سال شن‌های روان در هوای این منطقه معلق است. به این ترتیب در دشت سیستان بادهایی با سرعت ۲۵ کیلومتر در ساعت که بیش از ۲۰۰ روز در سال می‌وزند قادر به تولید طوفان‌های ریزگرد و شن هستند.

خشکسالی خطرناک‌تر از مواد مخدر

وضعیت بحرانی در منطقه سیستان پای مقامات سازما ملل متحد را نیز به این بخش از کشور باز کرد. گری لوییس هماهنگ کننده ارشد سازمان ملل متحد در ایران روز ۱۹ دی ماه راهی منطقه سیستان و بازدید از دریاچه خشک هامون شد. لوییس پس از بازدید از این منطقه خطرات امنیتی و انسانی خشکسالی در سیستان را بزرگ‌تر از خطر مواد مخدر توصیف کرد.

Hamoun_03

نماینده سازمان ملل در بازدید از دریاچه هامون وضعیت خشکسالی در سیستان را بدتر از مواد مخدر توصیف کرد.

بازدید گری لوییس از منطقه سیستان دو هفته پس از بازدید معصومه ابتکار، رییس سازمان حفاظت محیط زیست ایران، و حمید چیت چیان، وزیر نیرو، انجام شد. به گفته هماهنگ کننده ارشد سازمان ملل در ایران، تدوین برنامه‌ای مشترک با دولت ایران و افغانستان برای احیاء دریاچه هامون باید پیش‌بینی شود و ظرفیت‌‌های سازمان ملل برای انجام مذاکرات بین این دو کشور مورد استفاده قرار گیرد. او چالش آینده ایران را چالش ناشی از مسائل زیست محیطی مانند کمبود آب، تخریب اراضی، و همچنین اقتصاد وابسته به کربن و سوخت‌های فسیلی دانست.

اختلاف ایران و افغانستان بر سر آب هامون

منبع اصلی دریاچه هامون در منطقه سیستان ایران، رودخانه بزرگ هیرمند یا هلمند است که از استان هلمند افغانستان روان می‌شود. سرچشمه‌های اصلی این رودخانه بزرگ در کوه‌‌های بابا از رشته کوه هندوکش در افغانستان است. ایران در سال ۱۳۵۱ قراردادی با افغانستان در مورد حق‌آبه هیرمند امضا کرد که مطابق آن باید در هر ثانیه ۲۶ متر مکعب آب سهم دریاچه هامون از رودخانه هیرمند باشد. اما در دهه‌های اخیرعوامل متعددی باعث شده است تا حق‌آبه این دریاچه پرداخت نشود.

مدیریت آب در سد کجکی در افغانستان نیز یکی از مسائلی است که به محدود شدن حق‌آبه دریاچه هامون منجر شده است. سد کجکی یکی از سدهای اصلی در افغانستان است که روی رودخانه هیرمند ساخته شده است. در سال‌‌های اخیر و با افزایش خشکسالی در افغانستان، دریچه‌‌های آب سد کجکی بسته شدند و آب ورودی به هیرمند کاهش بسیار محسوسی یافته است. عوامل جوی و خشکسالی نیز تاثیرمهمی در خشک شدن هامون داشته‌اند.

گری لوییس، نماینده سازمان ملل در مورد اختلاف ایران با افغانستان بر سر حق‌آبه دریاچه هامون و نحوه مدیریت سد کجکی گفت این مساله را باید با دولت و مردم افغانستان پیگیری کنیم چون هیچ جامعه‌ای خارج از افغانستان برای همیشه در افغانستان نمی‌ماند و دولت و مردم هستند که طرف حساب ما می‌مانند.

«کسی صدای مردم سیستان را نشنید»

هماهنگ کننده ارشد سازمان ملل در کنفرانس مطبوعاتی که پس از بازدید از دریاچه خشک شده هامون برگزار کرد از شنیده نشدن صدای مردم این منطقه انتقاد کرد. به گفته گری لوییس، علیرغم این که برای خشک شدن دریاچه ارومیه صداهای مختلفی برخواست، اما در مورد هامون هیچ صدایی شنیده نشد. او به مردم این منطقه و تشکل‌های زیست محیطی وعده داد تا صدای آن‌‌ها در مجامع جهانی باشد. لوییس ضمن اذعان این نکته که ریشه بسیاری از مشکلات این منطقه داخل ایران نیست گفت با این‌حال می‌توان داخل ایران نیز کارهایی کرد که تا حدی شرایط مردم بهبود یابد.

تجمع مردم در کوه خواجه

به هنگام بازدید هماهنگ کننده ارشد سازمان ملل از دریاچه هامون، گروهی از مردم و همچنین تشکل‌های زیست محیطی در اطراف کوه خواجه در دریاچه هامون تجمع کرده و با در دست داشتن پلاکاردهایی به زبان انگلیسی از سازمان خواستند تا به وضعیت بحرانی این منطقه رسیدگی کند و صدای آن‌ها را به جامعه بین‌الملل برساند.

Hamoun_04

مردم سیستان از سازمان ملل خواستند تا دولت‌های ایران و افغانستان را بر سر میز مذاکره جهت حل مشکل دریاچه هامون بنشاند.

سیستانی‌ها همچنین نامه‌ای را به نماینده ارشد سازمان ملل دادند تا به بان کی مون دبیرکل این سازمان برساند. در این نامه از بان کی مون خواسته شده است تا از دولت‌های ایران و افغانستان را برای مذاکره در مورد سرنوشت هامون و رودخانه هیرمند بر سر میز مذاکره بنشاند و با کمک کشورهای دیگر حق‌آبه تالاب جاری شود.

اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست

احمدعلی کیخا، معاون سازمان حفاظت محیط زیست ایران، که در این سفر نماینده ارشد سازمان ملل متحد را همراهی می‌کرد در کنفرانس مطبوعاتی در مورد اقدامات سازمان محیط زیست گفت که این سازمان با جدیت به دنبال پیگیری مساله هامون است. به گفته او، گزارشی که توسط رییس سازمان حفاظت محیط زیست به دولت ارائه شده به شدت شخص رییس جمهور و اعضای کابینه را تحت تاثیر قرار داده است. این سازمان همچنین در حال مذاکره با وزارت امور خارجه، مجلس شورای اسلامی و مجمع تشخیص مصلحت است تا بتوان از این طریق همکاری با کشور افغانستان را برای حل این بحران زیست محیطی آغاز کرد.

در همین زمینه:

نماینده سازمان ملل در ایران: تهدیدات خشکسالی در سیستان وبلوچستان از مواد مخدر بیشتر است

۴۰ تالاب مهم ایران خشک شد

آب و محیط زیست در برنامه‌های دولت یازدهم

بحران آب در آسیای میانه و نقش افغانستان

۳۸ نفر بر اثر طوفان شن در سیستان و بلوچستان دچار مشکل تنفسی شدند

 

Share