Share

کشورهای در حال توسعه در نومیدی از اصلاح ساختار سازمان‌های بین‌المللی در جهت آنچه برقراری عدالت می‌خوانند، نهادهای موازی ایجاد می‌کنند تا خود را به ویژه از لحاظ مالی توانمندتر سازند. از جمله مهم‌ترین این نهادها، بانک مشترک پنج اقتصاد نوظهور است که موجب شده برزیل پس از پایان بازی‌های جام جهانی، باز هم در کانون اخبار دنیا قرار گیرد.

روز ۱۵ ژوئیه، سران پنج کشور روسیه، برزیل، آفریقای جنوی، چین و هند، در ششمین نشست بریکس در برزیل جزییات بانک این گروه را به تصویب رساندند.

brics-leaders

رهبران دولت‌های تشکیل دهنده گروه بریکس: روسای جمهور روسیه – برزیل – آفریقای جنوبی – چین – هند

این چیزی بود که اقتصادهای نوظهور دنیا برای آن برنامه‌ریزی کرده و انتظارش را می‌کشیدند. گروه «بریکس» در اجلاس دوربان در سال ۲۰۱۳ با ایجاد موسسه مالی جهانی که بتواند با صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی رقابت کند موافقت کرده بودند. علاوه بر این، جایگزین کردن پول‌های محلی با دلار در مبادلات تجاری و خرید و فروش سهام، از دیگر توافقات دوره‌های قبلی اجلاس بریکس بود.

واکنش به تسلط کشورهای غربی بر نهادهای بین‌المللی

طی دو سه دهه گذشته، اقتصاد جهانی دستخوش تغییرات چشمگیری بوده و کشورهای عضو بریکس در مرکز این چالش‌های اقتصادی بوده‌اند.کشورهای عضو بریکس منافع ژئولپتیکی، اقتصادی و تجاری مشابهی را دنبال می‌کنند. این کشورها موضوعاتی چون اصلاحات سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد، شورای امنیت، بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول را در دستور کار دارند.

گفته می‌شود که بریکس قصد دارد با تشکیل بانکی متعلق به خود، شبکه‌ای تشکیل دهد که مکمل نهادهای بین‌المللی کنونی باشد، اما به نظر می‌رسد قصد آنها در اصل، به چالش کشیدن نهادهای بین‌المللی باشد. گروه «بریکس» معتقد است که نهادهای بین‌المللی به اصلاحاتی نیازمندند تا به قدرت‌های نوظهور حق رای بیشتری بدهند. حال که این امکان میسر نیست، خودشان دست به کار شده‌اند.

کشورهای بریکس در بانک خود سهم مشابهی برای همه اعضا درنظر گرفته‌اند تا شرایطی مشابه بانک جهانی و صندوق جهانی پول پیش نیاید که آمریکا و ژاپن در آنها از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند.

آفریقای جنوبی پیش از این اعلام کرده بود که تمایل ندارد سهم مشابهی در این بانک داشته باشد. چین مایل بود به آفریقای جنوبی کمک کند اما در این صورت پکن در بانک بریکس از شرایط خاصی برخوردار می‌شد که مبانی تعریف‌شده آن را می‌توانست زیر سوال ببرد.

بریکس در چندین مورد در مقابل سایر تشکل‌های بین‌المللی قدرت نمایی کرده است. هنگام اوج درگیری روسیه و اوکراین بر سر پیوستن کریمه به روسیه، اعلام شد که روسیه به اجلاس «جی-۲۰» استرالیا دعوت نشده است. در پی آن، هند، برزیل، چین و افریقای جنوبی مخالفت خود را با نادیده گرفتن ولادیمیر پوتین در «جی-۲۰» اعلام کردند.

اصلاحات سازمان تجارت جهانی (WTO) و شورای امنیت سازمان ملل متحد از جمله دیگر مواردی است که اعضای بریکس بر آن تاکید دارند. دو عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد (چین و روسیه) در گروه بریکس حضور دارند و سه کشور دیگر خواستار عضویت در این شورا هستند.

بانک توسعه نوین

در اجلاس‌های گذشته، موضوع تشکیل بانک توسعه کشورهای بریکس مورد بررسی قرار گرفت و بانک‌های عضو شامل بانک صادرات-واردات هند، بانک BNDES برزیل، بانک توسعه چین، بانک توسعه دولتی Vnesheconom روسیه و بانک توسعه افریقای جنوبی توافقنامه‌ای را به امضا رساندند. این پنج کشور در نشست دوربان تصمیم گرفتند که به منظور بهبود زیرساخت‌ها و پروژه‌های توسعه پایدار خود و سایر کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور، بانک بریکس را تاسیس کنند تا منابع موجود میان کشورها انتقال یابد.

سران بریکس روز ۱۵ ژوئیه در فورتالزا، شهر ساحلی شمال شرق برزیل، تصمیمات نهایی درباره بانک خود را اتخاذ کردند و نخست وزیر هند نام “بانک توسعه نوین” (New Development Bank) را برای آن پیشنهاد داد.

سران این کشورها در برزیل به توافق رسیدند که بانک یاد شده را با سرمایه اولیه ۵۰ میلیارد دلاری در شانگهای تشکیل دهند. آنها همچنین در باره ایجاد یک صندوق یکصد میلیارد دلاری مواجهه با بحران نیز توافق کردند.

سران بریکس معتقدند این بانک ابزار بسیار قدرتمندی برای غلبه بر بحران اروپا خواهد بود و کشورهای عضو می‌توانند با پول‌های رایج خود از آن تسهیلات دریافت کنند. یکی از ایجاد اهداف این بانک، فراهم کردن ضمانت‌های برای کشورهای عضو و برخی کشورهای در حال توسعه است.

بر اساس بیانیه مشترکی که در برزیل منتشر شد، نخستین رئیس این بانک از هند و رئیس هیات مدیره از برزیل انتخاب می‌شود. این شرایط برای هند خوشایند است چون کارشناسان اقتصادی این کشور با اشاره به اینکه دفتر مرکزی بانک بریکس در نهایت ۳۰۰-۲۰۰شغل ایجاد می‌کند، ریاست این بانک در سال‌های اولیه برای هند را سودمند می‌یابند.

روز ۱۶ ژوئیه نیز سران پنج کشور به همراه سران کشورهای آمریکای جنوبی از جمله آرژانتین، بولیوی، اکوادور، پاراگوئه، اوروگوئه، ونزوئلا و سورینام در پایتخت برزیل گردهم می آیند. دعوت از کشورهای منطقه پس از آن صورت می‌گیرد که افریقای جنوبی به عنوان میزان نشست سال گذشته از سران کشورهای افریقایی دعوت کرده بود.

به این ترتیب، بلوک قدرت دیگری در حال نشو و نماست که بیش از هر چیز، بر احیای قدرت از دست رفته سازمان‌های بین المللی تاکید دارد. این گروه نظر سایر کشورها را نیز جلب کرده است. گفته می‌شود ایران، مصر، آرژانتین، نیجریه و سوریه نیز برای پیوستن به بریکس ابراز تمایل کرده‌اند.

به نظر می‌رسد که مساله امروز دنیا، تنها ایجاد بلوک قدرتی در مقابل کشورهای جهان اول نیست. چنانکه اقتصادهای نوظهور دنیا تشکل‌هایی همچون جنبش غیرمتعهدها را موثر نمی‌بینند و به ایجاد نهادهای کوچک‌تر اما تخصصی‌تری تمایل دارند که نیازهای گروه‌هایی با چالش‌ها و فرصت‌های مشابه را برآورده سازد.

Share