Share

رهبران کرد عراق، ماه‌ها پیش اعلام کرده بودند، طرف جنگ با گروه بنیادگرای دولت اسلامی (داعش) نخواهند شد و با اتخاذ وضعیت دفاعی تنها از مرزهای کردستان حفاظت می‌کنند.

ایزدی ها 3

چندی نگذشت که داعش، جبهه‌های جنگ را به سمت کردستان عراق نیز گشود. تا آن زمان، درگیری‌های پراکنده‌ای در برخی نقاط صورت گرفته بود و گزارش‌ها حاکی از موفقیت‌های پی‌درپی نیروهای پیشمرگه کرد بر گروه داعش بود.

با حمله ناگهانی سه هفته پیش داعش، افسانه شکست‌ناپذیری پیشمرگه‌های کرد در افکار عمومی کم‌رنگ‌تر شد و داعش توانست در ظرف کمتر از دو روز کنترل مناطق کردنشین مانند زمار و شنگال (سنجار) را به دست گیرد.

تا به امروز با تمام امکانات و حمایت‌های بین‌المللی از نیروهای کرد، این مناطق به وضعیت قبلی خود بازنگشته و کماکان جولانگاه داعش است. نوک پیکان حمله داعش نیز به سمت اقلیت‌ ایزدی‌ است و برای کردها یادآور زخم‌های تاریخی مانند انفال و حلبچه‌. علیرغم همبستگی و تلاش‌هایی که برای کمک به آوارگان و شکست داعش در جریان است، تاکنون گستردگی و ابعاد این فاجعه انسانی مشخص نیست؛ فاجعه‌ای که هر روز گوشه‌ای از آن در رسانه‌ها دیده می‌شود.

آخرین خبرهایی که در پیوند با وضعیت اقلیت ایزدی به گوش می‌رسد، از کشتار دسته‌جمعی ۸۰ مرد و به اسارت گرفتن زنان در روستای «کوچو» در پنجاه کیلومتری شهر شنگال حکایت دارد. هنگام حمله داعش، هزاران نفر که چنین سرنوشتی را در انتظار خود می‌دیدند، در کوهستان شنگال پناه گرفتند.

آخرین خبرهایی که در پیوند با وضعیت اقلیت ایزدی به گوش می‌رسد، از کشتار دسته‌جمعی ۸۰ مرد و به اسارت گرفتن زنان در روستای «کوچو» در پنجاه کیلومتری شهر شنگال حکایت دارد. هنگام حمله داعش، هزاران نفر که چنین سرنوشتی را در انتظار خود می‌دیدند، در کوهستان شنگال پناه گرفتند.

فرار دسته‌جمعی آوارگان، آغاز یک زندگی مشقت‌بار را برای آنان رقم زده است. گروهی از آنان از محاصره کوهستان شنگال نجات یافته اند و گروهی دیگر تا این لحظه برای انتقال به مکانی آرام چشم به راه مانده‌اند.

یکی از کردهای ایزدی که روزهای تلخ کوهستان شنگال را تجربه کرده به زمانه می‌گوید، این سرنوشت حتمی ما بود، اگر می‌ماندیم داعش تمام مردها را قتل ‌عام می‌کرد و زن‌ها را با خود می‌برد. این آواره ایزدی که «خیری» نام دارد همراه با خانواده‌اش و هزاران نفر دیگر در استان دهوک در انتظار یک روز بدون رنج  برای کودکان‌شان هستند.

کودکانی که به گفته او  قرار بود تا چند روز دیگر در مدرسه، شادی‌ اولین روزهای مدرسه را تجربه کنند، حال با سرنوشتی نامعلوم هرکدام در گوشه‌ای به خود فرو رفته‌اند.

خدر دوملی عضو کمیته امدادرسانی به آوارگان شنگال در گفت‌وگو با زمانه، این هشدار را می‌دهد اگر حمایت و کمک‌های بین‌المللی بیشتری به آوارگان نرسد، وضعیت اسفناک‌تری در انتظار آنان است. زیرا به گفته او آوارگان پس از نجات از کوهستان شنگال با مصیبت‌های تازه‌ای روبه‌رو هستند و مدت‌هاست کمک‌رسانی به آن خیل وسیع از توانایی حکومت اقلیم کردستان خارج شده است.

این فعال مدنی که به طور داوطلب سرپرستی دسته‌ای از تیم‌های امدادرسانی را بر عهده گرفته، معتقد است بدون اراده عمومی برای کمک و حمایت‌های همه جانبه، نجات این آوارگان امکان‌پذیر نیست.

آنان که مرگ را زیستند

«دولت اسلامی» در پی گسترش «فتوحات» خود، با حمله به مناطق ایزدی‌نشین، فجایعی تکان‌دهنده و خشونت‌هایی عریان مانند «زنده‌ به گور کردن دسته جمعی»، «تجاوز به زنان»، «کشتار گروهی» و «بریدن‌ سر مردم» را بر جای گذاشته است.

Yizadi-Iraq

در کنار مردم بخت‌برگشته‌ای که به دست داعش جان سپردند، صدها نفر نیز ناپدید شدند. از تعداد این دو دسته از ایزدی‌ها آمار دقیقی در دست نیست. آنطور که گفته می‌شود، شمار چشمگیری از ایزدیان در برابر دیدگان خانواده‌هایشان سلاخی یا به رگبار «مجاهدان اسلام» بسته شدند. گروهی از خانواده‌ها که در چند لحظه فرزندانشان ناپدید شده‌اند، در این شرایط دیگر امید چندانی به دیدار دوباره آنان ندارند.

خدر دوملی آمار کل آوارگان را ۳۰۰ هزار نفر تخمین می‌زند. از این تعداد، مسئولیت امدادرسانی ۲۴ هزار نفر در اطراف شهر دهوک بر عهده تیم‌هایی‌ است که این فعال مدنی با آنان همکاری می‌کند. او می‌گوید، از میان این ۲۴ هزار نفر، ۶۰۰ خانواده اسامی ناپدیدشدگان خود را به ثبت رسانده‌اند. به گفته این فعال مدنی تقریباً از هر ده خانواده یک خانواده برای درج نام‌ مفقودشدگان مراجعه کرد‌ه‌اند. برخی از این خانواده‌ها چند تن از اعضای خانواده‌ خود را گم کرده‌اند.

وضعیت کلی آوارگان از دید خدر دوملی که هر روز در میان آنان حضور دارد، دردناک و اسفبار است. به گفته او هزاران سالخورده و بیمار در میان آنان دیده می‌شود. جدا از بیماری‌های روحی و روانی، کمبود امکاناتی مانند خوراک، پوشاک و حداقل وسایل برای ادامه زندگی، روزگار آوارگان را سخت‌تر کرده است.

خدر دوملی آمار کل آوارگان را ۳۰۰ هزار نفر تخمین می‌زند. از این تعداد، مسئولیت امدادرسانی ۲۴ هزار نفر در اطراف شهر دهوک بر عهده تیم‌هایی‌ است که این فعال مدنی با آنان همکاری می‌کند. او می‌گوید، در میان این ۲۴ هزار نفر ۶۰۰ خانواده اسامی ناپدیدشدگان خود را به ثبت رسانده‌اند. از هر ده خانواده یک خانواده برای درج نام‌ مفقودشدگان مراجعه کرد‌ه‌اند. 

با این حال این فعال مدنی نگرانی بیشتری نسبت به سرنوشت آن دسته از ایزدیان دارد که هنوز در شنگال و مناطق تحت کنترل داعش زندگی می‌کنند و هر آن احتمال قتل‌عام آنان می‌رود. آقای دوملی آمار ساکنان شهر شنگال را ۴۰۰ هزار نفر برآورد می‌کند. به گفته او ۹۰ درصد مردم این شهر پیرو آئین ایزدی هستند و بیشتر آنان از دست داعش نجات داده شده‌اند.

او وضعیت امدادرسانی به کوهستان شنگال را سخت توصیف می‌کند و می‌گوید برای نمونه امروز تا این لحظه (عصر روز جمعه) هیچ کمکی به دست آوارگان کوهستان شنگال نرسیده است.

پس از روی آوردن مردم به کوهستان شنگال و محاصره آنان توسط داعش، نیروهای پیشمرگه اقلیم کردستان، نیروهای حزب کارگران کردستان و یگان‌های مدافع خلق کردهای سوریه توانستند راه‌هایی برای امدادرسانی به آوارگان و انتقال آنان باز کنند.

یکی از شهروندان ایزدی به نام «مستو» که ۴۶ سال سن دارد همراه با خانواده‌اش سه روز در کوهستان شنگال به سر برده‌ است. او می‌گوید: «در آن روزها نه آب بود و نه نان، جایی خشک و خالی. من و خانواده‌ام روی صخره‌ها می‌خوابیدیم.»

ایزدی ها 2

خیرو یکی دیگر از آوارگان که ۲۹ سال دارد و دارای دو فرزند است. یکی از فرزندان او بیمار است. این خانواده در یک مدرسه در شهرستان «شاریا» در نزدیکی شهر دهوک سکونت داده شده‌اند.

او می‌گوید بعضی از خانواده‌ها حتی یک دینار هم پول همراه خود ندارند و آنچه به عنوان مواد غذایی به آنان می‌دهند بسیار ناچیز است. خیرو از سرنوشت نامعلوم فرزندانشان به ویژه در ابتدای سال تحصیلی می‌گوید.

در میان همه سروصداهای نامفهوم اطراف، در حین گفت‌وگوهای زمانه با آوارگان، گاه صدای گریه و ناله کودکان به گوش می‌رسد. در آن واحد والدین‌شان با صدایی خسته و لرزان تقاضای کمک از جهانیان را بارها تکرار می‌کنند.

سرنوشت غم‌انگیز سه دختر ایزدی‌

از تراژدی‌ای که داعش در عراق خلق کرده، تقریباً هر روز روایت‌ها و فیلم‌های تکان دهنده‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود؛ به طوری که انگار پایانی برای این روزهای نکبت‌بار ایزدی‌ها در کار نیست.

در یکی از گزارش‌ها، خبرنگار تلویزیون «روداو» که در کوهستان شنگال حضور داشت، از سرنوشت غم‌انگیز سه دختر جوان خبر داد که به دست داعشی‌ها افتاده بودند. نیروهای سیاه‌پوش داعش پس از اسارت این سه دختر به آنان تجاوز می‌کنند و سپس هر سه را به خانواده‌هایشان تحویل می‌دهند. پس از بازگشت، این سه دختر در کوهستان شنگال از خانواده‌هایشان می‌خواهند که آنان را بکشند؛ کاری که طبیعتاً از دست خانواده‌ها بر نمی‌آمد. تا اینکه سرانجام این سه دختر جوان خود را به صخره‌های شنگال سپردند و به این ترتیب به زندگی خود پایان دادند.

این اطلاعات در گفت‌وگوی روداو با اهالی شنگال و خانواده سه دختر متوفی به دست آمده است.

همبستگی با ایزدی‌ها

پس از حمله نیروهای داعش به مناطق ایزدی‌نشین همبستگی و همگرایی کم‌سابقه‌ای برای دفاع از این شهروندان در کردستان صورت گرفت.

در نخستین اقدام نیروهای یگان‌های مدافع خلق کردهای سوریه در کنار نیروهای پیشمرگه کردستان عراق وارد جنگ با داعش شدند.

سپس حزب کارگران کردستان از کوهستان‌های قندیل گروهی از نیروهای خود را روانه جبهه‌های جنگ کردند. همزمان، احزاب کردستان ایران هم نیروهایشان به حالت آماده‌باش درآمدند و حتی چند حزب در جبهه‌های جنگ حضور یافتند، اما پس از مدت کوتاهی خبر آمد که از شرکت احزابی مانند حزب کومله کردستان و حزب دمکرات کردستان ایران در جبهه‌های جنگ علیه داعش جلوگیری شده است.

ناظران بازگشت نیروهای این احزاب از مناطق جنگی را نتیجه فشارهای جمهوری اسلامی از طریق حکومت اقلیم کردستان برای جلوگیری از این کار می‌دانند.

همزمان با آمادگی نظامی کردهای مناطق مختلف برای دفاع از شهروندان ایزدی، جمع‌آوری کمک‌های مردمی در برخی شهرهای کردستان ایران مانند کرمانشاه، مریوان و سقز آغاز شده است.

پیروان آئین ایزدی بیشتر در کردستان‌های عراق، ترکیه و سوریه سکونت دارند. عمده پیروان این اقلیت دینی که در عراق زندگی می‌کنند، حدود ۵۰۰ هزار نفر در این کشور تخمین زده شده است.

برخی از پژوهشگران تاریخ ظهور و پیدایش این آئین را به قبل از اسلام ارجاع می‌دهند و به برخی از ریشه‌‌های آن در آئین زرتشتی اشاره می‌کنند.

دسته‌ای از پژوهشگران اما تاریخ پیدایش آئین ایزدی را مربوط به هفتصد سال پیش می‌دانند و بر وجوه‌ مشترک آن با آئین یارسان انگشت می‌گذارند.

گلمراد مرادی که خود پیرو آئین یارسان است و در این حوزه تحقیق کرده بر این باور است که آئین ایزدی شاخه‌ای از آئین یارسان به شمار می‌رود.

گلمراد مرادی به زمانه می‌گوید، در بخش مقایسه مذاهب در کتاب «نگاهی گذرا به تاریخ و فلسفه یارسان» آورده‌ام که اگر این موضوع دقیق مورد بررسی قرار گیرد ایزدی‌ها بخشی از یارسانیان هستند.

به باور مرادی اگرچه این دین‌ها به دلایل تاریخی مشخص، تفاوت‌هایی دارند، اما بنیاد هر دو یکی است. او برای نمونه از برخی از اعتقادات مشترک پیروان هر دو آئین مانند تناسخ روح، مقدس شمردن چهارشنبه‌ها، شال بستن و کوتاه نکردن سبیل و … نام می‌برد.

شمار یارسان‌های ایران حدود دو میلیون نفر تخمین زده می‌شود و بیشتر در استان‌هایی مانند کرمانشاه،‌ همدان،‌ آذربایجان شرقی، لرستان، مازندران و تهران سکونت دارند.

Share