Share

خامنه‌ای در دیدار با اعضای کابینه و به مناسبت هفته دولت، رویکرد حمایت انتقادی را برگزید و در عین حال بیش از گذشته فاصله‌اش با مواضع حسن روحانی را آشکار ساخت. اگر چه نقاط اشتراکی بین مواضع روحانی و خامنه‌ای وجود دارد و تاکنون برایند ریاست جمهوری روحانی به ضرر خامنه‌ای نبوده است، اما روحانی گزینه مطلوب وی برای ریاست جمهوری نیست.

Rohani Khameniei

در واقع شرایط خاص سیاسی ایران و تنگناهای خارجی و داخلی و موازنه قوای داخل بلوک قدرت باعث شد تا رهبری به پذیرش ریاست جمهوری روحانی رضایت دهد، اما معلوم نیست این رضایت مقطعی تداوم یابد و روحانی نیز مانند رفسنجانی، خاتمی و احمدی‌نژاد دو دوره متعارف ریاست جمهوری را تجربه کند.

انتقادها و تذکرات خامنه‌ای به دولت نشان داد که او رویکرد کنترلی‌ خود بر قوه مجربه را افزایش خواهد داد و دولت در سال‌های آینده با محدودیت‌های بیشتری از ناحیه دستگاه ولایت فقیه و نهادهای زیر مجموعه‌اش روبرو خواهد شد. روحانی اگر چه در سطح کلامی و گفتمانی تمایزهایش را نشان داده، اما در مجموع خطوط قرمز رهبری را کاملا اجرا کرده و فرادستی وی در اعمال ولایت مطلقه را پذیرفته است.

روحانی اگر چه در سطح کلامی و گفتمانی تمایزهایش را نشان داده، اما در مجموع خطوط قرمز رهبری را کاملا اجرا کرده و فرادستی وی در اعمال ولایت مطلقه را پذیرفته است.

خامنه‌ای در این دیدار ضمن برخورد در مجموع مثبت، انتقادهایی بیش از گذشته نسبت به عملکرد دولت مطرح کرد. او در عین حال از دولت خواست فقط واقعیت‌ها را در گزارش‌ها منعکس کند. موارد مهم تذکرات صریح و تلویحی وی به روحانی و وزرای او را می‌توان به شرح زیر دسته‌بندی کرد:

  • حفظ انسجام و یکپارچگی در دولت

خامنه‌ای با تاکید بر ضرورت اینکه از دولت یک صدا باید بلند شود، نسبت به طرح دیدگاه‌های مختلف در دولت واکنش منفی نشان داد. دولت روحانی به دلیل بافت غیر یکپارچه از اشتراک مواضع بالا برخوردار نیست. خود روحانی نیز برنامه و گفتمان شکل‌یافته و منسجمی ندارد. اما تاکید خامنه‌ای بر تک صدایی در دولت، تقویت گرایش محافظه‌کارانه آن در شکاف بین بلوک اصول‌گرا و اصلاح‌طلب در هیات دولت است.

  • پایبندی به جهت‌گیری انقلابی

خامنه‌ای در مقدمه سخنانش بر ضرورت حفظ جهت‌گیری انقلابی تاکید کرد. رمزگشایی از سخنان و مواضع وی روشن می‌سازد منظور او از جهت‌گیری انقلابی، اقتدار‌گرایی سیاسی در داخل، ستیزه‌جویی در سیاست خارجی و حفظ رابطه خصمانه با آمریکا است. او همچنین پایبندی به نظریه ولایت فقیه و التزام عملی کامل به آن را نیز مد نظر دارد.

  • پرهیز از ایجاد دو قطبی و نمایش موضع سیاسی

رهبری دولت را از ایجاد دو قطبی در جامعه بر حذر داشت و فضاسازی برای تبیین مخالفان دولت و تلاش برای به حاشیه راندن آنها در تقابل‌های گفتمانی و سیاسی را باعث ناامیدی و تشویش مردم دانست. او می‌خواهد مسئولان بر وحدت صوری و ادعای نبودن اختلاف دیدگاه پافشاری کنند تا فضا برای تعدیل وضع موجود ناشی از علنی کردن تنش‌ها و بر ملا شدن برخی از اطلاعات پشت پرده مساعد نشود. طبیعی است در این وضعیت روحانی متضرر می‌شود.

شباهت ادبیات خامنه‌ای به اصول‌گرایان افراطی نشان می‌دهد تحرکات آنها صرفا ناشی از اقدامات گروهی کم‌شمار در جامعه و جناح‌های سیاسی نیست.

  • مرز بندی با جنبش سبز و هشدار به وزرا

خامنه‌ای بار دیگر ضمن تذکری صریح از وزرا خواست تا با رهبران و فعالان و راهبرد جنبش سبز و نافرمانی در برابر اقدامات مستبدانه وی که آن را «فتنه» می‌نامد، مرزبندی کنند و همانگونه که موقع اخذ رای اعتماد اعلام برائت کردند، در دوره مسئولیت نیز پایبندی خود به این مرزبندی را حفظ کنند. بدین ترتیب او فاش کرد که اگر فرمان استیضاح فرجی‌دانا از طرف وی صادر نشده باشد، حداقل موافق این اقدام بوده است.

او به وزرای دیگر نیز هشدار داد تا به سرنوشت مشابهی دچار نشوند. شباهت ادبیات خامنه‌ای به اصول‌گرایان افراطی نشان داد تحرکات آنها صرفا ناشی از اقدامات گروهی کم‌شمار در جامعه و جناح‌های سیاسی نیست، بلکه پشتوانه قدرتمندی در بخش مسلط قدرت دارند.

  • توصیه روحانی به آرامش

خامنه‌ای بدون اینکه اسم روحانی را بیاورد، با استفاده از نشانگانی وی را مخاطب قرار داد تا در مواجهه با انتقادها سعه صدر و مدارای بیشتری به خرج دهد. بدین گونه او ناخشنودی خود را از اظهارات تند روحانی در حمله به منتقدان اصول‌گرای مذاکرات هسته‌ای و به کار بردن عبارت‌هایی چون «به جهنم» یا «بزدل» را نشان داد.

می‌توان گفت خامنه‌ای به طور نسبی صریح‌ترین انتقاد خود به روحانی را در یک سال گذشته ابراز کرد. او همچنین به روحانی توصیه کرد که پاسخ به همه انتقادات ضرورت ندارد، به‌خصوص آنها که در جامعه تاثیرگذار نیستند. در عین حال در برخی موارد به وی حق داد از برخی انتقادات غیر منصفانه و ناوارد ناراحت شود.

  • عدم سیاه‌نمائی نسبت دولت احمدی‌نژاد

خامنه‌ای خیلی صریح از دولت یازدهم خواست در قبال دولت‌ دهم و نهم دست به سیاه‌نمایی نزند و در بیان ایرادات آن اغراق نکند. این موضع خامنه‌ای حوزه مانور دولت اعتدال برای بیان تخلفات احمدی‌نژاد را محدود می‌سازد.

همچنین می‌توان نتیجه گرفت خامنه‌ای نسبت به افشاگری در خصوص بورسیه‌های غیر قانونی اعطا شده و همچنین تخلفات مالی ریالی و دلاری دولت قبلی ناخرسند است. اگر دولت روحانی این درخواست را بپذیرد آنگاه یکی از برگ‌های برنده خود در نمایش مشکلاتی که با آن دست به گریبان است و تهییج مدافعانش را از دست می‌دهد.

  • تغییر بسته اقتصادی

خامنه‌ای تصریح کرد بخش‌هایی از مفاد بسته اقتصادی دولت با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی تطبیق ندارد و باید تغییر داده شوند. وی به جزئیات اشاره نکرد اما می‌توان حدس زد تاکید وی بر کاهش واردات، سرمایه‌گذاری بیشتر در امور صنایع تبدیلی در روستا ها و کشاورزی و عدم استفاده از ظرفیت‌های تعامل با غرب و برنامه‌ریزی با فرض تداوم تحریم‌ها و شرایط انزوا است.

تاکید چند باره خامنه‌ای  بر مرزبندی با جنبش سبز و ضرورت رعایت خطوط قرمز مورد نظرش، آسیب‌پذیری او را نشان می‌دهد.

خامنه‌ای از دولت خواست علی‌رغم مخالفت با طرح مسکن مهر، خانه‌های در حال ساخت را تکمیل کند.

او با انتقاد از سیستم بانکی کشور آن را به بنگاه‌داری و عدم حمایت از تولید متهم کرد. این در حالی است که نظر وی در زمینه تقویت تولید و کار آفرینی، منجر به از بین رفتن بخش زیادی از منابع بانک‌ها در قالب وام‌های زودبازده شد. در حال حاضر بانک‌ها نزدیک به هشتاد هزار میلیارد تومان به بانک مرکزی بدهکار هستند.

کلید واژه‌ها و نکات محوری سخنان خامنه‌ای نزدیکی و زیادی با سمت‌گیری و ادبیات اصول‌گرایان افراطی داشت و نتیجه حرف‌های او، محرک تندروی مخالفان درون حکومتی روحانی و تشویق آنها به حملات بیشتر است.

خامنه‌ای با سخنان خود، آهنگ مهار دولت روحانی و جلوگیری از بالفعل شدن تهدیدهای آن علیه وضع سیاسی موجود و موازنه قوا در درون بلوک قدرت را شتاب بخشید. در عین حال تاکید چند باره وی بر مرزبندی با جنبش سبز و ضرورت رعایت خطوط قرمز مورد نظرش، آسیب‌پذیری او را نیز نشان می‌دهد و شاهدی است بر آن که او کماکان از ناحیه حضور اصلاح‌طلبان در دولت و یا نیروهایی که در سال ۱۳۸۸ از موسوی و کروبی حمایت کردند، احساس خطر می‌کند.

Share