Share

گسترش کاربرد تلفن‌های هوشمند و نرم‌افزارهای پیام‌رسان، واسطه‌گری مراکز مخابراتی در ارتباطات بین کاربران را حذف کرده است. این وضعیت حکومت‌های سرکوبگر و علاقمند به کنترل همه جنبه‌های زندگی مردم را به‌سوی اتخاذ روش‌هایی برای مدیریت موج آزادی مبتنی بر فناوری‌های جدید کشانده.

20-01-2015-NativeMessengers-1

اما آنچه که به‌عنوان نسخه‌های ملی از این نرم‌افزارهای پیام‌رسان معرفی می‌شود اغلب واجد شرایط کاربردی مناسب نیست.

در واقع توسعه و تولید این نوع نرم‌افزارها بیشتر از آنکه متکی به روندهای فنی و مهندسی باشد، بر مبنای ارتباطات ویژه با عناصر حکومتی شکل‌گرفته و در نتیجه محصول نهایی موجود ناقص و کم‌ثمری است.

درکنار سانسور و فیلترینگ سایت‌ها، موضوع مسدود کردن نرم‌افزارهای پیام‌رسان گوشی‌های هوشمند (وایبر، واتس‌آپ، تانگو، وی‌چت) در چند سال اخیر با جدیت مطرح‌شده است. اما در کنار همه موافقت‌ها و یا مخالفت‌های مقطعی با فیلترینگ این نرم‌افزارها، یکی از شیوه‌هایی که موردتوجه حکومت ایران قرارگرفته عرضه نسخه‌های بومی این نوع نرم‌افزارها است.

این روش پیش از این در مورد ایمیل‌ها نیز به‌کار گرفته شد؛ گرچه با موفقیت همراه نبود. اما سال جاری نتیجه تلاش‌ها و برخی قراردادهای اجراشده در مورد پیام‌رسان‌های گوشی‌های هوشمند رونمایی شد.

مطرح‌ترین نرم‌افزارهای پیام‌رسان داخلی

نرم‌افزارهای بیسفون و ساینا دو عضو شناخته‌شده‌تر از میان مجموعه بزرگ نرم‌افزارهایی است که با یدک کشیدن نام بومی یا ملی تلاش می‌کنند اعتماد کاربران داخل ایران را جلب کنند.

20-01-2015-NativeMessengers-2

تقلیدی‌بودن شمایل ظاهری، و فارسی‌بودن بخش‌هایی از بسیاری نرم‌افزارهای پیام‌رسان این‌چنینی، به‌سرعت کاربر را مطمئن می‌سازد که با یک نرم‌افزار نسخه‌برداری‌شده روبرو است.

این نرم‌افزارها را می‌توان اغلب در میان نرم‌افزارهای متن‌باز (Open Source) در اینترنت یافت و مورد استفاده قرار داد. در حالی که برخی از نرم‌افزارها نیز امکان فارسی‌سازی (یا ترجمه به هر زبان دیگری) را دارند.

در واقع اولین و فوری‌ترین گام مقابله حاکمیت با نرم‌افزارهای پیام‌رسان محبوب، عرضه همین نمونه‌های نسخه‌برداری‌شده یا فارسی‌شده بود. اما دو پروژه بزرگ‌تر و پر سر و صداتر همان بیسفون و ساینا است.

نرم‌افزارهای‌ زاده خارج از ایران اما با نام ایرانی

بیسفون نه یک محصول ایرانی بلکه نرم‌افزاری است که توسط شرکت بیستاک تلکام (Bistalk Telecom AG)  عرضه می‌شود. نام این شرکت برای کابران تلفن‌های اینترنتی بین‌المللی به ویژه در تهران بسیار آشنا است.

تبلیغات گسترده این شرکت تا همین چند ماه پیش در خیابان‌ها و مطبوعات دیده می‌شد. گرچه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات این نرم‌افزار را بومی خوانده اما به جز فارسی‌شدن برخی بخش‌ها، هیچ اثر دیگری از بومی بودن آن به چشم نمی‌آید. شریک دیگری که در اجرای این پروژه خود را سهیم معرفی کرده شرکت ایمن پردیس است ([1]).

نرم‌افزار ساینا توسط شرکت بهار ارتباط گستر  عرضه شده، گرچه به دلیل تشابه اسمی با مرورگری به همین نام که توسط سازمان فناوری اطلاعات ایران بومی‌شده، این تصور پیش می‌آید که تولیدکننده هر دو محصول یکی باشد. درحالی‌که توسعه‌دهندگان مرورگر ساینا و سایت مربوطه هیچ اعتراضی به این تشابه اسمی دو محصول تجاری در حوزه ارتباطات ندارند، اما به ظاهر دو شخصیت حقوقی مستقل هستند. نکته جالب توجه اینکه شرکت عرضه‌کننده پیام‌رسان ساینا خود را نماینده انحصاری نرم‌افزار پیام‌رسانی به نام  SunBird معرفی می‌کند، نرم‌افزاری که هیچ مشخصه‌ای از توسعه‌دهنده و پشتیبان خود ارائه نکرده و دامنه‌ای با پسوند .me دارد (که معرف شرکت های حاضر در کشور مونته نگرو است).

ابهام در روند انتخاب پیمان‌کاران ناشناس در  تولید نرم‌افزارهای ملی

در ایران هیچ اقدام جدیدی برای تولید نرم‌افزار پیام‌رسان بومی انجام نشده و جدیدترین محصولاتی که در این عرصه توسط وزیر مربوطه معرفی و از حمایت بزرگترین اپراتور تلفن همراه کشور برخوردار است، نسخه فارسی‌شده یک نرم‌افزار خارجی است.

اشتیاق مقامات دولتی در ایران برای میدان‌داری کم‌هزینه در این عرصه، در کنار حساسیت غیر طبیعی بخش‌هایی از حاکمیت بر روی نرم‌افزارهای پیام‌رسان، شرایطی را فراهم آورده که برخی افراد و شرکت‌ها که دارای وابستگی‌هایی به جناح‌های قدرت هستند، محصولات رایگان و یا بی‌ارزش را طی قراردادهای سرّی به نام محصول بومی به فروش برسانند.

این اتفاق پیش‌تر در بسیاری از دیگر زمینه‌های نرم‌افزاری به دفعات رخ داده اما گستره کاربران عرصه پیام‌رسان‌ها اینک این مورد خاص را به سرعت برملا ساخته است.

اصرار حاکمیت بر استفاده از پیام‌رسان داخلی که ناشی از تمایل به کنترل همه‌جانبه کاربران آن است، می‌تواند دست کم موجب سرمایه‌گذاری در تولید نرم‌افزار و گسترش دانش فنی در این بخش شود. اما رسیدن به این مهم نیازمند قطع دست مافیای شکل‌گرفته در حوزه نرم‌افزارهای سازمانی است. استفاده از تلفن‌های هوشمند، زمینه بسیار بزرگی برای ارتباط بی‌واسطه بین کاربران را فراهم آورده است و به همین دلیل موضوع نرم‌افزارهای پیام‌رسان گوشی‌های هوشمند نیز موضوعی امنیتی شده، در این شرایط نمی‌توان انتظار داشت از باغ فناوری میوه سالمی به دست مصرف‌کنندگان یا فعالان حوزه نرم‌افزار در ایران برسد.

[1]  بیسفون ۳۰۰ هزار کاربر دارد

به مطالب امنیت آنلاین علاقه دارید؟ آرشیو امن گذر را ببینید

Share