Share

فیلم مستند «آواز بدون سرزمین» به فهرست ۱۵ مستندی که نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم مستند از آکادمی اروپا در سال ۲۰۱۵ هستند راه پیدا کرد. «آواز بدون سرزمین» ساخته آیت نجفی درباره دشواری ها و مشکلات تک خوانی زنان در ایران است.

نمایی از فیلم «سرزمین بدون آواز» ساخته آیت نجفی

نمای پایانی فیلم «سرزمین بدون آواز» ساخته آیت نجفی

«آواز بدون سرزمین» در ۹۰ دقیقه محصول آلمان و فرانسه است. در این فیلم سارا نجفی، الیز کارون، ژان شرال، امل مسلوچی، پروین نمازی و سایه سدیفی بازی می‌کنند.

آیت نجفی، فیلمساز:

ایران سرزمینی ست پر از آواز، اما این آوازها را بعد از انقلاب از کشور ما بیرون رانده اند.

در مستند «آواز بدون سرزمین» گروهی از دختران موسیقی‌دان و آوازخوان ایرانی تلاش می‌کنند در تهران به رغم همه محدودیت‌ها و موانع، کنسرتی را روی صحنه بیاورند. آن‌ها با دو خواننده زن فرانسوی تماس می‌گیرند و از آن‌ها دعوت می‌کنند در این کنسرت بخوانند. هنوز این‌کار سامان پیدا نکرده که یک دختر آوازخوان تونسی هم به گروه می‌پیوندد. در این میان گروهی از نوازندگان و آوازخوانان زن هم در تهران به تمرینات شان ادامه می‌دهند. هدف این است که یک کار تلفیقی، برآمده از هم‌نشینی موسیقی ملی ایران و موسیقی غرب روی صحنه اجرا شود.

از سوی دیگر اما برای دریافت مجوز برگزاری این کنسرت مشکلات پیچیده اداری وجود دارد. سارا نجفی، خواهر آیت نجفی که موسیقی‌دان است در مرکز حوادث فیلم قرار دارد. او در ابتدای فیلم روی صحنه می‌رود و می‌گوید: «امیدوارم از این به بعد صدای آواز زنان را بیشتر و راحت‌تر بشنوید.»

فیلم با این جمله آغاز می‌شود و به تدریج تماشاگر با دشواری‌ها و موانع زنان موسیقی‌دان در ایران آشنا می‌شود و حتی به زوایای آشکار و پنهان تاریخ آوازخوانی زنان ایرانی هم راه پیدا می‌کند.

آیت نجفی:

سال ۲۰۰۹ بود که به فکر ساختن مستندی درباره مشکلات تک خوانی زنان در ایران افتادم. یک سال و نیم پیرامون این موضوع تحقیق کردم، تا اینکه بالاخره در سال ۲۰۱۱ فیلمبرداری را شروع کردیم. سارا، خواهرم قهرمان این فیلم است. او از چهار سالگی به موسیقی روی آورد. من در خانواده ای بزرگ شدم که موسیقی برای آن ها مهم بود. سال ۲۰۰۹ در ایران دوران سیاهی را از سر می گذراندیم. می بایست کار تازه ای را شروع می  کردم.

در «آواز بدون سرزمین» با قمرالملوک وزیری، به عنوان نخستین زن ایرانی که بدون حجاب در حضور مردان آواز خواند و با ترانه «مرغ سحر» او که سر زبان‌ها افتاد، آشنا می‌شویم. دوربین کنجکاو آیت نجفی به همه آن مکان‌هایی می‌رود که قمر در برابر جمعیت عظیمی از مردم آواز می‌خوانده است. این پرسش پیش می‌آید که چگونه قمر در سال ۱۳۰۳ در تهران کنسرت برگزار کرد، اما اکنون، ۹۰ سال پس از آن تاریخ، زنان هنرمند ایرانی نمی‌توانند به‌سادگی کنسرت برگزار کنند؟

آیت نجفی:

قمر برای اولین بار در تاریخ ایران صدای زن را از اندرونی به بیرونی برد. بعد از انقلاب اما صدای زن دوباره به اندرونی رانده شد. حضور سارا، خواهرم، و قهرمان این فیلم مرا به امروز موسیقی ایران رساند. فکر کردیم همان کاری را که قمر کرده باید دوباره انجام دهیم: صدای زن را از اندرونی به بیرون بیاوریم.

این بار اما کارها به سادگی به سامان نمی رسد. دو خواننده فرانسوی همراه با دو نوازنده فرانسوی، یک خواننده تونسی و یک نوازنده مصری موفق می‌شوند ویزا بگیرند و وارد تهران می‌شوند. تمرین‌ها آغاز می‌شود، اما هر روز یک مشکل قانونی و یک مانع اداری تازه به وجود می‌آید. آیا به‌راستی این گروه موفق می‌شود کنسرتش را برگزار کند؟

محمد حقیقت، فیلمساز و منتقد فیلم:

بحث بر سر تابوی صدای زن و تلاش برای برگزاری یک کنسرت با وجود همه موانع قانونی ست. بخش هایی از فیلم که به تاریخ موسیقی ایران، به آوازخوانی قمرالملوک وزیری اشاره می کند، بسیار تماشایی ست. وقتی این فیلم در سینمایی در محله «باربس»، در پاریس به نمایش درآمد، در پایان فیلم تماشاگران فرانسوی به مدت چند دقیقه دست می زدند. «آواز بدون سرزمین» می تواند به راحتی با تماشاگر خارجی ارتباط برقرار کند و مشکل تک خوانی زنان را به آن ها نشان دهد. اما در همین حد نمی ماند، بلکه به تاریخ موسیقی در ایران هم راه پیدا می کند.

«آواز بدون سرزمین» در جشنواره فیلم لایپزیک و جشنواره فیلم مونترال هم به نمایش درآمده و جایزه مردمی بهترین مستند مونترال را هم به دست آورده است.

آیت نجفی:

وقتی می خواهیم فیلم بسازیم اول از خودمان می پرسیم آیا این فیلم می بایست در ایران نمایش داده شود؟ «آواز بدون سرزمین» با سرمایه غیر ایرانی ساخته شد. برای همین خودم را محدود نکردم به چارچوب های مورد نظر ارشاد اسلامی برای دریافت مجوز.

آیت نجفی در تهران متولد شده و در زمینه طراحی صحنه تحصیل کرده و در دانشگاه کنستانز در رشته مطالعات فرهنگی‌ تحصیلاتش را ادامه داده. نمایش های «فردوسی، صدام حسین و رژه مورچه‌ها در شهر خالی»، «تهران‌بانو» و «داستان زنان سبیلو و مردان دامن پوش» درباره ترانس جندرها از دیگر آثار اوست.

«فوتبال سربسته» یا «فوتبال زیر پوشش» با کارگردانی مشترک آیت نجفی و دیوید آسمان جایزه بهترین فیلم مستند برلیناله در سال ۲۰۰۸ و «جایزه زنبق» اتحادیه اروپا را در سال ۲۰۰۹ به دست آورد. موضوع این مستند دیدار فوتبالیست‌های زن ایران و آلمان است.

«آواز بدون سرزمین» با ۱۴ فیلم مستند دیگر در جشنواره فیلم آکادمی اروپا رقابت می کند. آکادمی فیلم اروپا از میان این فیلم ها، پنج فیلم را انتخاب می کند و به مراسم اهدای جوایز سالانه بهترین فیلم اروپایی معرفی خواهد کرد. مراسم اهدای جوایز آکادمی فیلم اروپا، هرسال در ماه دسامبر برگزار می شود.

Excerpt 2 – NO LAND S SONG from CHAZ Productions on Vimeo.

Share