Share

ایران، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و دولت ژاپن یک توافقنامه همکاری به امضا رساندند که موضوع آن «برنامه جامع مدیریت پایدار منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه» است.

Urmia-Lake-600x396

در صورت خشکی کامل دریاچه ارومیه دست‌کم پنج میلیون نفر مستقیماً تحت تاثیرات منفی آن قرار می‌گیرند

توافقنامه همکاری برای احیای دریاچه ارومیه میان «سرژ ناکوزی» نماینده فائو در تهران و «هیرو یاسو کوبایاشی» سفیر ژاپن در تهران امضا شد.

نماینده فائو درباره اهمیت دریاچه ارومیه گفت: «حوضه این دریاچه دارای ارزش های فراوان زیست محیطی و پناهگاه منحصر به فردترین گونه های زیستی و اکوسیستمی است. این حوضه در سال ۱۹۷۷ میلادی به عنوان یک منطقه حفاظت شده یونسکو ثبت شد و توسط دولت ایران نیز به عنوان یک پارک ملی به ثبت رسیده است.»

براساس این توافقنامه، دولت ژاپن ۴۳۶ میلیون ین معادل مبلغی در حدود چهار میلیون دلار برای اجرای پروژه برنامه جامع مدیریت پایدار منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه به دفتر فائو در ایران «اهدا» کرد.

با این حال، دولت ژاپن تاکنون درباره هدف خود از اهدای چهار میلیون دلار به این پروژه، جزئیاتی ارائه نکرده است.

قرار است فعالیت‌های این پروژه (برنامه جامع مدیریت پایدار منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه) از آوریل ۲۰۱۶ / اردیبهشت ۱۳۹۵شروع شود و به چهار سال ادامه یابد.

بر اساس اظهار نظر نماینده فائو، این پروژه چارچوبی منحصر به فرد برای مشارکت ذی‌نفعان جهت حسابرسی دقیق آب، توسعه پایدار، ارتقای بهره‌وری کشاورزی، معیشت پایدار، پایش و هشدار خشکسالی و ظرفیت سازی ایجاد خواهد کرد.

Urmia-lake-600x535

تصاویری از دوران پُر آبی و خشکسالی دریاچه ارومیه

از سوی دیگر، رئیس ستاد احیای دریاچه ارومیه نیز از سرمایه‌گذاری هفت میلیارد دلاری دولت یازدهم برای احیای دریاچه ارومیه خبر داد. وعده‌ای که پیش از این نیز بارها داده شده با این حال هیچگاه تحقق نیافته است.

توافقنامه احیای دریاچه ارومیه در حالی در آستانه اجراست که آخرین پروژه همکاری زیست محیطی سازمان ملل و دولت ایران برای «حفاظت و توسعه پایدار زاگرس» پس از ۱۰ سال همکاری فرجام خوشی نداشت.

در پایان نافرجام آن همکاری دو جانبه، مسئولان پروژه زاگرس خود اذعان داشتند که پس از  ۱۰ سال تنها چیزی در حدود ۱۰ درصد پیشرفت در اهداف این پروژه حاصل شده است.

اهداف پروژه زاگرس نیز تقریباً چیزی شبیه به همین اهداف پروژه احیای دریاچه ارومیه بود. پروژه‌ای که در نهایت عروس زاگرس را سیاه بخت نمود و مرگ بخش‌های وسیعی از جنگل‌ها و منابع طبیعی این منطقه را رقم زد.

توسعه پایدار به مثابه گفتاری آمرانه

پس از روی کارآمدن دولت حسن روحانی، «توسعه پایدار» به گفتار رایج و روزمره دولتمردان ایران در زمینه‌های زیست محیطی بدل شده است. با این حال هیچگاه تعریف واضح و معینی از این گفتار صورت نگرفته و در واقع به یک گفتار کاملاً وارداتی و غیر بومی تغییر شکل داده است.

دست‌کم تجربه ثابت کرده است که گفتار توسعه پایدار با حذف ساکنان بومی و مشارکت فعالانه آنان، به نحوی به «توسعه آمرانه» تقلیل یافته و به مرور زمان خنثی و یا حتی به ضد خود بدل شده است.

در واقع ساکنان محلی مناطقی که با معضل زیست محیطی دست و پنجه نرم می‌کنند زین پس به عنوان ساکنان بومیِ «غیر مولد» از گود خارج می‌شوند. از سوی دیگر، دولت نیز که بی‌کفایتی خود را در مسائل زیست محیطی و تلف کردن منابع طبیعی در سالیان اخیر به اثبات رسانده، مجبور به مصالحه و مشارکت با شرکای غیربومی می‌شود. بسیاری از متفکران این مکانیسم را نوعی «استعمار مولد» می‌خوانند.

دست‌کم تجربه ثابت کرده است که گفتار توسعه پایدار با حذف ساکنان بومی و مشارکت فعالانه آنان، به نحوی به «توسعه آمرانه» تقلیل یافته و به مرور زمان خنثی و یا حتی به ضد خود بدل شده است.

قانون رُمی ریس نولیوس(res nullius) نیز بر همین وجه استعمار دلالت دارد. بر اساس این قانون کسی مالک واقعی زمین است که بتواند ارزش و در واقع ارزش اضافی بیشتری تولید کند.نوعی از استعمار بر مبنای همین الگو شکل گرفته است.

واقعیت آن است که پس از روی کارآمدن دولت یازدهم و ریاست دوباره معصومه ابتکار بر سازمان محیط زیست، همواره یک استراتژی این سازمان آن بوده که از خلال همکاری با نهاد‌های بین‌المللی، اعتبار و منابع مالی لازم را برای برای بازسازی منابع طبیعی آسیب دیده، تأمین تجهیزات و تکنولوژی‌های زیست محیطی و سرمایه‌گذاری بر روی انرژی‌های تجدیدپذیر به دست آورد. این سیاست به خصوص پس از لغو تحریم‌ها شدت گرفته است.

حال و آینده دریاچه ارومیه

آب ورودی به دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. برداشت بی‌رویه آب از حوضه‌های آبریز دریاچه ارومیه و حفر چاه‌ برای توسعه کشاورزی یکی از دلایل اصلی پایین رفتن سطح آب در این دریاچه است.

چندی پیش نیز وزیر نیروی ایران ابراز امیدواری کرد که تا سال ۱۴۰۲ وضعیت دریاچه ارومیه به حد تعادل اکولوژیک برسد.


بیشتر بخوانید: اقتصاد محیط زیست در دوران «پساتحریم»


از آن‌جا که مصرف بیش از حد آب در بخش کشاورزی یکی از دلایل مهم کاهش منابع آبی دریاچه ارومیه است، در طرح‌های نجات این دریاچه بر گسترش کشاورزی پایدار و بهینه کردن مصرف آب در کشاورزی تأکید می‌شود.

خشک شدن دریاچه ارومیه پیامدهای بسیار سنگین زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی خواهد داشت.

در صورت خشکی کامل دریاچه ارومیه دست‌کم پنج میلیون نفر مستقیماً تحت تاثیرات منفی آن قرار می‌گیرند، در حالی که جمعیتی که غیرمستقیم و در استان‌های دیگر، آسیب خواهند دید، بسیار بیش‌تر از این تعداد خواهد بود.

توفان نمک در استان‌های همجوار و بیابانی شدن آن مناطق، افزایش پدیده‌ شن و ماسه‌های روان، شیوع انواع بیماری‌ها، تولید کانون‌های ریزگرد، خروج حیات وحش از منطقه و همچنین غیرقابل استفاده شدن پوشش گیاهی برای گونه‌های جانوری از تاثیرات خشک شدن دریاچه بر اقلیم مناطق اطراف است.

همچنین پیش‌بینی می‌شود با بروز این تغییرات، مهاجرت‌‌های گسترده‌ای در استان‌های مجاور دریاچه ارومیه صورت بگیرد.


در همین زمینه:

کشت فراسرزمینی: در جست و جوی منابع از دست رفته

پایان همکاری با سازمان ملل متحد و آغاز تنهایی زاگرس

ایران در شناسایی منشاء ریزگردها با سازمان ملل همکاری می‌کند

Share