Share

برای آماده کردن پرونده‌ای به مناسبت بیست و هشتمین سالگرد قتل‌عام زندانیان سیاسی در تابستان سال۶۷، دو سوال از برخی بازماندگان و دغدغه‌مندان پرسیده شده است:

  •  در یادآوری‌ها و یادمان‌های اعدام‌شدگان دهه ۶۰ از جمله اعدام‌شدگان تابستان ۶۷، بیش‌تر به قربانی شدن آن‌ها و پایمال شدن حقوق انسانی‌شان اشاره می‌شود. اما این کشته‌شدگان احتمالا آرمان‌هایی داشتند و نه مردمی منفعل، که انسان‌هایی فعال بوده‌اند. چرا از آرمان‌های آن‌ها یادی نمی‌شود؟ چون آن‌ها شکست خوردند یا این‌که چون آرمان‌های آن‌ها و آن جریان وسیع اجتماعی که خاستگاه آن افراد بود هم شکست خورده است؟
  • می‌گویند کشته‌شدگان هم خشونت‌ورز بودند و اگر آنان قدرت را به دست می‌گرفتند با مخالفان خود همان می‌کردند که بر خود آنان روا داشته شد. در این سخن تا چه حد انصاف و حقیقت نهفته است؟

از کسانی که به این پرسش‌ها پاسخ داده‌اند خواسته‌ شده تا درباره فایل صوتی‌ تازه انتشار یافته از جلسه آیت‌الله حسینعلی منتظری، قائم مقام وقت رهبر سابق جمهوری اسلامی با «هیات مرگ» که سندی تاریخی محسوب می‌شود هم اظهار‌نظر کنند.


پروانه عارفپروانه عارف، هوادار سابق سازمان پیکار در ۱۷‌سالگی، به دلیل گزارش‌هایی که از طریق مدرسه درباره‌اش داده بودند بازداشت شد. او از نجات یافتگان قتل‌عام زندانیان سیاسی در تابستان ۶۷ است و دوران حبس خود را در فاصله سال‌های ۶۰ تا ۶۹ در زندان‌های اوین، قزل‌حصار، گوهردشت و عشرت‌آباد گذارنده است.


پاسخ پروانه عارف:

نسلی که سرکوب شد برآمده از دوران شور و حماسه بود

۱. علت این‌که در مورد خاستگاه، اهداف مشخص و جریانات سیاسی اعدام‌شدگان کمتر در یادمان‌ها صحبت می‌شود به هیچ‌وجه شکست یا انفعال نیست. اتفاق هولناکی در دهه ۶٠ رخ داد. ما در زندان شاهد دستگیری هزاران نفر بودیم. انسان‌های بسیار معمولی و غیر سیاسی‌ای که جرم‌شان تنها بهایی بودن بود. ما در دهه ۶٠ شاهد اعدام سلطنت‌طلب، طرفداران بختیار، بهایی‌ها، مجاهدین، چپ، کارگر و حتی اکثریتی و توده‌ای‌ها بودیم که با اساس و پایه این رژیم مشکل نداشتند. رژیم وحشت‌زده هم کارگر و چپ انقلابی معتقد به کمونیسم و سوسیالیسم را سرکوب و اعدام کرد و هم اکثریتی و توده‌ای و هم مجاهدین که سهمی از نظام می‌خواستند.

به نظر من، صحبت از آرمان‌های جریانی و وابستگی‌های سیاسی اعدام‌شدگان، جا و مکانش در یادمان‌ها نیست. در مورد خودم توضیح می‌دهم که در سخنرانی‌های یادمان و در مصاحبه‌ها یا نوشته‌های سالگردها ، یک مهم را سعی کرده‌ام در نظر داشته باشم: اعدام‌ها مختص به یک جریان و گروه خاص نبوده، پس یادمان‌ها تمرکز اصلی‌اش باید بر محور «نه به اعدام» باشد.

البته این به آن معنا نیست که به شخصه در هر یادمانی یا مصاحبه‌ای شرکت می‌کنم. نه! من اعتقاد دارم باید از همین موضع، «چپ انقلابی»‌ای که از اول به تمامیت رژیم «نه» گفت، در یادمان‌ها نیز شعار «نه به زندانی سیاسی و نه به اعدام» را از لحاظ نظری، روشن و واضح مطرح کرد. شعار و مطالبه‌ای که متاسفانه بعد از قیام، در بین جریانات به روشنی در مورد آن صحبت نشد.

به نظر من عدم روشن بودن موضع جریانات سیاسی در اعدام‌های بعد از قیام یکی از بزرگ‌ترین ضعف‌های جنبش کمونیستی و انقلابی در آن زمان بود.

طرح و صحبت از آرمان‌ها و اهداف مشخص اعدام‌شدگان در برنامه‌ها، شعار «نه به اعدام» را مخدوش و با زاویه خواهد کرد. علی‌رغم اینکه معمولا در مورد اهداف کلی و انسانی و آرزوهای بسیاری از این عزیزان سر بر دار، همیشه صحبت می‌شود.

نکته دیگر این است که فراموش نکنیم آن نسلی که سرکوب شد، برآمده از دوران شور و حماسه بود. دختران و پسرانی جوان، پر از شور و عشق و شهامت. خیلی از اهداف و کنکاش‌های رسیدن به آن آرمان‌های انقلابی، هنوز در آن دوره روشن نبود. رژیم به آن نسل فرصتی برای تمرکز و تحکیم شوراهای کارگری نداد. آن نسل قبل از پاسخ گفتن به خود و هر رشد و پویایی تئوریکی، سرکوب شد.

صحبت در مورد آرمان‌ها امروز نمی‌تواند کلیشه‌ای باشد. هر درکی و هر نظری، بحثی عمیق می‌طلبد که جا و مکان آن در مراسم و یادمان‌ها نیست.

همه بحث‌ها و اختلافات و چالش‌های امروز ما نشان از آن دارد که حرکت و تلاش برای رسیدن به آرمان‌های آن نسل هرگز خاموش نشده است، بلکه روزبه‌روز پخته‌تر و پویاتر می‌شود. گرچه پراکنده است، اما هنوز زنده است.

۲. وقتی سوالی به این کلیت و با استفاده از واژه «کشته‌شدگان» پرسیده می‌شود، پاسخ‌گویی به آن نیز مشکل است. به همین دلیل تصور من این است که گروه‌ها و جریانات مختلف خود باید نظر صریح خودشان را در مورد «اعدام» مطرح کنند. اولا همه آن «کشته‌شدگان» یک هدف و آرمان نداشتند. می‌توانم به عنوان یک پیکاری سابق بگویم که تردیدی ندارم اگر جریاناتی چون پیکار سرکوب نمی‌شدند، بحث مخالفت با اعدام و زندان سیاسی در بین جریانات خط سه به روشنی مطرح می‌شد. همان‌طور که در بحبوحه اعدام‌های دهه ۶٠، جریان وحدت کمونیستی برای اولین بار شعار «نه به اعدام» را مطرح کرد. اما کلا طرح چنین قضاوتی، سوالی بسیار غیرمنصفانه است. چنین ادعایی فقط منحرف کردن اذهان از عمق جنایت وحشیانه این رژیم است.


در همین زمینه

تابستان ۶۷؛ پی‌جویی حقیقت

Share