Share
لارن استارکی −وقتی با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شویم باید آن را حل کنیم. پس باید برنامه‌ای بریزیم یا هدفی مشخص کنیم تا مسئله را برطرف کنیم.
 
اگر واضح و روشن بدانید که چه چیزی می‌خواهید به دست آورید یا چه مراحلی را باید طی کنید، احتمال بیش‌تری دارد که به مقصودتان برسید. در این مبحث، ما به این موضوع خواهیم پرداخت.

 
هدف چیست؟
 
هدف، بیانِ روشنِ همان چیزی است که می‌خواهیم انجام‌اش دهیم یا راه حل مسئله‌ای است که می‌خواهیم در آینده برطرف‌اش کنیم. هدف‌ها ممکن است شخصی باشند، ممکن است آموزشی باشند، یا می‌توانند مربوط به شغل و مشغولیت‌های دیگر باشند.
 
برای مثال «من می‌خواهم یاد بگیرم چه‌طور فوتبال بازی کنم»، یا « می‌خواهم در این نیم‌سال تحصیلی نمره‌ی خوبی بگیرم» یا « می‌خواهم از رئیس‌ام درخواست کنم که ظرف شش ماه آینده حقوق مرا افزایش دهد».
 
هدف‌تان هرچه باشد، باید برنامه‌ای گام‌به‌گام تهیه کنید تا به آن برسید.
شما هم‌چنین باید موانعِ را پیدا کنید و چیزهایی را که نیاز دارید مشخص کنید. این چیزها می‌توانند تحقیق‌کردن باشند یا کمک‌گرفتن از دیگران.
 
چرا باید هدف تعیین کرد؟
 
مباحث پیشین، درباره‌ی تعریف‌کردن مسئله،، فهمیدن آن و متمرکزشدن بر آن بود. ما هم‌چنین به فرآیند فوران ایده‌ها پرداختیم. تعیینِ هدف شگرد مهم دیگری است که ما را به سمت حل مسئله راهنمایی می‌کند. ما با تعیین‌کردنِ هدف در واقع مشخص می‌کنیم که کجا هستیم و می‌خواهیم به کجا برسیم.
 
هدف خوب چیست؟
 
هدفی از زاویه بحث ما که شگردهای تفکر سنجیده است، ارزشمند و خوب است که:
الف) نوشته شده باشد؛ بنابراین هدف‌تان را مکتوب کنید و به شکل سند درآورید؛
ب) ویژه باشد؛ یعنی تا می‌توانید از جزئیات استفاده کنید تا مشخص کنید چه کاری باید انجام دهید؛
ج) قابل اندازه‌گیری باشد؛ یعنی هدف‌تان را طوری تعیین کنید که قابل ارزیابی باشد؛
د) واقع‌بینانه باشد؛ هدف‌تان را خیلی دست بالا یا دست پایین نگیرید؛ بلکه طوری تعیین‌اش کنید که بتوانید ظرف زمان مشخصی و با مقدار مشخصی از اقدامات، به آن برسید.
ه) جدول زمانی داشته باشد؛ یعنی زمانی را برای تحقق هدف‌تان مشخص کنید؛ یعنی هدف‌تان باید ظرف یک زمان مشخص متحقق شود، نه مثلا «در چند هفته» یا «یک‌زمانی در آینده».
 
جدول تعیین هدفی که در زیر آمده برای راهنمایی است. بسته به هدفی که دارید، نیازی نیست که همه‌ی بخش‌های این جدول را پر کنید؛ و نیز ممکن است بخواهید بخش‌های دیگری به این جدول اضافه کنید.
 
 
انعطاف‌پذیر باشید، اما پنج ویژگی‌ای که درباره‌ی هدف خوب گفتیم را مد نظر قرار بدهید.
 
به مثالی درباره‌ی این‌که جدول تعیین هدف چگونه می‌تواند به شما کمک کند، بپردازیم:
 
 نمره‌های فرزانه خوب نیست و می‌داند که می‌تواند نمره‌های‌اش را بهتر کند. پس او باید اول عمل فوران ایده‌ها را انجام دهد (که در بخش پیشین از آن سخن رفت) و یافته‌هایش را در جدول راه‌حل/مسئله بگذارد.
 
 
حالا برای تعیین هدفی که مبتنی بر مسئله‌ی فرزانه باشد، ما باید روی راه‌حل‌هایی که با فوران ایده‌ها مطرح شده‌اند، تمرکز کنیم و برنامه‌ای بریزیم تا راه‌حل‌ها را هرچه موثرتر سازیم.
 
 
تعیین هدف
 
وقتی کاری می‌کنیم که ایده‌ها فراوان کنیم (بخش پیش را به یاد آورید)، با شمار بسیاری از راه‌حل‌های یک مسئله روبه‌رو می‌شویم. اما کدام از این راه‌حل‌ها ارزش پیگیری دارد؟
 
تعیین هدف همان انتخاب‌کردن بهترین راه‌حل و برنامه‌ریزی برای تحقق آن است. برای انجام این کار، نیاز داریم که هدف‌مان را مشخص کنیم.
 
هدف ما دقیقا چیست؟ و چه نتیجه‌ای را انتظار می‌کشیم؟ از آن‌جایی که راه‌حل‌ها متفاوت از یک‌دیگر هستند، بنابراین می‌توانند نتایج و عواقب متفاوتی هم داشته باشند. ایده‌هایی که در طول فوران ایده‌ها تولید می‌شوند را بر اساس معیارهایی که هدف‌تان می‌گوید ارزیابی کنید.
 
مثال
 
برای شرکتی کار می‌کنید که کفش‌های ورزشی تولید می‌کند. وقتی به آمار سود و فروش نگاه می‌کنید متوجه‌ افت می‌شوید. از شما خواسته می‌شود که راه‌حلی برای افزایش دادن سود و فروش این کفش‌های ورزشی پیدا کنید. فوران ایده‌ها را انجام می‌دهید و به سه راه‌حل می‌رسید:
 
الف) تبلیغات و بازاریابی وسیعی را شروع کنید
ب) عرضه‌ی محصولات را محدود کنید تا تقاضا بالا برود
ج) هزینه‌ها را پایین بیاورید تا سود افزایش یابد.
 
بیایید به راه‌حل‌ها نگاه کنیم و عواقب و نتایج احتمالی آن‌ها را بررسی کنیم.
تبلیغات و بازاریابی وسیع احتمالا فروش را بالا خواهد برد.
کم‌کردن عرضه هم نهایتا منجر به افزایش قیمت‌ها و سود بیش‌تر می‌شود و هم‌چنین تقاضا برای خرید بالا می‌رود.
اما پایین‌آوردن هزینه‌ها احتمالا می‌تواند منجر به افزایش فروش شود. اما علاوه بر آن هم میزان فروش را افزایش خواهد داد و هم میزان سود را.
بنابراین بهتر است گزینه‌ی ج را انتخاب کنیم.
 
تمرین
 
حمام خانه‌ی یاسمین نیاز به تعمیر اساسی دارد؛ شیر آب چکه می‌کند. یاسمین تصمیم می‌گیرد که کل حمام را نوسازی کند، چون تقریبا همه‌چیز حمام کهنه و فرسوده شده است؛ کاسه‌ی دست‌شویی ترک دارد، شیرها چکه می‌کنند، کف و دیوارها نم داده‌اند، و دوش حمام هم زنگ زده است.
یاسمین تعیین بودجه‌ کرده است و از یک شرکت تعمیراتی هم قیمت گرفته است. اما یاسمین در حال حاضر مبلغ ۲۵۰ هزار تومان ندارد. او بعد از فرآیند فوران ایده‌ها به راه‌حل‌های زیر می‌رسد:
الف) قرض بگیرد،
ب) وام تعمیر خانه بگیرد،
ج) اول شیرهای آب و لوله‌ها را درست کند که ۷۰ هزار تومان خرج دارد و بقیه‌ی تعمیرها را بعدا انجام دهد.
اوباید چه کند؟
 
پاسخ
 
چند امکان وجود دارد. راه‌حل اما به این بستگی دارد ‌که هدف یاسمین را چه تعیین می‌کنید و چه ارزیابی‌ای از راه‌حل‌های احتمالی دارید.
هدف او تعمیر اساسی حمام و دستشویی است چون قدیمی شده‌اند و نیاز به تعمیر دارند. به نظر می‌رسد دیگر وقت تعمیر اساسی فرا رسیده، چون همه‌ی لوله‌ها و مفصل‌ها قدیمی هستند و باید تعمیر شوند.
یاسمین ممکن است قرض بگیرد اما اول باید بداند که آیا کسی هست که به او قرض بدهد یا نه.
راه‌حل دوم ممکن است بهترین گزینه باشد، اگر بهره‌ی بانک کم باشد و او بتواند مبلغ‌های ماهیانه را بپردازد.
اما در گزینه‌ی سوم، یاسمین هیچ وامی نمی‌گیرد، اما موقتا قسمت‌ اصلی را تعمیر می‌کند و باقی مسایل هم‌چنان پابرجا می‌مانند.
هم راه‌حل یک و هم راه‌حل دو مناسب به نظر برسند.
 
راهنمایی برای تعیین هدف
 
نکته‌ی مهمی که باید به یاد داشت این است که نباید هدفی بزرگ پیش رو گذاشت یا هدفی تعیین کرد که برای دستیابی به آن باید زمان زیادی صرف کرد. مردم اغلب قبل از تحقق کامل برنامه‌شان خسته می‌شوند و از خیر ادامه‌دادن می‌گذرند.
 
وقتی هدف تعیین شد، آیا می‌توانید جدول زمانی برای رسیدن به هدف را تعیین کنید؟ اگر نمی‌توانید، هدف‌تان را بشکنید و به هدف‌های جزئی‌تری برسید، هدف‌هایی که بتوان مدیریت‌شان کرد.
 
مثال
 
شروین می‌خواهد ظرف شش ماه آینده درخواست افزایش حقوق بدهد. جدول هدف او این‌گونه است:
 
 
 
شروین به خودش شش‌ماه وقت داده تا عملکرد کاری‌اش را بهبود دهد و چیزهای بیش‌تری درباره‌ی شرکت بداند. اما او توقع دارد که همه‌ی این کارها را ظرف ۲۶ هفته انجام دهد که البته کار سختی است.
او به موفقیت بهتری نائل خواهد شد اگر اهداف کوچک‌تر و جزئی‌تری برای یک ماه تعیین کند. برای نمونه، شروین در ماه نخست می‌تواند روی حضور و غیاب در سر کار متمرکز شود تا تصویری خوب از خودش در شرکت به جا بگذارد. بعد در ماه دوم می‌تواند سخت کار کند و روزهای تعطیل درباره‌ی شرکت تحقیق کند. در ماه سوم می‌تواند هر هفته اخبار مربوط به شرکت را مطالعه کند.
شروین با شکستن هدف بزرگ‌اش به اهداف کوچک‌تر، احتمال بیش‌تری دارد که ظرف شش ماه به هدف‌اش برسد.
 
تمرین
 
حالا هدفی کوتاه‌مدت برای خودتان تعیین کنید.
چند کار برای انجام‌دادن ظرف ۳۰ روز انتخاب کنید: مثل اختصاص ۱۵دقیقه در روز به کتاب‌خوانی، تمیزکردن خانه، تمرین انگلیسی و افزایش گنجینه‌ی لغات، نوشتن یادداشت روزانه، درست‌کردن غذاهای جدید، یا ۲۰ دقیقه ورزش در روز. چه کار باید بکنید؟
 
پاسخ
 
پاسخ‌های شما بسته به هدف‌تان است.
در این‌جا به عنوان نمونه یک پاسخ ارائه می‌شود:
هدف: ۲۰ دقیقه ورزش‌کردن در روز
• بعد از بیدار شدن یا قبل از دوش‌گرفتن نرمش کنم،
• وقتی تلویزیون نگاه می‌کنم ورزش کنم،
• تا ایستگاه مترو را قدم بزنم،
• قبل از این‌که به رخت‌خواب بروم، نرمش کنم.
 
خلاصه‌ی بحث
 
تعیین هدف بخش مهمی از حل‌کردن مسایل است، اما همیشه به یاد داشته باشید که اهدافی را تعیین کنید که بتوانید آن‌ها را تحقق بخشید.
از جدول تعیین هدف استفاده کنید تا نقشه‌ی راهتان را رسم کنید و بدانید که چه‌طور از مسئله به راه‌حل برسید.
این جدول شما را وامی‌دارد که هدف کلی‌تان را ریز کنید، به گام‌های عملی برسید، موعد زمانی تعیین کنید و کارهایی را که باید انجام دهید، مشخص کنید.
این تلاش به شما کمک می‌کند تا از مسئله به حل‌کردن آن برسید.
 
ادامه دارد
 
توضیح مترجم: آنچه خواندید بخش ۵ از مجموعه‌ی "ورزیدگی در تفکر انتقادی" است. این مجموعه بر پایه‌ی ترجمه‌‌ای آزاد از کتاب زیر عرضه می‌شود:
Lauren Starkey, Critical thinking skills success in 20 minutes a day, New York 2010
 
بخش‌های پیشین:

 

Share