Share

یکی از گفته‌های منسوب به آلبر کامو، نویسنده فرانسوی ناظر به مسابقات جام جهانی فوتبال است. کامو می‌گوید: «در میان دو بازی فوتبال، زمان تنها عنصر نامطلوب است.» در بیست و یکمین دوره جام جهانی فوتبال ۲۰۱۸ که ۲۴ خرداد در روسیه آغاز می‌شود ۳۲ تیم از ۳۲ کشور جهان از جمله ایران حضور دارند. در زمانه‌ای که پوپولیست‌ها دم از ناسیونالیسم می‌زنند این رویداد جهانی تصویری از تنوع فرهنگی به دست می‌دهد. شاخص موفقیت در این رویداد، توانایی یک فرهنگ برای عبور از مرزهای جغرافیایی است.

سامان قدوس، بازیکن ایرانی – سوئدی تیم ملی ایران

تیم ملی‌ ایران تا پیش از جام جهانی فوتبال ۲۰۱۸ سه بار دیگر در جام‌های جهانی حضور پیدا کرده: در سال‌های ۱۹۷۸، ۱۹۹۸و ۲۰۰۶. در سال‌های دهه ۱۹۷۰ بازی‌های جام جهانی فوتبال معمولاً امکانی برای رویارویی فرهنگ‌های مختلف به شمار می‌آمد. تیم ویکری، روزنامه‌نگار بریتانیایی و مفسر سرشناس فوتبال آمریکای جنوبی می‌نویسد در سال ۱۹۷۰ که کودکی پنج ساله بوده، برای نخستین بار از طریق تصویر رومن مافلین بازیکن پرویی با چهره و قامت انسان‌ها در آمریکای جنوبی آشنا شده است. ویکری می‌نویسد:

«آلبومی نداشتم که تصویر او را در آن ثبت کنم. اما این تصویر در حافظه‌ام برای همیشه نقش بسته است. این تصویر در نظر و در خاطره من نمایانگر پرو بود: سرزمینی دوردست و پر از شگفتی.»

نخستین تجربه‌های ایرانیان از رویارویی با فرهنگ‌ها هم شاید به سبب دوری از فرهنگ‌ها محتاطانه و محدود به کشورهای همجوار بوده است:

  •  اولین سفر خارجی تیمی از ایران به مقصد باکو در سال ۱۳۰۴ انجام شد.
  • اولین مسابقه‌ تیم ملی‌ ایران نیز در سال ۱۳۲۰ در کابل انجام شد: در برابر تیم ملی افغانستان. دو تیم مساوی کردند با نتیجه‌ ۰ – ۰.
  • اولین حضور پررنگ بین‌المللی‌ ایران در بازی‌های آسیایی‌، در هندوستان در سال ۱۹۵۱ رخ داد. تیم ملی‌ ایران پس از شکست در مقابل هندوستان مدال نقره را کسب کرد.
  • در سال ۱۹۶۴ اما ایران در توکیو با سه تیم آلمان شرقی، رومانی و مکزیک هم‌گروه شد. این نخستین تجربه رویارویی با فرهنگ‌های خارج از حوزه آسیا بود.

در شبکه‌های اجتماعی تصاویری از راهپیمایی طرفداران تیم ملی ایران در خیابان‌های سن پترزبورگ منتشر شده است. مثل این است که در یکی از شهرهای ایران راهپیمایی می‌کنند. به اعتبار این تصاویر می‌توان گفت در سال ۲۰۱۸ جام جهانی فوتبال تغییر ماهیت داده: یک رویداد جهانی است در جهانی دو پاره با بازدهی تجاری. ملیت بازیکن رنگ باخته و آنچه که اهمیت پیدا کرده موفقیت تیم است با تکیه بر تاکتیک و مهارت‌های فنی و قابلیت‌های فردی. تیم‌های به اصطلاح ملی هم رنگ و لعاب چندملیتی به خود گرفته‌اند: بیشتر بازیکنان تیم ملی مراکش در کشورهای اروپایی متولد شده‌اند. تیم ملی فرانسه، بیش از آنکه تیم ملی فرانسه باشد، تیم ملی مهاجران به این کشور است. منتقدی در نیویورک تایمز می‌نویسد:

«در زمانه‌ای که پوپولیست‌ها دم از آینده‌ای بهتر در سایه ناسیونالیسم می‌زنند، بازی‌های جام جهانی فوتبال تصویری از تنوع فرهنگی در جهان ارائه می‌دهد که زندگی را دلپذیرتر جلوه‌گر می‌کند. موفقیت تیم‌ها در این جشنواره به این بستگی دارد که تا چه حد توانسته‌اند از مرزهای جغرافیایی عبور کنند و بر احساسات ملی خود غلبه یابند.»

بیلبورد سپاه در میدان ولی‌عصر تهران: «با هم قهرمانیم، یک ملت، یک ضربان نصب» اما بدون زنان

در این شرایط موسسه رسانه‌ای «اوج» سپاه پاسداران در میدان ولی‌عصر تهران برای حمایت از تیم ملی ایران در مسابقات جام جهانی فوتبال روسیه بیلبوردی با شعار «با هم قهرمانیم، یک ملت، یک ضربان» نصب کرده. در این بیلبورد اما هیچ زنی وجود ندارد. شهروندان در رسانه‌‌های اجتماعی به این تبعیض جنسیتی با تکیه بر ناسیونالیسم ایرانی اعتراض کردند. شهرداری تهران هم از مؤسسه اوج درخواست کرده بیلبورد را جمع کند.

پیش از این مؤسسه رسانه‌ای سپاه با بیلبوردهای «صداقت آمریکایی» در مذاکرات لوزان خبرساز شده بود. بیلبوردهای تبلیغی جاده نجف به کربلا و بغداد به کربلا در ایام اربعین هم کار اوج است.

شرکت آمریکایی نایکی در آستانه برگزاری جام جهانی فوتبال اعلام کرد که به دلیل تحریم‌های آمریکا دیگر به بازیکنان تیم ملی فوتبال ایران کفش نمی‌دهد.

فیلم تبلیغاتی شرکت نایکی که به مناسبات بازی‌های جام جهانی سال ۲۰۱۰ پخش شد، با این جمله پایان می‌یابد: «نایکی آینده را می‌نویسد»

بهروز شیدا در مقاله‌ای که پیش از این در «زمانه منتشر شد» با اشاره به این فیلم می‌نویسد:

«جمله‌ پایانی‌ فیلم [تبلیغی نایکی] را فراموش نمی‌کنیم. از خویش می‌پرسیم: نایکی کدام آینده را می‌نویسد؟ آینده‌ چه کسانی را می‌نویسد؟ به کدام خط می‌نویسد؟ تصاویر دیگری را به یاد می‌آوریم. کارگران کارخانه‌ نایکی را به یاد می‌آوریم. کودکان پاکستان را به یاد می‌آوریم.»

تیم ملی آرژانتین هم که قرار بود ۱۹ خرداد در آخرین دیدار دوستانه خود قبل از آغاز جام جهانی فوتبال به اسرائیل سفر کند، این دیدار را به سبب سرکوب اعتراضات فلسطینی‌ها در غزه  لغو کرد.

آلبر کامو، نویسنده فرانسوی ماجرای فوتبال را به این شکل خلاصه می‌کند:

«هر آنچه که از اخلاق و وظیفه می‌دانم، مدیون فوتبال هستم.»

بیشتر بخوانید:

توپ هنوز در زمین ما می‌چرخد

Share