Share

احسان یارشاطر، بنیانگذار مرکز مطالعات ایرانشناسی و استاد ادبیات فارسی در ۹۸ سالگی در ایالت کالیفرنیا درگذشت.

احسان یارشاطر، بنیانگذار مرکز مطالعات ایرانشناسی و استاد ادبیات فارسی

احسان یارشاطر دانش‌آموخته دوره دکترای رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران و دانش‌آموخته دوره دکترای زبانشناسی ایرانی در مدرسه مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا از دانشگاه لندن بود. تاریخ ادبیات ایران در ۱۸ جلد زیر نظر او تألیف شده است.

یارشاطر همچنین بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا بود. این دانشنامه که در اواسط سال‌های دهه ۱۳۵۰، پیش از انقلاب بهمن بنیان گذاشته شد، در دانشگاه کلمبیا در نیویورک مستقر است. با دانشنامه ایرانیکا بیش از ۴۰ ویراستار و ۳۰۰ نویسنده از سراسر آمریکا، اروپا و آسیا همکاری می‌کنند. شعر فارسی در عهد شاهرخ، داستان‌های ادبیات ایران باستان و داستان‌های شاهنامه از دیگر آثار احسان بارشاطر است. تهیه دانشنامه ایران و اسلام در چهل و پنج جلد و همچنین ترجمه متون کلاسیک زبان فارسی به زبان‌های غربی تحت عنوان مجموعه «میراث ایران» از اقدامات او برای شناساندن فرهنگ ایران به شمار می‌آید.

احسان یارشاطر ۱۴ فروردین ۱۲۹۹ در همدان در خانواده‌ای بهایی متولد شد. او در گفت‌وگو با ماندانا زندیان (احسان یارشاطر، شرکت کتاب، فروردین ۹۵) می‌گوید که پدر و مادرش را در طفولیت از دست داد و در چهارده‌سالگی، خانه دایی‌اش را ترک کرد، اما با مساعدت وزارت معارف وقت موفق شد تحصیلاتش را ابتدا در دانشسرای مقدماتی و سپس در دانشسرای عالی ادامه دهد و سپس زیر نظر علی اصغر حکمت دکترای خود را در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه تهران دریافت کند. آن ایام مصادف بود با  سرآغاز شکل‌گیری هویت ایرانی با تکیه بر «اشرافیت بافرهنگ» و رویداهایی مانند «کشف حجاب» که از برخی لحاظ به اندیشه‌های احسان یارشاطر جهت داده‌اند. او درگفت‌وگو با ماندانا زندیان می‌گوید:

« اقتباس تمدن غربی اول با چیزهای بی‌آزاری مثل قاشق و چنگال شروع می‌شود و به تدریج مسئله کت و شلوار و حجاب پیش می‌آید… این‌ها در کنار هم به مرور، ذهنیت و خواست‌های جامعه را عوض می‌کنند.»

بنگاه ترجمه و نشر کتاب در سال ۱۳۳۳ با ابتکار احسان یارشاطر بنیان گذاشته شد. وظیفه این بنیاد ترجمه  آثاری از متون غربی به زبان فارسی و چاپ کتاب‌هایی بود که در پرورش ذهنی کودکان و نوجوانان مؤثر باشد. بعد از انقلاب این بنگاه مصادره شد و به بنیاد علوی تغییر نام داد. کیهان، رسانه ولی فقیه چندین بار با اشاره به فعالیت‌های بنگاه ترجمه و نشر کتاب، احسان یارشاطر را به «غارت اموال» متهم کرده بود.

یارشاطر که حتی در سالخوردگی هم به سخت‌کوشی و پشتکار مشهور بود در مصاحبه‌ای گفته بود:

«برای من فرقی نمی‌کند که در بهترین برج‌های نیویورک باشم یا در زیباترین ویلاهای لس‌آنجلس، همان قدر که ابزار کارم فراهم باشد، برایم کافی است. اگر بگویند ابزار کارت را می‌دهیم اما ناچاری تا آخر عمر فقط نان و پنیر و گوجه بخوری، قبول می‌کنم.»

از گفته‌‌های اوست:

«وطن من آنجاست که بتوانم برای ایران کار کنم.»

بیشتر بخوانید:

طلوع طلایی غزل‌بانوی ایران

Share