Share

داستان دولتی/حکومتی/درباری کردن کل حوزه‌های علمیه و کل روحانیت، داستان تازه‌ای نیست. آیت الله خمینی این پروژه را آغاز کرد و آیت الله خامنه‌ای آن را گسترش فراوانی داد و تا اعماق پیش برد. دولتی/ حکومتی/درباری کردن مراجع تقلید و دیگر فقیهان معنایی جز حمایت تمام عیار از نظام و تبعیت محض از ولی فقیه ندارد.

این استراتژی از همان ابتدأ با مقاومت روبرو شد و آنان که ایستادند تا استقلالشان را حفظ کنند، و از آن مهمتر، مخالفتشان را با عملکرد ولی فقیه و اصل ولایت فقیه اعلام کردند، هزینه‌های بسیار سنگینی بابت آن پرداختند.

جمعی از آخوندهای درباری در حال تعظیم به خامنه‌ای

جمعی از آخوندهای درباری در حال تعظیم به خامنه‌ای

وقتی آیت الله خامنه‌ای در قم درباره سازگاری حمایت حوز‌ها از نظام سخن گفت و خطر سکولارشدن حوزه‌ها را گوشزد کرد (رجوع شود به مقاله “خامنه‌ای؛ مراجع تقلید درباری، بیگانه و سکولار“)، روشن بود که نیروهای وزارت اطلاعات و سپاهیان و دادگاه ویژه روحانیت که مرجعیت او را به زور به تأیید حوزه علمیه قم رساندند، با استقلال طلبان چه خواهند کرد.

البته فقط و فقط با تهدید و ارعاب و سرکوب هدفشان را عملی نمی‌ساختند، ده‌ها هزار میلیارد تومان بودجه دولتی به حوزه‌ها و نهادهای دینی اختصاص یافت و با پول هم مراجع تقلید و فقیهان را می‌خریدند (رجوع شود به مقاله “ویژه‌خواری فقیهانه و سکولاریسم“). رسانه‌های نظام و اصول گرایان هم فقط و فقط مراجع و فقهای درباری را تبلیغ می‌کردند و می‌کنند.

ادعای فقهای درباری و نظامیان این است که بدون جمهوری اسلامی و ولی فقیه، حوزه‌ها و روحانیت هیچ و پوچ‌اند. بقا و امنیت و احترام شما منوط به حفظ نظام و تبعیت محض از ولی فقیه است. یار یاران رهبری و دشمن مخالفان رهبری باشید.

اگرچه آیت الله منتظری یک شخصیت استثنایی در حوزه بود و هیچ کس به شیوه او عمل نکرد، اما دیگران یا مخالفت‌های کوچکتری کردند و یا با سکوت، راه خود را از راه نظام و ولی فقیه جدا کردند. به سیاست کاری نداشتند و فقط و فقط درس فقه و اصول می‌گفتند. گروه اندکی هم تفسیر قرآن، فلسفه و عرفان مسلمین را درس می‌دادند.

این چنین بود که آیت الله خامنه‌ای پس از طرح موضوع خطر سکولارشدن حوزه ها، موضوع ضرورت انقلابی بودن و ماندن حوزه‌ها را پیش کشید.

دو موضوع خطر سکولارشدن حوزه‌ها و انقلابی نبودن حوزه‌ها در مرتبه نخست معطوف به نمایندگان و شاگردان آیت الله سیستانی در قم بود. او که با عدم ادعای ولایت فقیه، عدم دخالت در سیاست روزمره، و با موضع گیری‌های مهم در مواقع ضروری به سود منافع ملی عراقی ها، اعتباری برای خود دست و پا کرده که آیت الله خامنه‌ای با دلارهای نفتی و نظامیان نتوانسته برای خود دست و پا کند، همین مشی را در ایران هم تعقیب کرده است.

روحانیت و حوزه‌ها اگر می‌خواهند زنده بمانند، چاره‌ای جز این ندارند که قدرت سیاسی و اقتصادی را رها سازند.

اما خطر همچنان ادامه داشته و رحیم پورازغدی- نماینده خامنه‌ای در شورای عالی انقلاب فرهنگی، فردی که به دستور ولی فقیه سخنران قبل از خطبه‌های نماز جمعه تهران بود و سخنرانی هایش در پربیننده‌ترین ساعات شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی پخش می‌شد- به قم رفت و درباره خطر سکولارشدن حوزه‌ها سخنرانی کرد. وقتی مراجع تقلید و فقیهان اعتراض کردند، پاسخ داد که تمامی ادعاها و کلمات سخنرانی من عیناً برگرفته از مواضع آیت الله خمینی و آیت الله خامنه‌ای است.

قصه نامه سرگشاده شیخ محمد یزدی به آیت الله شبیری زنجانی در مورد دیدار با سید محمد خاتمی و آیت الله موسوی خوئینی‌ها در منزل عبدالله نوری، که با اخطار “این گونه مسائل دیگر تکرار نگردد” پایان می‌یافت، نیز پرده دیگری از این نزاع ۴۰ ساله بود و هست.

احمد سالک کاشانی، نماینده مجلس و عضو جامعه روحانیت تهران، در دفاع از نامه آیت الله یزدی گفت: “آقای شبیری زنجانی نباید در برخی مسائل و عناصر سیاسی جامعه دخالت کنند، نامه آیت الله یزدی به جا بود و تذکر او به آیت الله شبیری توجهش به این منظور است که بداند در دام چه کسانی افتاده است. دام کسانی که رأس و عناصر فتنه ۸۸ هستند و هدایت و حضور آن‌ها در این فتنه روشن بوده است. بنابراین ملاقات با اینها تایید فتنه و سران فتنه است”.

گروهی نامشخص به نام “تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم” در نامه‌ای پنج بندی کار را یکسره کرده و در بند پنجم آن نوشتند:

“تاسف انگیز آن است که کسانی به نام دفاع از استقلال حوزه و حرمت نهادهای آن چنان نسبت به حاکمیت و نظام اسلامی بی مهری روا می‌دارند که گویی هیچ نسبتی میان حوزه و نظام نیست. اینان که خود در سایه عزت و عظمت نظام اسلامی از امنیت و احترام برخوردارند به آن گونه ناسپاسانه سخن می‌رانند که مصداق روشن بر شاخ نشستن و بن بریدن است. گویی نمی‌دانند که در فقدان نظام اسلامی هیچ شأن و جایگاهی برای آنان و نهادهای حوزوی سنتی و غیر سنتی باقی نخواهد ماند“.

برپایه این نامه، در غیاب جمهوری اسلامی، الف- روحانیت و مراجع تقلید فاقد امنیت و احترام خواهند شد. ب- از حوزه‌های سنتی دینی نیز هیچ باقی نخواهد ماند.

این ادعا ابطال پذیر است. الف- حوزه‌های سنتی دینی پیش از انقلاب وجود داشتند و روحانیت و مراجع تقلید هم برخوردار از امنیت و احترام بودند (رجوع شود به مقاله “روحانیت محترم زمان شاه و روحانیت فاقد امنیت دوران جمهوری اسلام). ب- در عراق و دیگر کشورهای اسلامی فاقد حکومت دینی، حوزه‌های سنتی دینی وجود دارد و روحانیت و مراجع تقلید هم برخوردار از امنیت و احترامی بیش از ایرانند.

رژیم سیاسی را می‌توان با “اراده” و “توان” سرکوب نگاه داشت. اما اعتماد به یک قشر و صنف را نمی‌توان با سرکوب برقرار کرد.

در واقع ادعای فقهای درباری و نظامیان این است که بدون جمهوری اسلامی و ولی فقیه، حوزه‌ها و روحانیت هیچ و پوچ‌اند. بقا و امنیت و احترام شما منوط به حفظ نظام و تبعیت محض از ولی فقیه است. یار یاران رهبری و دشمن مخالفان رهبری باشید.

درباره مراجع تقلید، فقیهان و حوزه‌های علمیه به گونه‌ای سخن نمی‌گویم که بوی تند و بد نفاق از آن به مشام رسد. پیش از این در ده‌ها مقاله در این موارد سخن گفته ام.

مقاله “مرجعیت و نفوذ از دست رفته” – ۱۹ آذر ۱۳۸۹ – و مقاله بلند “نامرجعیت مرجعیت“- ۲۶ آذر ۱۳۸۹- نشان می‌دادند که فقیهان فاقد مرجعیت‌اند. مقاله “مرجعیت روحانیت؟! کی از کی کسب اعتبار می‌کند؟  ” نشان می‌داد که روحانیت اینک برای کسب اعتبار نیازمند امثال تتلو هاست.

مقاله‌های “مراجع تقلید؛ استوانه‌‌های اسلام یا گذشته“، “مراجع تقلید: ستمگری و اسارت در گذشته  “، “مراجع تقلید: ایرانی بودن کفرآمیز  “، “مراجع تقلید: زن سیتزی و مسلمان کردن اجباری “، “مراجع تقلید:از خون ریزی تا سنی ستیزی  “، و…نشان می‌دادند که روحانیت در چه دنیایی زندگی می‌کند و دارای چه افکاری است.

یعنی فقها باستان شناسانی هستند که سبک زندگی اعراب پیش از اسلام را به مردم امروز تحمیل می کنند (رجوع شود به مقاله “مشکل فقیهان با عقل‌گرایی عرفی، “عرب‌زدگی جاهلی پیشااسلامی” در تقابل با “عقل‌گرایی عرفی اسلامی” “). بدین ترتیب، فقیه نبودن بهتر از فقاهت است(رجوع شود به مقاله  “برتری معرفتی و اخلاقی نا فقیه بودن“). از سوی دیگر، “فقیهان: هم دشمن عقل و اخلاق، هم غارتگر بیت المال” اند و نه تنها برای کسب ثروت حیله های شرعی ساخته اند(رجوع شود به مقاله “حیله‌های شرعی و اختلاس آخوندی“)، بلکه اسلام وسیله کسب ثروت و قدرت برای آنان شده است (رجوع شود به مقاله ““اسلام درآمدزا” و “قدرت‌ساز”، معجزه‌ی فقیهان“).

با همه این‌ها، روحانیت و حوزه‌ها اگر می‌خواهند زنده بمانند، چاره‌ای جز این ندارند که قدرت سیاسی و اقتصادی را رها سازند. آنان می‌توانند و حق دارند درسطح جامعه مدنی و قلمرو عمومی از ارزش‌های اخلاقی و باورهای دینی با استدلال عقلانی دفاع کنند. یعنی در طرح و تبلیغ باورهای دینی و ارزش‌های اخلاقی آزاد هستند. به شرط آن که برای به کرسی نشاندن آن ها، با استدلال نشان دهند که؛ الف- مدعیات صدق و کذب بردارشان با شواهد و قرائن کافی تأیید می‌شوند. ب- ارزش‌های اخلاقی شان عادلانه و فاقد تمامی اشکال تبعیض‌اند.

اکبر گنجی

مطالب دیگر از همین نویسنده

روحانیت و حوزه‌ها باقی خواهند ماند و محترم شمرده خواهند شد، اگر در دولت (نظام سیاسی) نباشند، در برابر ستمگری بایستند، و حامی آزادی، دموکراسی، حقوق بشر، کثرت گرایی و عدالت به مثابه رفع تمامی اشکال تبعیض‌های قومی و دینی و جنسی و طبقاتی باشند.

برای این باید راه خود را از راه جمهوری اسلامی و ولی فقیه جدا سازند و در کنار مردم و با مردم باشند. مردمی که تشنه عدالت‌اند. باید بدانند که در دوران مدرن فقط باید عقلانی سخن بگویند و عادلانه رفتار کنند و به همه مردم به چشم “شهروندان آزاد و برابر” بنگرند.

رژیم سیاسی را می‌توان با “اراده” و “توان” سرکوب نگاه داشت. اما اعتماد به یک قشر و صنف را نمی‌توان با سرکوب برقرار کرد. اعتماد سرمایه اجتماعی می‌سازد و سرمایه‌های اجتماعی دارای مرجعیت فکری و عملی هستند. دوران ۴۰ ساله پس از انقلاب، دوران زوال سرمایه اجتماعی بوده است. همه در چنبره “خودتخریبی ملی” اسیر شده ایم که فقیهان نقش مهمی در پیشبرد آن داشته‌اند. ویژه خواری از منابع کمیاب قدرت، ثروت، اطلاعات و منزلت اجتماعی، اعتمادی بر جای ننهاده است.


در همین زمینه

نامه سرزنش‌آمیز مهدی کروبی به محمد یزدی و ادامه بحث‌ها درباره «شأن روحانیت»

Share