Share

بار دیگر ایام انتخابات در جمهوری اسلامی فرا رسیده است؛ این بار اما در میانه وضعیت آشوبناک اقتصادی، افزایش دستگیری‌ها و فضای امنیتی، بحران حاد در سیاست خارجه و تهدید جنگ در خلیج  فارس. مردم به شیوه‌های مختلف نشان داده اند که خواهان تغییر وضعیت هستند. اما اکثریت قریب به اتفاق پاسخ‌دهندگان به نخستین نظرسنجی زمانه معتقدند که این تغییر از مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی برنخواهد خاست.

آیا این‌بار صندوق‌های رأی در انتخابات اسفند پر خواهند شد؟

نخستین نظرسنجی زمانه درباره انتخابات مجلس شورای اسلامی اسفند ۹۸، هفته گذشته از دوشنبه ۱۴ مرداد /  ۵ اوت تا پنج‌شنبه ۱۷ مرداد / ۸ اوت برگزار شد. ۳۱۹ تن در این نظرسنجی شرکت کردند که ۶۵,۵ درصد آنها ساکن ایران هستند.

برای این نظرسنجی لینکی عمومی تهیه شد تا علاوه بر پنلیست‌های ثبت شده زمانه، دیگران امکان دسترسی بیشتر به نظرسنجی را داشته باشند. پیش از آن به دلیل تحریم‌ها ــ که دامنگیر برنامه‌های کاربردی اینترنتی و نیز مکمل معضل فیلترینگ شده ــ پنل نظرسنجی زمانه با مشکل دسترسی از داخل کشور مواجه شده بود.

دور نخست انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی ۲ اسفند سال جاری برگزار خواهد شد. دور پیشین در سال ۱۳۹۴ و در سایه پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ با مشارکت فعال اصلاح‌طلبان برگزار شد. این بار نیز شماری از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب همچون محمد خاتمی، رئیس‌جمهوری اسبق مردم را به شرکت در انتخابات فراخوانده اند.

اگرچه در میان تمام پنلیست‌های زمانه ۴۵,۵ درصد در دوره‌های پیش در انتخابات شرکت کرده اند و بیش از ۹۲ درصد به اصلاح‌طلبان رأی داده اند، این‌بار در میان ۸۶ عضو پاسخ‌داده به نظرسنجی ۹۰ درصد در انتخابات شرکت نخواهند کرد و ۶۷ درصد حامی تحریم فعال آن هستند. در میان تمام پاسخ‌دهندگان عضو و غیرعضو پنل، ۸۸ درصد از شرکت نکردن در انتخابات می‌گویند.

برای شرکت در نظرسنجی‌های آینده، اینجا کلیک کنید و با پاسخ به چند سوال عضو دائم پنل نظرسنجی زمانه شوید

نهاد مجلس: کم‌اهمیت، بریده از مردم

ایران درگیر بحرانی چندلایه است. از یک سو، تنش‌ها در سیاست خارجه بر سر برنامه هسته‌ای و تحریم‌های ایالات متحده بالا گرفته است. بحران اقتصادی نیز مه ۲۰۱۸ پس از خروج ایالات متحده از «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) و بازگشت تحریم‌ها شدت گرفت؛ بحرانی که با توجه به جنبش اعتراضی دی ۱۳۹۶، از دل سیاست‌های نولیبرال‌سازی و خصوصی‌سازی اقتصادی پیشاپیش آغاز شده بود. همزمان این اعتراض‌ها بحران مشروعیت را ــ که انتخاب حسن روحانی تخفیفش داده بود ــ بار دیگر به سطح خیابان‌ها کشاند. و جنبش‌های اعتراضی مدنی و کارگری که پیش و پس از دی ۹۶ در جریان بود، با سرکوب امنیتی مواجه شده‌اند.

بنابراین می‌توان گفت که جمهوری اسلامی در شرایطی ویژه برای برگزاری انتخابات مجلس آماده می‌شود.

پاسخ به پرسش «آیا فکر می‌کنید انتخابات اسفند به دلیل شرایط ویژه این دوره، اهمیت ویژه‌ای دارد؟»

اما به گفته ۴۵,۷ درصد پاسخ‌دهندگان، انتخابات اسفند علی‌رغم شرایط ویژه این دوره، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار نیست. بر خلاف آنها، ۳۵ درصد دیگر از پاسخ‌دهندگان معتقدند که شرایط ویژه کنونی اهمیت ویژه‌ای نیز به انتخابات مجلس بخشیده است.

این پاسخ در نظرگاه مخاطبان نسبت به نهاد مجلس و نحوه برگزاری انتخابات آن نیز نهفته است.

تنها ۱ درصد پاسخ‌دهندگان معتقدند که به قول روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، «مجلس در رأس امور است». ۴۲,۶ درصد رابطه مجلس و مردم، و توانایی مجلس در پیگیری مطالبات شهروندان را «ضعیف» می‌دانند. برای اکثریت ۵۲,۲ درصدی پاسخ‌دهندگان، مجلس «بریده از مردم» است.

پاسخ به پرسش «جایگاه مجلس در ساختار نظام جمهوری اسلامی را چه می‌دانید؟»

از سوی دیگر، اکثریتی ۸۶ درصدی باور دارند که «انتخابات آزاد نیست و مجلس حاصل از آن نماینده مردم نیست». در برابر، تنها ۱,۴ درصد انتخابات اسفند را «آزاد» می‌دانند. ۱۲,۱ درصد نیز آن را «تا حدی آزاد» توصیف می‌کنند و می‌گویند که مردم می‌توانند «تا حدی» اراده خود را در انتخابات مجلس به نمایش بگذارند.

با توجه به این پاسخ‌ها، عجیب نیست که اکثریت قریب به اتفاق پاسخ‌دهندگان به نظرسنجی (بیش از ۸۵ درصد) معتقدند که «نیاز به تحول در صحن مجلس آینده نیز انعکس نخواهد داشت».

پاسخ به پرسش «همه می‌گویند نیازی جدی به تحول در کشور احساس می‌شود. فکر می‌کنید:»

به عبارت دیگر، حتی کسانی که از شرکت در انتخابات آینده به علت ویژه‌بودن شرایط دفاع می‌کنند، از حمایتی مشروط سخن می‌گویند. آن‌طور که یکی از پاسخ‌دهندگان نظرسنجی زمانه می‌نویسد: «رای بدیم و همچنان مطالبه‌گر باشیم. طبیعتاً کسى که نماینده یا رئیس‌جمهور میشه، قول و قرارهایى میزاره. اگر این مطالبات برآورده نشد اعتراضات سراسرى راه انداخته میشه.»

شرکت یا تحریم؟

انتخابات در ایران یک رویداد سیاسی مهم تلقی می‌شود. با نزدیک‌ترشدن هر چه بیشتر به تاریخ برگزاری، بحث‌ها داغ‌تر می‌شوند و فضای بیان‌گری و مطالبه‌گری گشایش نسبی می‌یابد. شمار زیادی از شهروندان تصمیم به شرکت یا عدم شرکت در انتخابات را در هفته‌های پایانی می‌گیرند.

اما در نخستین نظرسنجی زمانه که حدود هشت ماه پیش از برگزاری انتخابات مجلس انجام شد، تنها نزدیک به ۷ درصد می‌گویند تصمیمی برای شرکت یا عدم شرکت در انتخابات نگرفته اند. اغلب آنها می‌خواهند بیشتر فکر کنند و کاری به گرایش اکثریت مردم ندارند. عده‌ای اما منتظر مشخص‌شدن گرایش عمومی مردم نسبت به انتخابات هستند تا تصمیم‌گیری کنند.

دیگر نتایج نیز، بر اساس پاسخ‌هایی که پیش‌تر در رابطه با ضعف نهاد مجلس مرور کردیم، شگفت‌آور نیست.

نمودار سمت چپ: «آیا در انتخابات اسفندماه سال جاری شرکت خواهید کرد؟» ــ راست: «فکر می‌کنید اکثریت واجدان شرایط رأی‌دادن در انتخابات اسفند شرکت کنند؟»

اکثریتی نزدیک به ۸۸ درصد از عدم شرکت در انتخابات خبر داده اند. از میان آنها، تنها ۱۸ تن عدم شرکت را «عمل ساده و تصمیم فردی» توصیف کرده اند. در میان ۹۲,۵ درصدی که تصمیم‌شان را «تحریم انتخابات» می‌دانند، ۲۲ درصد می‌گویند که تحریم برای آنها یک تصمیم فردی است. اما اکثریتی  ۷۰,۵ درصدی تحریم انتخابات را به عنوان یک استراتژی انتخاباتی معرفی کرده اند: آنها دیگران را نیز تشویق می‌کنند که در انتخابات اسفند شرکت نکنند.

۵,۵ درصد می‌گویند که در انتخابات شرکت خواهند کرد. از میان این ۱۵ تن، ۹ تن فعالانه دیگران را به شرکت در انتخابات دعوت خواهند کرد و بقیه می‌گویند «تصمیم خودمان است و کاری به دیگران نداریم».

به شکلی مشابه، ۸۵ درصد پاسخ‌دهندگان معتقدند که اکثریت واجدان شرایط در انتخابات اسفند شرکت نخواهند کرد. ۱۵ درصد دیگر مشارکتی اکثریتی را پیش‌بینی می‌کنند.

در میان دسته آخر اما امید به تغییری واقعی پررنگ نیست. ۷۲,۵ درصد از میان این پاسخ‌دهندگان گفته اند که مشارکت حداکثری رأی‌دهندگان در انتخابات اسفند به خاطر «تکرار انتخاب بین بد و بدتر» خواهد بود، نه «هراس از جنگ یا تشدید بحران در روابط خارجی» (۱۵ درصد) یا این ایده که «در ایران تنها راه تغییر سیاسی از صندوق رأی می‌گذرد» (۱۲,۵ درصد).

اکثریت کسانی که به وقوع مشارکت حداکثری در انتخابات اسفند باور ندارند، مجموعه‌ای از عامل‌ها را دلیل آن می‌دانند: افزایش بی‌اعتمادی کلی به نظام، نومیدی از اصلاحات از طریق مجلس، تشدید نظارت استصوابی و محدودیت بیشتر در انتخابات.

از بین این عوامل، «بی‌اعتمادی کلی به نظام» اصلی‌ترین عامل است.

مشارکت سیاسی، چگونه؟

پاسخ‌دهندگان به نظرسنجی زمانه ایده‌های گوناگونی نسبت به نحوه مشارکت سیاسی در دوران انتخابات داشتند: از براندازی محض تا طرح نظام مطلوب، از عضویت در تشکل‌های مدنی و کارگری مستقل تا گفت‌و‌گوی چهره‌به‌چهره با دیگر شهروندان، از تمرکز بر نافرمانی مدنی مسالمت‌آمیز تا سرنگونی قهرآمیز حکومت، از رأی‌دادن در انتخابات مجلس تا تحریم همه‌جانبه.

برای بزرگ‌ترشدن تصویر روی آن کلیک کنید

بیشترین فراوانی در میان این پیشنهادهای مشارکت سیاسی را نافرمانی مدنی، عضویت در تشکل‌ها و تحریم انتخابات شکل می‌دادند. در بالا و پایین شماری از پیشنهادهای مطرح‌شده را مشاهده می‌کنید:

جدول یک ــ نمونه پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی پاسخ‌دهندگان (برای بزرگ‌ترشدن، کلیک کنید)


نظرسنجی‌های پیشین

Share