Share

با ادامه تحریم‌ها و شیوع کرونا وضعیت اقتصادی ایران وخیم‌تر شده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه می‌گوید درآمد نفتی و گازی، از ۱۱۹ میلیارد دلار به ۸,۹ میلیارد دلار رسیده است. رئیس بانک مرکزی این رقم را بیشتر می‌داند اما می‌گوید اجازه دسترسی به ارزهای خود را نداریم. رئیس مجلس می‌گوید ممکن است بیش از ۱۵۰ هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشته باشیم. در چنین شرایطی مسئولان امور اقتصادی می‌خواهند برای جبران کسری بودجه از یک سو مالیات‌ها را افزایش دهند و از سوی دیگر هزینه‌ها را کاهش دهند. آن‌ها می‌گویند باید از اقتصاد نفتی خارج شد اما راهکار مشخصی برای خروج از اقتصاد نفتی ندارند.

محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه در مجلس

سه‌شنبه ۱۳ خرداد به‌منظور بررسی شاخص‌های کلان اقتصادی کشور، مسئولان امور اقتصادی در مجلس حضور یافتند و توضیحاتی درباره وضعیت اقتصادی ارائه دادند. آن‌ها تلاش کردند تا نشان دهند وضعیت اقتصادی در کنترل دولت است اما آمارهای رسمی که در لابه‌لای سخنان خود اعلام کردند نشان می‌داد که اوضاع خوب نیست.  

محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه در مجلس گفت: «صادرات نفت و گاز و درآمد آن از ۱۱۹ میلیارد دلار در آغاز دهه ۹۰ به ۸,۹ میلیارد دلار رسیده و این‌که در سال جاری به چه عددی می‌رسد در جلسه غیرعلنی و غیررسمی عرض می‌کنم. اما همت ما این است که نفت را از اقتصاد کنار بگذاریم و برنامه‌های کشور را بدون نفت اداره کنیم.»

کنار گذاشتن نفت از اقتصاد کشور از جمله شعارهایی است که پس از تحریم‌های اخیر آمریکا علیه ایران بارها تکرار شده و تاکنون در حد شعار باقی مانده است.

نوبخت می‌گوید در سال گذشته ۱۲ درصد سهم نفت و سایر دارایی‌های سرمایه‌ای از کل درآمد بود و واگذاری دارایی‌های مالی که عمدتاً اوراق مالی، سهام و صندوق است ۳۸ درصد بود. او عمده منابع درآمدهای دولت را از مالیات و گمرک دانست و گفت «باید سهم مالیات را در منابع افزایش و سهم نفت را تقلیل داد».

او در این‌باره افزود: «مالیات از ۲۷,۶ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۳۲ درصد رسید و البته هنوز با وضع مطلوب فاصله داریم و سهم نفت هم در بودجه تقلیل پیدا کرد، مصارف هم از ۴۴۸ هزار به ۴۴۱ هزار میلیارد تومان رسید و ۷۰۰۰ میلیارد تومان از مصوبه بودجه را به جهت عدم تحقق منابع نتوانستیم پرداخت کنیم.»

نوبخت به این موضوع اشاره‌ای نکرد که کاهش سهم نفت در بودجه که مسئولان جمهوری اسلامی همواره از آن سخن می‌گویند نه اقدامی اختیاری که از روی اجبار بوده است.  پیش از تحریم‌ها ایران روزانه ۲,۵ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد و پس از عربستان سعودی، عراق و امارت متحده عربی چهارمین صادرکننده بزرگ اوپک و سومین تولیدکننده بزرگ این سازمان بعد از عربستان سعودی و عراق بود. براساس آمارهای بین‌المللی، صادرات نفتی ایران از ۱,۵ میلیون بشکه در روز طی دو ماهه ابتدایی سال گذشته میلادی به زیر ۲۰۰ هزار بشکه در مدت مشابه سال جاری رسیده که نیمی از آن به چین و نیمی دیگر به سوریه صادر شده است.

دولت حسن روحانی در بودجه سال جاری خود، برای صادرات یک میلیون بشکه نفت خام در روز و قیمت فروش هر بشکه ۵۰ دلار حساب باز کرده بود اما در شرایط کنونی نه حجم صادرات نزدیک به ارقام پیش‌بینی‌شده در بودجه است و نه قیمت فروش کنونی آن.

نوبخت گفت: «در سال ۱۳۹۹، ۱۰ درصد بودجه به نفت وابسته است که ما باید همین را هم کنار بگذاریم تا دشمن طمع نکند. آن هم در شرایطی که تحریم و هم تبعات کرونا را داریم و تقاضایی در دنیا نیست. (…) در سال جاری حداقل باید ۲۲ هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی شود. طبیعتاً به‌خاطر شرایطی که در آن قرار گرفته‌ایم و با وضعیت منابع نمی‌توانیم اعتباراتی که برای دستگاه‌ها پیش‌بینی شده را عیناً پرداخت کنیم و از سویی اعتبار جاهایی مانند آموزش و پرورش را هم کاهش دهیم. (…)  درآمدهای مالیاتی در شرایط رکود با مشکل مواجه است. اداره کشور در چنین شرایطی بسیار دشوار است. ما باید شرایط را مدیریت کنیم و پرداخت حقوق و دستمزدها را هم به تأخیر نیندازیم.»

او از مجلس خواست تا در این زمینه‌ها به دولت کمک کند.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس یازدهم نیز در این نشست با بیان این‌که «مجلس و دولت باید دست به دست هم دهند» و کشور را «در درآمد و هزینه بدون نفت اداره کنند»، بر این که «دولت باید مسیر اصلاح ساختار بودجه را شروع کند» تأکید کرد و گفت: «مثلاً در بودجه سال ۹۹، بحث این است که ممکن است بیش از ۱۵۰ هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشته باشیم، چه‌طور از این رهایی پیدا کنیم؟»

پیش از این، کسری بودجه ۱۳۹۹ در ایران ۱۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده بود اما محمد قاسمی، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز در اواخر فروردین‌ماه سال جاری کسری بودجه را رقمی حدود ۱۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بود.

در همین حال عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی در نشست مجلس آمار متفاوتی ارائه داد. او صادرات نفتی در سال ۹۰ را ۱۰۷ میلیارد دلار اعلام کرد که به‌گفته او در سال ۹۸ به ۲۰ درصد این رقم کاهش یافت. همچنین «واردات کشور در سال ۹۰ معادل ۷۸ میلیارد دلار بود و این رقم در سال گذشته به ۴۲ میلیارد دلار رسید».

او تحریم‌های دو سال اخیر آمریکا علیه ایران را «بی‌سابقه و هوشمندانه» خواند اما گفت آمریکا به هدف خود که فروپاشی اقتصاد کشور بود نرسیده است.

رئیس بانک مرکزی درباره مشکلات ارزی گفت: «مشکل ارزی نداریم و ذخایر ارزی بانک مرکزی در حد کفایت و بسیار خوب است و مشکل ما این است که اجازه دسترسی به ارزها نداریم. (…) سال گذشته هیچ مشکلی در تأمین کالای اساسی و دارو نداشتیم و ۴,۵ میلیارد دلار دارو وارد کردیم.»

مشکلات عمده اقتصادی ایران اغلب ناشی از کاهش فاحش درآمدها، ادامه بحران تولید و صادرات نفت خام و فراورده‌های پالایشگاهی و همچنین فساد مالی گسترده است. در چنین شرایطی سرمایه‌گذاری نیز صورت نمی‌گیرد و چرخ اقتصاد نمی‌گردد. در کنار این‌ها دولت جمهوری اسلامی می‌خواهد با خصوصی‌سازی‌ها و شرکت دادن صندوق سرمایه‌گذاری‌ها در بازار بورس نقدینگی در دست مردم را برای جبران کسری بودجه جذب کند.  

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش اخیر خود نسبت به کسری بودجه دولت در سال ۹۹ هشدار داد و این مسئله را «بسیار جدی» خواند و گفت اگر در این‌باره تصمیمات مناسبی گرفته نشود آثار اقتصادی بدی به‌همراه خواهد داشت.

این مرکز ۱۹ فروردین‌ماه سال جاری نیز در گزارشی درباره افزایش بیکاری و احتمال بروز ناآرامی‌های اجتماعی در کشور هشدار داده بود.

بیشتر بخوانید:

Share