Share

آیدا قجر – از دیرباز مسئله هویت و ملیت ایرانیان کرد، بلوچ، عرب و ترک پیش روی سیاستمداران جامعه ایران قرار داشته است؛ مسئله‌ای که به عقیده بسیاری حل ناشدگی آن تبدیل به یکی از مهم‌ترین موانع در راه رسیدن به برابری، دموکراسی و عدالت در ایران شده است.

 

جمهوری اسلامی نیز با دامن زدن بر مشکلات اقوام و اقلیت‌های مذهبی و با ایجاد محدودیت و سرکوب باعث شده تا بسیاری در سطح جامعه با مرزبندی‌های مختلف، پیش از آنکه ملیت‌های مختلف را ایرانی بدانند، آن‌ها را با هویت قومی خود بخوانند و به عبارتی فراموش کنند حقوق بشر همگان را به یک دید می‌نگرد.

 

مبارزه اقوام ایرانی برای رسیدن به حقوق شهروندی خود، مدت‌هاست که ادامه دارد و حکومت‌های مختلف ایران نیز سال‌هاست با ایجاد محدودیت و سرکوب آنان باعث تشدید مواضع اقوام می شوند و به خفقان موجود در محیط زندگی مردم این مناطق دامن می زنند؛ مردمی که از مهم‌ترین حقوق خود مانند "تحصیل به زبان مادری" محروم بوده‌اند و هستند.

 

در اخبار مرتبط با ایران، هفته‌ای نیست که خبری از سرکوب یا صدور و اجرای احکام سنگین نظیر اعدام خصوصا برای کرد‌ها منتشر نشود. چه بسیار زنان و مردان کرد که به زندان افتاده‌اند یا اعدام شده‌اند؛ آن هم تنها به دلیل اعتراض به حقوقی که از مردم کرد گرفته شده است. اقوام ایرانی نه تنها با مسئله تبعیض هویتی مواجه‌ هستند بلکه مجبورند با تمام تبعیض‌هایی که همه ایرانیان هر روزه متحمل می‌شوند نیز روبه‌رو باشند. یک زن کرد کارگر که هم کارگر است، هم زن و هم کرد، از سه جهت تحت فشارهای اجتماعی و سیاسی قرار دارد. در نتیجه، اقوام ایرانی به دلیل رنج مضاعفی که می‌کشند یکی از آسیب‌پذیر‌ترین مردم ایران هستند.

 

بحران‌های قومی و ملی در ایران

 

یکی از میزگردهای سومین کنفرانس «اتحاد برای دموکراسی» که در روزهای هفدهم و هجدهم نوامبر در شهر پراگ برگزار شد، به مسئله "قومی – ملی؛ راهجویی و ارائه راهبرد" پرداخت. در این میزگرد حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی، عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله و ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان سخنرانی کردند.

 

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی، وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک. ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

عبدالله مهتدی در خصوص برگزاری این کنفرانس و ضرورت ارتباط و گفتو گوی بیشتر میان جریان‌های مختلف سیاسی به رادیو زمانه گفت: "برگزاری این کنفرانس‌ها را مفید می‌دانم، نه از این لحاظ که در این برنامه ها قطعنامه‌ای یا توافقی در فرمول‌بندی خاصی پیرامون مسئله کردها صادر شود، اما گفت‌وگوی کاملا آشکار و شفافی که صورت می‌گیرد، می‌تواند مسئله کردها را از یک حالت ابهام‌آمیز که متوجه برخی ا‌ست خارج کند و اجازه ندهد تا نیروهای منفی در مورد آن هراس‌افکنی کنند. در واقع در اینگونه برنامه‌ها، خواست‌های روشن کردها مطرح می‌شوند و این باعث می‌شود تا تفاهم و همدردی بیشتری را میان کل ایرانیان جلب کند تا احساس کنند این مسئله یکی از مهمترین معضلات جامعه ایران است و باید به آن پاسخ دمکراتیک داد. احساس می‌کنم به این ترتیب ما کم‌کم ما به نوعی توافق یا اجماع نزدیک می‌شویم."

 

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران در سخنان خود ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی و وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک؛ ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

 

او در ادامه یادآور شد که در گذشته، هنگامی که مفاهیم حقوق بشر و دموکراسی مانند امروز معنا نمی‌شد یا در فرهنگ عامه مردم جایگاهی نداشت، پدران و گذشتگان مناطق داخل ایران را بر اساس هویت آن‌ها نامگذاری می کردند؛ در حالی‌که "اگر آن نامگذاری‌ها نبود و امروز ما ملیت‌های ایرانی مطرح می‌کردیم که مناطق ما به اسم ملیت ما باشد شاید باز هم با انگ تجزیه‌طلبی روبه‌رو می‌شدیم".

 

کرد‌ها مانند برخی دیگر از اقوام ایرانی سال‌هاست مورد ظلم بوده‌اند و بسیاری از مطالباتشان نادیده گرفته شده‌ است. در نتیجه همین اعتقاد، دو حزب کومله و دمکرات در ماه‌های پیش توافقنامه‌ای امضا کردند که سر و صدای بسیاری برپا کرد. حسن شرفی در پایان سخنانش با اشاره به این توافقنامه گفت: "توافقی صورت گرفته که ما سال‌هاست به دنبال آن هستیم و نتوانسته‌ایم، اما همین ملیت‌های ایرانی توانسته‌اند کنگره ملیت‌های ایرانی را تشکیل دهند؛ زیرا دردشان و خواسته‌شان یکی است ولی درباره اپوزیسیونی که دردشان یکی نیست با تمام تلاش‌هایی که ما ملیت‌های ایرانی کردیم و با نشست‌های متعددی که با اپوزیسیون داشتیم، هنوز نتوانسته‌ایم اتحاد و ائتلافی بین آنها شکل دهیم."

 

حکومت ایران و بهره تبلیغاتی از تجزیه‌طلبی

 

بحث و بررسی پیرامون اقوام و ملیت‌های متفاوت ایرانی برای برخی از مردم یادآور گرایش‌های جدایی‌خواهانه است.

 

عبدالله مهتدی: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

نمی‌توان انکار کرد شماری از فعالان اجتماعی در اقوام مختلف، خواهان جدایی از ایران هستند، اما نمی‌توان این نگاه را گسترش بخشید و عمومیت داد. جمهوری اسلامی اما از این گرایش برای تحریک مردم ایران بهره برده‌ است و می‌برد؛ به طوری که چنین وانمود می‌کند که کرد، ترک، بلوچ و عرب اگر قدرتی در دست داشته باشند ایران را تجزیه خواهند کرد. در نتیجه به جای رعایت حقوق آن‌ها و کسب رضایت‌شان، بر طبل سرکوب آنها می‌کوبد و زندان‌های خود را از آنها انباشته می‌سازد تا بلکه مطالبات خود را فراموش کنند.

 

در چند ماه گذشته توافقی که میان دو حزب کومله و دمکرات کردستان شکل گرفت، واکنش‌های مختلفی را در برداشت. یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل مطرح شده از سوی احزاب نامبرده "تجزیه‌‌خواهی" بود. عبدالله مهتدی، در توضیح اعتراض‌های شکل گرفته پیرامون این مسئله به رادیو زمانه گفت: "در توافق‌نامه از تجزیه صحبتی نشده، این دو حزب نه قصد تجزیه ایران را دارند و نه چنین تبلیغات و برنامه‌ای دارند. برداشت دیگران به سابقه‌ای ده‌ها ساله باز می‌گردد؛ رژیم‌های مختلف در ایران، مسئله سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ملت کرد را با دید امنیتی نگریسته‌اند و به جای پاسخی دمکراتیک با سرکوب جواب داده‌اند. در نتیجه به سرکوب در جهت ایجاد مشروعیت برای آن احتیاج داشتند."

 

وی در ادامه تاکید کرد: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

 

نام و مبارزه بسیاری از اعدامیان قومی سال‌های اخیر در یاد ایرانیان باقی مانده است؛ چه آنهایی که بعد از انقلاب ۵۷ کشته شدند و چه آنهایی که طی دو سال گذشته به جرم مطالبه حقوق شهروندی خود به چوبه دار سپرده شدند؛ از صادق شرفکندی گرفته تا فرزاد کمانگر؛ اما بیش از آن تعدادی که ما نام‌هایشان را می‌دانیم، هستند فرزندان این خاک که هر روز در بی‌خبری جان می‌بازند.

 

گرایش‌ها و خواست‌های اقوام ایرانی

 

مهران براتی: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی دومین سخنران این میزگرد بود و از آنجا که یکی از مشکلاتی اپوزیسیون خارج از ایران مسئله نقاط ابهام‌برانگیز در تفکرات و گرایش‌های گروه‌ها و سئوال‌برانگیز بودن آنهاست مدعی شد: "دامنه این گفت‌و‌گو گسترده است. در نتیجه باید فاش‌گویی شود و در محفل‌های خصوصی، سخنان دیگری هم بیان شود."

 

وی در مورد انتقادات مطرح شده نسبت به کرد‌ها گفت: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

 

براتی در ادامه توضیح داد: "ولی فدارسیون‌ها به عنوان فدراسیون ملت‌های مستقل هستند، نه تحت عنوان اقوام ایرانی که سنت و فرهنگ و مختصات و زبان خاص خود را دارند که آن‌ها را در یک شرایط جغرافیای و فرهنگی قرار می‌داده است."

 

غفلت از ملیت‌ها

 

عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله، دیگر سخنران این میزگرد در آغاز سخنانش مسئله ملیت‌ها را "غافل مانده" خواند و تاکید کرد: "حتی فرهیختگان ما به تبعیض معتاد شده‌اند و عادت خود را تشخیص نمی‌دهند."

 

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

به عقیده مهتدی، حکومت جمهوری اسلامی با استفاده از "حربه تمامیت ارضی" و "هراس از تجزیه" توانسته به ظلم علیه ملیت‌ها کمک کند و به این ترتیب کرد‌ها، اعراب، بلوچ‌ها، آذری‌ها و غیره قربانیان مستقیمی بدهند.

 

وی در ادامه خاطرنشان کرد: "طی ده‌ها سال گذشته نه فقط قربانیان مستقیم این نظام از سرکوب زیان دیده‌اند، بلکه ما در کل جامعه ایران از قبل این سرکوب ضربه دیده‌ایم. تنها نفت، نظام را مستبد نکرده بلکه سرکوب لر و ترک و عرب و بلوچ هم بهایی بوده که پرداخت شده است."

 

مهتدی در سخنان خود گفت: «ما از جنبش سبز حمایت کردیم بدون اینکه محدودیت‌ها و کمبود‌ها را نادیده بگیریم. در ابتدای بر سر کار آمدن محمود احمدی‌نژاد به دلیل خشونتی که در مهاباد بر جوانی اعمال شد، بزرگ‌ترین جنبش اعتراضی صورت گرفت و با هلیکوپتر از بالا به مردم شلیک کردند، اما کسی خبر نداشت و این جنبش در تنهایی خود شکسته شد.»

 

رابطه با رسانه‌ها

 

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

 

در پاسخ به این انتقاد، مهتدی به رادیو زمانه گفت: "خود ما هم مقصریم، البته نه مقصر اصلی. ما مقصریم در این که تا چه حد به زبان فارسی و با رسانه‌های فارسی توانسته‌ایم ارتباط برقرار کنیم و چقدر توانستیم با در نظر داشتن فرهنگ و حساسیت و نگرانی‌هایشان مطالب‌مان را مطرح کنیم. این رابطه هم دو طرفه است. در واقع درک متقابل وجود ندارد، هنوز بسیاری از مردم متوجه نیستند چه مشکلاتی در کردستان وجود دارد. خود کردها هم کم کاری داشته‌اند در اینکه باید به درک مشترکی رسید."

 

کلید راهیابی به دمکراسی

 

آخرین سخنران میزگرد اقوام، ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان، مساله "قومی" یا "ملیتی" را "مهم‌ترین" کلید راهیابی به دمکراسی دانست و گفت: "اصلی‌ترین راه رسیدن به جامعه‌ای عاری از خشونت و خونریزی، اجرای موازین بین‌المللی حقوق بشر و میثاق‌های آن است."

 

ماشاالله سلیمی: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

وی دلیل سرکوب اقوام خصوصاً فرقه دمکرات آذربایجان و مردم کردستان به رهبری قاضی محمد را اینگونه تفسیر کرد: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

 

سلیمی در پایان مدعی شد: "هم حکومت سابق و هم جمهوری اسلامی با سرکوب جنبش‌های سیاسی اقلیت‌ها در حقیقت، عدم پذیرش خواست‌های آن‌ها را دنبال کرده‌اند و می‌کنند. باید تاکید کرد که در فراهم سازی شرایط سرکوب فقط حاکمان نقش ندارند بلکه بخش یا طیف‌هایی از فعالان حقوق اقلیت‌ها با طرح شعارهای افراطی، در عمل یار و یاور سرکوبگران شده‌اند و می‌شوند."

 

میزگرد رسیدگی به همگرایی با اقلیت‌ها با بحث‌های حضار پیرامون خواست‌های اقوام به پایان رسید و اکثریت حاضران در کنفرانس بر این باور بودند که گامی دیگر برای رسیدن به این همگرایی برداشته شده است.

Share