Share

در روزهایی که نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری ایران سرگرم رایزنی برای راه‎اندازی ستادهای انتخاباتی و دل‎نگران رد یا تائید صلاحیت خود بودند، سعید جلیلی در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی و مذاکره کننده ارشد پرونده هسته‎ای ایران راهی استانبول شد تا با کاترین اشتون گفت‎و‎گو کند. اگر چه آن‎گونه که رسانه‎های بین المللی گزارش داده‎اند این گفت‎و‎گوها بدون دستاورد به پایان رسیده است، اما برای سعید جلیلی و حامیان انتخاباتی او می‎تواند یک برگ برنده به شمار آید.

 

کاترین اشتون و سعید جلیلی

کاترین اشتون و سعید جلیلی

دیدار و گفت‎وگوی او با کاترین اشتون در آستانه انتخابات می‎تواند حامل پیام ویژه برای جریان‎های سیاسی داخل ایران و جامعه جهانی باشد. جلیلی پس از دیدار با اشتون گفته است که با او برای گفت‎وگوهای بعدی به توافق رسیدیم. به او گفتم که درهر زمان و مکانی می‎توانیم به گفت‎وگو‎ها ادامه بدهیم. گفته‎های او نشان می‎دهد که چنانچه در انتخابات ریاست جمهوری هم پیروز نشود، همچنان مسئول تیم مذاکره کننده ایران خواهد بود و در حل و فصل پرونده هسته‎ای ایران نقش بازی خواهد کرد. از سوی دیگر او به دنبال این است که در رقابت با سایر نامزدهای نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی ایران، خود را نزدیک‎ترین و مورد اعتماد‎ترین فرد به آیت‎الله خامنه‎ای نشان دهد.

 گفته‎های سعید جلیلی پس از مذاکره اتمی اخیر نشان می‎دهد که او چنانچه در انتخابات ریاست جمهوری هم پیروز نشود، همچنان مسئول تیم مذاکره کننده ایران خواهد بود و در حل و فصل پرونده هسته‎ای ایران نقش بازی خواهد کرد. از سوی دیگر او به دنبال این است که در رقابت با سایر نامزدهای نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی ایران، خود را نزدیک‎ترین و مورد اعتماد‎ترین فرد به آیت‎الله خامنه‎ای نشان دهد.

سایه پرونده هسته‎ای ایران و تحریم‎های اقتصادی بر انتخابات ریاست جمهوری سنگینی می‎کند. وضعیت نامطلوب اقتصادی و افزایش بحران‎ها سرانجام عالی‎ترین مقام جمهوری اسلامی ایران را نیز بر آن داشت تا به اثرگذاری تحریم‎ها اعتراف کند. با این حال مقام‎های ایرانی همچنان بر مقاومت در برابر خواسته‎های جامعه جهانی اصرار دارند و جهان غرب را به زیاده‎خواهی و فشار بر ایران برای تسلیم متهم می‎کنند. از سوی دیگر نیروهای میانه‎رو در ایران راه برون رفت از وضعیت فعلی را تعامل با جامعه جهانی می‎دانند و بر این باورند که ایران باید اعتماد جامعه جهانی را جلب کند.

در چنین شرایطی، عباس عراقچی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در یک کنفرانس خبری گفته است که انتخابات و نتیجه آن تاثیری در رویکرد هسته‎ای ایران نخواهد داشت. مقام‎های نظامی و رسانه‎های نزدیک به آن‎ها در ایران، طرفداران مصالحه با غرب را به سازش و عقب نشینی از اصول سیاست خارجی و انقلاب اسلامی متهم می‎کنند.

دو دیدگاه

دو دیدگاه عمده در خصوص پرونده هسته‎ای ایران در میان نامزدهای انتخابات وجود دارد. دیدگاه نخست که همسو با دیدگاه رسمی جمهوری اسلامی ایران است و معتقد به مقاومت در برابر خواسته‎های جامعه جهانی و تحریم‎ها تا تحقق کامل برنامه‎های هسته‎ای است. نامزدهای مورد حمایت جریان‎های موسوم به اصول‎گرا به این دیدگاه باور دارند و به نظر می‎رسد که حداقل حاضر به موضع‎گیری علنی در این خصوص نیستند.

محسن رضایی از معدود نامزدهای وابسته به جبهه اصول‎گرایان به شمار می‎آید که تحریم‎ها را در وضعیت فعلی اقتصاد ایران موثر دانسته است. اگر چه او اثرگذاری تحریم‎ها را تنها سی درصد ارزیابی کرده اما معتقد است که برای مقابله با تحریم‎ها باید به دنبال راهکار داخلی بود. او گفته است: «در این شرایط ادامه مذاکرات طولانی به نفع ما نیست، بلکه باید مذاکرات کارآمد باشیم.» محمد باقر قالیباف هم راهکار مقابله با تحریم‎ها را مدیریت جهادی دانسته و از ضرورت بازسازی روابط خارجی ایران سخنی نگفته است.

علی اکبر ولایتی و غلامعلی حداد عادل هم که از نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی ایران به شمار می‎آیند تا به حال در این باره اظهار نظر رسمی نکرده‎اند. با توجه به این‎که ولایتی مشاور امور بین الملل رهبر جمهوری اسلامی ایران به شمار می‎آید، به نظر می‎رسد که نقش پر‎‌رنگی در جهت‎گیری سیاست خارجی نظام داشته باشد و دیدگاهش با دیدگاه رسمی آیت‎الله خامنه‎ای همسو باشد.او گفته است: « مناقشه بر سر فعالیت‌های انرژی هسته‌ای ایران می‌تواند به گونه‌ای حل و فصل شود که کشور بدون تحریم‌ها از انرژی صلح آمیز هسته‌ای بهره‌مند شود.» اما در باره چگونگی حل و فصل آن توضیحی نداده است. حداد عادل نیز وضعیتی همسان با ولایتی دارد. همچنین سعید جلیلی نیز در حال حاضر پیشبرنده سیاست‎های رسمی جمهوری اسلامی در مسئله هسته‎ای است. برای همین او نیز نمی‎تواند مخالفتی با وضعیت موجود داشته باشد.

در مقابل اما نامزدهای میانه‎رو در ایران خواستار تعامل بیشتر با جامعه جهانی و کاهش فشار تحریم‎ها هستند. هاشمی رفسنجانی که به نظر می‎رسد گزینه نهایی جریان‎های سیاسی میانه‎رو‎ در ایران باشد، گفته است: « نیازمند اتخاذ سیاست‌های صحیح و تغییر شیوه‌های اجرایی کشور از یک سو و تعامل و همکاری با سایر کشورها در جهت کاهش تحریم‌ها و خصومت‌ها هستیم. سیاست خارجی یک کشور پشتوانه پویایی و رشد داخلی یک کشور و بالعکس به حساب می‌آید و اگر می‌‌خواهیم اقتصاد کشور سامان مناسب بیابد و چشم به بازارهای جهانی داشته باشد، باید سیاست خارجی به دور از تنش و همراه با دوستی با سایر کشورها پیشه کنیم تا بتوانیم از امکانات دوستان واقعی‌مان در خارج و ایرانیان خارج از کشور کمال استفاده را ببریم. »

دخالت مستقیم آیت‎الله خامنه‎ای در پرونده هسته‎ای امکان گردش در رویکرد هسته‎ای ایران بدون موافقت رهبر جمهوری اسلامی را به مسئله‎ای غیر ممکن تبدیل کرده است. با این حال برخی از کارشناسان مسائل ایران معتقد هستند که شکل‎گیری یک دولت توانمند در سیاست خارجی می‎تواند دیدگاه رهبر جمهوری اسلامی را نیز تغییر دهد.

حسن روحانی و محمد رضا عارف دیگر نامزدهای نزدیک به میانه‎روها دیدگاهی شبیه به هاشمی رفسنجانی دارند. روحانی که در دولت خاتمی، مسئولیت گفت‎وگوهای هسته‎ای را عهده‎دار بوده، معتقد است: « با تقویت و بهبود دیپلماسی خارجی، می‌توان شرایط بهتری برای توسعه اقتصادی کشور فراهم کرد. وظیفه نهادهای دیپلماتیک آن است که نسبت به همه حقوق ملی در کنار حق هسته‌ای در سطح بین‌المللی تلاش کنند و حمایت‌های جهانی را جلب کنند.»

آیا می‎توان امیدوار بود؟

عبدالواحد موسوی لاری، وزیر کشور دولت سید محمد خاتمی گفته است: «حرف آخر در مسئله هسته‏‎ای را رهبر جمهوری اسلامی می‎زند و کلیه مذاکرات و برنامه‎ها زیر نظر ایشان پیش می‎رود.» رهبر جمهوری اسلامی ایران، در سال‎های گذشته سیاست‎ خارجی دولت خاتمی را مورد نکوهش قرار داده و گفته است: « در آن دوره به واسطه همراهی با غربی‎ها و عقب نشینی‎هایی که انجام گرفت، آن‎ها آن‎قدر جلو آمدند که من مجبور شدم شخصا وارد میدان شوم.»

دخالت مستقیم آیت‎الله خامنه‎ای در پرونده هسته‎ای امکان گردش در رویکرد هسته‎ای ایران بدون موافقت رهبر جمهوری اسلامی را به مسئله‎ای غیر ممکن تبدیل کرده است. با این حال برخی از کارشناسان مسائل ایران معتقد هستند که شکل‎گیری یک دولت توانمند در سیاست خارجی می‎تواند دیدگاه رهبر جمهوری اسلامی را نیز تغییر دهد. این گروه از ناظران چرخش مواضع آیت الله خامنه‎ای در سال‎های گذشته را نشانه‎ای برای ادعای خود می‎دانند. او که پیش از این گفته بود: هیچکس برای او هاشمی نمی‎شود، در سال ۸۸ مواضع احمدی‎نژاد را به خود نزدیک‎تر دانست. همچنین او زمانی که در مقام رئیس جمهور ایران قرار داشت، مخالف ولایت مطلقه فقیه بود اما در در سال‎های گذشته نه تنها با اختیارات ولایت مطلقه فقیه مخالفتی نداشته بلکه بر دایره اختیارات آن افزوده است.

تغییر موضع او در خصوص سیاست‎های کنترل جمعیت و اعتراف به اشتباه بودن این سیاست نیز از دیگر چرخش‎های آیت‎الله خامنه‎ای است. برای همین، جامعه جهانی و کارشناسان مسائل ایران امیدوارند که او چنانچه سیاست‎ خارجی دولت جدید متفاوت با دیدگاه‎های هشت سال گذشته‎اش باشد، تن به تغییر دیدگاه بدهد. همچنین افزایش فشار تحریم‎ها و تشدید بحران‎های اقتصادی در ایران، این امیدواری را به وجود آورده است که عالی‎ترین مقام نظام جمهوری اسلامی ایران، سرانجام راه مصالحه با غرب را در پیش بگیرد و آن‎گونه که در سخنرانی ابتدای سال خود در مشهد عنوان کرد، مخالفتی با مذاکره با امریکا نداشته باشد.

Share