ترامپ علیه مالکی؛ نخست‌وزیری عراق در گرداب کشمکش قدرت‌ها

رسانه‌های عراقی و عربی می‌گویند مخالفت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با بازگشت نوری مالکی به مقام نخست‌وزیری، عملاً او را از گزینه‌های جدی تشکیل دولت جدید عراق کنار زده و روند تشکیل کابینه را به عرصه رقابت و کشمکش قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کرده است.

نوری مالکی که بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ نخست‌وزیر عراق بود، با مخالفت علنی ترامپ روبه‌رو شده است. رئیس‌جمهور آمریکا تهدید کرده در صورت بازگشت مالکی به قدرت، حمایت واشنگتن از بغداد را قطع می‌کند و او را به نزدیکی بیش از حد به ایران و نیز نقش داشتن در بحران‌های سیاسی و اقتصادی دوران زمامداری‌اش متهم کرده است.

شکاف در ائتلاف شیعیان

پوشش رسانه‌ای در عراق نشان می‌دهد موضع آمریکا موجب افزایش اختلاف‌ها در ائتلاف شیعیان موسوم به «چارچوب هماهنگی» شده است؛ ائتلافی که بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی عراق محسوب می‌شود. تحلیلگران هشدار داده‌اند که این ائتلاف توان مقابله مستقیم با واشنگتن را ندارد و پافشاری بر نامزدی مالکی می‌تواند به انزوای سیاسی و حتی تحریم‌های اقتصادی علیه عراق منجر شود.

بسیاری اکنون احتمال معرفی یک «چهره توافقی»، تشکیل دولت موقت یا حتی برگزاری انتخابات زودهنگام را برای خروج از بن‌بست سیاسی مطرح می‌کنند.

شبکه اسکای‌نیوز عربی و وب‌سایت شفق‌نیوز نیز از بروز شکاف در میان نیروهای حامی مالکی خبر داده و این بحران را تهدیدی برای آینده سیاسی عراق توصیف کرده‌اند. برخی تحلیلگران معتقدند موضع ترامپ بخشی از راهبرد جدید آمریکا برای محدود کردن نفوذ ایران در ساختار قدرت عراق است.

«پایان شانس مالکی»؟

روزنامه عراقی «المدى» نوشته است که مداخله آمریکا عملاً شانس مالکی برای بازگشت به نخست‌وزیری را از میان برده و حتی احتمال دارد او برای جلوگیری از رویارویی مستقیم با واشنگتن، به‌صورت تاکتیکی از نامزدی خود کنار بکشد. این روزنامه نیز سناریوی معرفی یک گزینه توافقی را محتمل‌تر از گذشته دانسته است.

روزنامه «العالم الجدید» نیز موضع آمریکا را نوعی «وتوی آشکار» توصیف کرده که توازن سیاسی روند تشکیل دولت را تغییر داده و ائتلاف شیعیان را زیر فشار بی‌سابقه خارجی قرار داده است. به گفته تحلیلگران، این ائتلاف اکنون میان دو گزینه قرار دارد: یا بر نامزدی مالکی اصرار کند و هزینه‌های سیاسی و اقتصادی آن را بپذیرد، یا با معرفی گزینه‌ای میانه‌روتر از تشدید بحران جلوگیری کند.

واکنش جریان‌های سیاسی در عراق

اظهارات ترامپ موجی از واکنش‌ها در عراق برانگیخته است. ائتلاف «بازسازی و توسعه» به رهبری محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر کنونی، تشکیل دولت را موضوعی کاملاً داخلی دانست اما در عین حال بر ضرورت حفظ روابط متوازن با آمریکا تأکید کرد.

در مقابل، برخی چهره‌ها و گروه‌های نزدیک به ایران لحن تندتری اتخاذ کرده و سخنان ترامپ را دخالت آشکار در امور عراق دانسته‌اند. گروه‌هایی مانند عصائب اهل‌الحق، کتائب حزب‌الله و جنبش النجباء این موضع آمریکا را محکوم کرده و خواستار وحدت داخلی برای مقابله با فشارهای خارجی شده‌اند.

اعتراضات خیابانی نیز در بغداد شکل گرفت و ده‌ها نفر با شعارهای ضدآمریکایی علیه آنچه «دخالت خارجی در روند سیاسی عراق» خوانده شد، تجمع کردند.

در همین حال، شورای عالی قضایی و ریاست‌جمهوری عراق نیز بر ضرورت احترام به حاکمیت ملی و پایبندی به روند قانونی تشکیل دولت تأکید کرده‌اند.

در مجموع، تحلیلگران معتقدند بحران کنونی می‌تواند مسیر تشکیل دولت عراق را تغییر دهد و احتمال معرفی گزینه‌ای توافقی برای نخست‌وزیری بیش از گذشته تقویت شده است. اگر این روند طی شود و المالکی از صحنه سیاست خارج گردد، به تضعیف نفوذ ایران در عراق خواهد انجامید.